Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samochód jadący z prędkością 120 km/h hamuje ze stałym opóźnieniem 7 m/s² aż do zatrzymania. Wyznacz drogę hamowania s.
v₀ = 120 km/ha = −7 m/s²v = 0
s = m
2.KinematykaTrudny
Kamień zostaje upuszczony bez prędkości początkowej do studni. Plusk słychać 2,4 s po puszczeniu kamienia. Prędkość dźwięku wynosi 343 m/s; pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz głębokość d studni.
ttotal = 2,4 svsound = 343 m/sg = 9,81 m/s²
d = m
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Ciężarki o masach 5 kg i 1 kg wiszą po obu stronach lekkiego bloczka bez tarcia, połączone lekką nicią. Układ zostaje puszczony ze spoczynku. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a ciężarków.
m1 = 5 kgm2 = 1 kgg = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek zostaje popchnięty tak, że zaczyna sunąć w górę rampy nachylonej pod kątem 25° z prędkością 3,5 m/s. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,25. Przyjmij g = 9,81 m/s². Jak daleko d wzdłuż rampy przesunie się klocek, zanim się zatrzyma?
v₀ = 3,5 m/sθ = 25°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
d = m
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłkę kopnięto z poziomego terenu z prędkością 32 m/s pod kątem 20° do poziomu w stronę muru odległego o 20 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Na jakiej wysokości y piłka mija mur?
v₀ = 32 m/sθ = 20°x = 20 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłkę wyrzucono z prędkością 23 m/s pod kątem 40° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 10 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Pod jakim kątem α poniżej poziomu uderza w ziemię?
v₀ = 23 m/sθ = 40°h = 10 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.Praca i energiaŚredni
Zabawkowa wyrzutnia ma pionową sprężynę o sztywności 2000 N/m. Kładzie się na niej kulkę o masie 0,15 kg, ściska sprężynę o 4 cm, a następnie ją zwalnia. Pomijając opór powietrza i masę sprężyny, wyznacz wysokość h, na jaką wzniesie się kulka, mierzoną od jej położenia przy ściśniętej sprężynie.
m = 0,15 kgk = 2000 N/mx = 4 cmg = 9,81 m/s²
h = m
8.Praca i energiaTrudny
Sprężynę o sztywności 800 N/m u podstawy zbocza nachylonego pod kątem 40° ściśnięto o 12 cm, opierając o nią klocek o masie 2 kg, i zwolniono. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a zboczem wynosi 0,3. Jak daleko d w górę zbocza od punktu zwolnienia przesunie się klocek, zanim się zatrzyma? (Pomiń krótki odcinek, na którym działa sprężyna, tzn. uwzględnij tarcie i siłę ciężkości na całej drodze d).
Wózek o masie 1,5 kg jadący z prędkością 6 m/s zderza się czołowo i doskonale sprężyście ze spoczywającym wózkiem o masie 3 kg na torze bez tarcia. Wyznacz prędkość v′2 drugiego wózka po zderzeniu.
m1 = 1,5 kgm2 = 3 kgv1 = 6 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
10.Pęd i zderzeniaTrudny
Pocisk o masie 20 g zostaje wystrzelony poziomo w klocek o masie 5 kg zawieszony na lekkich niciach o długości 0,6 m i pozostaje w nim. Nici wychylają się maksymalnie o kąt 10° od pionu. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v pocisku przed uderzeniem.
m = 20 gM = 5 kgL = 0,6 mθ = 10°g = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Parcie hydrostatyczneŚredni
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 3 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 1,5 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 1,5 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda morska), z górną krawędzią 2 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
Woda płynie przez poziomą zwężkę Venturiego o średnicy wlotowej 200 mm i średnicy gardzieli 150 mm. Ciśnienie na wlocie jest o 43 kPa wyższe niż w gardzieli. Pomijając straty, wyznacz natężenie przepływu Q.
Zamknięty zbiornik z wodą ma nad wodą sprężone powietrze o nadciśnieniu 90 kPa. Woda wypływa do atmosfery przez otwór o średnicy 50 mm, położony 3,5 m pod powierzchnią wody. Pomijając straty, wyznacz natężenie przepływu Q. Przyjmij g = 9,81 m/s².
Silnik cieplny pracuje między zbiornikiem gorącym o temperaturze 575 °C a zbiornikiem zimnym o temperaturze 30 °C. Pobiera 2100 kJ ciepła. Wyznacz największą pracę Wmax, jaką mógłby wykonać.
TH = 575 °CTL = 30 °CQH = 2100 kJ
Wmax = kJ
18.Silniki cieplne i chłodziarkiTrudny
Pompa ciepła utrzymuje w domu 20 °C, gdy na zewnątrz jest -5 °C, dostarczając do domu 14 kW ciepła. Wyznacz minimalną moc napędową Ẇmin.
TH = 20 °CTL = -5 °CQ̇H = 14 kW
Ẇmin = kW
19.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Światło rozchodzi się w ośrodku: akryl (n = 1,49) ku płaskiej granicy z ośrodkiem: gliceryna (n = 1,47). Znajdź kąt graniczny θc, powyżej którego następuje całkowite odbicie.
n1 = 1,49n2 = 1,47
θc = °
20.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Siatka dyfrakcyjna ma 100 linii na milimetr. Światło o długości fali 600 nm pada na nią pod kątem prostym. Jaki jest najwyższy rząd mmax jasnego maksimum, jaki można zobaczyć?
N = 100 mm⁻¹λ = 600 nm
mmax =
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: s = 79,37 m
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Jednostki
v₀ = 120/3,6 = 33,33 m/s
Droga hamowania
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 33,33²/(2·7) = 79,37 m
Odpowiedź
s = 79,37 m
2.Kinematyka
Odpowiedź: d = 26,47 m
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Dwie części czasu
½·9,81·t₁² = 343·(2,4 − t₁)
4,905·t₁² + 343·t₁ − 823,2 = 0
Czas spadania
Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.
t₁ = (−343 + √(343² + 4·4,905·823,2))/(2·4,905) = 2,323 s
Głębokość
d = ½·9,81·2,323² = 26,47 m
Odpowiedź
d = 26,47 m
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 6,54 m/s²
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Przyspieszenie
Wypadkowa siła napędowa to różnica ciężarów; porusza ona całą masę.
a = (5 − 1)·9,81/(5 + 1) = 6,54 m/s²
Odpowiedź
a = 6,54 m/s²
4.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: d = 0,9617 m
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Opