Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samochód jadący z prędkością 120 km/h hamuje ze stałym opóźnieniem 4,5 m/s² aż do zatrzymania. Jak długo trwa hamowanie? Wyznacz t.
v₀ = 120 km/ha = −4,5 m/s²v = 0
t = s
2.KinematykaTrudny
Piłkę rzucono pionowo w górę z prędkością 5 m/s z krawędzi dachu na wysokości 15 m nad ziemią. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Po jakim czasie od rzutu piłka uderzy w ziemię? Wyznacz t.
v₀ = 5 m/sh₀ = 15 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Klocek o masie 19 kg zsuwa się po równi nachylonej pod kątem 30° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,2. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocka wzdłuż równi.
m = 19 kgθ = 30°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek o masie 10 kg na poziomym stole jest połączony lekką nicią przerzuconą przez nieważki bloczek bez tarcia z wiszącym ciężarkiem o masie 5 kg. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a stołem wynosi 0,3. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici.
m1 = 10 kgm2 = 5 kgμ = 0,3g = 9,81 m/s²
T = N
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 20° do poziomu z płaskiego terenu. Pomiń opór powietrza. Wyznacz największą wysokość H, jaką osiąga piłka.
v0 = 12 m/sθ = 20°g = 9,81 m/s²
H = m
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 55° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 60 m. Pomiń opór powietrza. Wyznacz czas lotu t, zanim piłka uderzy w ziemię.
v0 = 17 m/sθ = 55°h = 60 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Praca i energiaŚredni
Kulka o masie 2 kg wisi na lekkiej nici o długości 0,8 m. Odchyla się ją, aż nić utworzy z pionem kąt 20°, i puszcza bez prędkości początkowej. Wyznacz siłę naciągu T nici, gdy kulka przechodzi przez najniższy punkt.
m = 2 kgL = 0,8 mθ = 20°g = 9,81 m/s²
T = N
8.Praca i energiaTrudny
Sprężynę o sztywności 3000 N/m u podstawy zbocza nachylonego pod kątem 15° ściśnięto o 15 cm, opierając o nią klocek o masie 3 kg, i zwolniono. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a zboczem wynosi 0,1. Jak daleko d w górę zbocza od punktu zwolnienia przesunie się klocek, zanim się zatrzyma? (Pomiń krótki odcinek, na którym działa sprężyna, tzn. uwzględnij tarcie i siłę ciężkości na całej drodze d).
Samochód o masie 1800 kg jadący z prędkością 23 m/s uderza w stojący samochód o masie 1300 kg i oba się sczepiają. Jaki procent ΔK/K początkowej energii kinetycznej zostaje utracony?
m1 = 1800 kgv1 = 23 m/sm2 = 1300 kgv2 = 0
ΔK/K = %
10.Pęd i zderzeniaTrudny
Na skrzyżowaniu samochód o masie 900 kg jadący na wschód z prędkością 10 m/s zderza się z samochodem o masie 1800 kg jadącym na północ z prędkością 12 m/s. Samochody się sczepiają. Wyznacz kierunek θ ruchu wraku tuż po zderzeniu, mierzony od wschodu w stronę północy.
m1 = 900 kgv1 = 10 m/s (E)m2 = 1800 kgv2 = 12 m/s (N)
θ = °
11.Parcie hydrostatyczneŚredni
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 1,5 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 1,5 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 2 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (gliceryna), z górną krawędzią 4 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
d = 4 mH = 1 mb = 2 mρ = 1260 kg/m³g = 9,81 m/s²
F = kN
13.Ciągłość i BernoulliŚredni
Woda płynie przez poziomą rurę, która zwęża się z 150 mm do 50 mm. W szerokim odcinku ciśnienie wynosi 110 kPa, a prędkość 0,5 m/s. Pomijając straty, wyznacz ciśnienie p2 w wąskim odcinku.
Woda płynie w górę przez rurę, która zwęża się z 75 mm do 50 mm i wznosi się o 5 m. W przekroju 1 ciśnienie wynosi 280 kPa, a prędkość 2,75 m/s. Pomijając straty, wyznacz ciśnienie p2 w przekroju 2.
Silnik cieplny pracuje między zbiornikiem gorącym o temperaturze 275 °C a zbiornikiem zimnym o temperaturze 25 °C. Pobiera 1900 kJ ciepła. Wyznacz największą pracę Wmax, jaką mógłby wykonać.
TH = 275 °CTL = 25 °CQH = 1900 kJ
Wmax = kJ
18.Silniki cieplne i chłodziarkiTrudny
Pompa ciepła utrzymuje w domu 21 °C, gdy na zewnątrz jest 2 °C, dostarczając do domu 9 kW ciepła. Wyznacz minimalną moc napędową Ẇmin.
TH = 21 °CTL = 2 °CQ̇H = 9 kW
Ẇmin = kW
19.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Światło wewnątrz przezroczystego bloku ulega całkowitemu odbiciu na granicy z ośrodkiem: gliceryna (n = 1,47) dla każdego kąta padania powyżej 40°. Znajdź współczynnik załamania n1 bloku.
θc = 40°n2 = 1,47
n1 =
20.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Dwie cienkie soczewki mają wspólną oś i stoją w odległości 25 cm: soczewka 1 o f₁ = 8 cm i soczewka 2 o f₂ = −15 cm. Przedmiot stoi 15 cm przed soczewką 1. Znajdź położenie di2 obrazu końcowego mierzone od soczewki 2 (dodatnie za soczewką 2, konwencja: obraz rzeczywisty jest dodatni).
f1 = 8 cmf2 = −15 cms = 25 cmdo = 15 cm
di2 = cm
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: t = 7,407 s
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Jednostki
v₀ = 120/3,6 = 33,33 m/s
Czas hamowania
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 33,33/4,5 = 7,407 s
Odpowiedź
t = 7,407 s
2.Kinematyka
Odpowiedź: t = 2,331 s
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Równanie ruchu
Kierunek w górę jest dodatni, a ziemia leży h₀ poniżej punktu startu.
−15 = 5·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 5·t − 15 = 0
Rozwiąż równanie kwadratowe
Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.
t = (5 + √(5² + 2·9,81·15))/9,81 = 2,331 s
Odpowiedź
t = 2,331 s
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 3,206 m/s²
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (13,93 + √(193,9 + 1177))/9,81 = 5,194 s
Odpowiedź
t = 5,194 s
7.Praca i energia
Odpowiedź: T = 21,99 N
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d). Na torze kołowym siła wypadkowa skierowana do środka musi być równa mv²/r.
Prędkość w najniższym punkcie
v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·0,8·(1 − cos 20°) = 0,9466 m²/s²
Siły w najniższym punkcie
m·g = 2·9,81 = 19,62 N
T = mg + mv²/L = 19,62 + 2·0,9466/0,8 = 21,99 N
Odpowiedź
T = 21,99 N
Sprawdzenie: T = mg(3 − 2cos θ) = 21,99 N.
8.Praca i energia
Odpowiedź: d = 3,227 m
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia sprężyny
x = 15 cm = 0,15 m
½kx² = ½·3000·0,15² = 33,75 J
Bilans energii wzdłuż zbocza
m·g = 3·9,81 = 29,43 N
½kx² = mg·d·(sin θ + μ·cos θ)
d = 33,75/(29,43·(0,2588 + 0,1·0,9659)) = 3,227 m
Odpowiedź
d = 3,227 m
9.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: ΔK/K = 41,94 %
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Wspólna prędkość
v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 1800·23/3100 = 13,35 m/s
Energia kinetyczna przed i po
Kbefore = ½·1800·23² = 476100 J
Kafter = ½·3100·13,35² = 276445 J
Utracony ułamek
ΔK/K = 199655/476100 = 41,94 %
Odpowiedź
ΔK/K = 41,94 %
Utracona energia zamienia się w odkształcenie, ciepło i dźwięk.
10.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: θ = 67,38 °
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Składowe pędu
px = 900·10 = 9000 kg·m/s
py = 1800·12 = 21600 kg·m/s
Kierunek
tan θ = py/px = 2,4 → θ = 67,38°
Odpowiedź
θ = 67,38°
11.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 49,66 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 1,5 + 1,5/2 = 2,25 m
A = H·b = 1,5·1,5 = 2,25 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·2,25·2,25 = 49,66 kN
Odpowiedź
F = 49,66 kN
12.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 111,2 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 4 + 1/2 = 4,5 m
A = H·b = 1·2 = 2 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1260·9,81·4,5·2 = 111,2 kN
Odpowiedź
F = 111,2 kN
13.Ciągłość i Bernoulli
Odpowiedź: p2 = 100 kPa
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Ciągłość i Bernoulli
Licz w Pa, a potem podziel przez 1000, aby dostać kPa.
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Ciągłość i Bernoulli
Licz w Pa, a potem podziel przez 1000, aby dostać kPa.
Równanie stanu gazu doskonałego: PV = nRT, gdzie n = m/M.
Mole
n = m/M = 230/4,003 = 57,46 mol
T = 90 + 273,15 = 363,1 K
Ciśnienie
P = nRT/V = 57,46·8,314·363,1/0,005 = 34695 kPa
Odpowiedź
P = 34695 kPa
16.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: V2 = 11,83 L
Równanie Clapeyrona dla stałej ilości gazu: P1V1/T1 = P2V2/T2.
Temperatury bezwzględne
T1 = 298,1 K, T2 = 423,1 K
Prawo gazowe dla dwóch stanów
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 10·(250/300)·(423,1/298,1) = 11,83 L
Odpowiedź
V2 = 11,83 L
17.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Wmax = 866,6 kJ
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 275 + 273,15 = 548,1 K
TL = 25 + 273,15 = 298,1 K
Sprawność Carnota
ηmax = 1 − TL/TH = 1 − 298,1/548,1 = 45,61 %
Maksymalna praca
Wmax = ηmax·QH = 0,4561·1900 = 866,6 kJ
Odpowiedź
Wmax = 866,6 kJ
18.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Ẇmin = 0,5813 kW
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Najmniej pracy potrzebuje maszyna odwracalna, która ma największy COP.
Ẇmin = Q̇H/COP = 9/15,48 = 0,5813 kW
Odpowiedź
Ẇmin = 0,5813 kW
19.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: n1 = 2,287
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.
Współczynnik załamania bloku
n₁ = n₂/sin θc = 1,47/0,6428 = 2,287
Odpowiedź
n1 = 2,287
20.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: di2 = −5,156 cm
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.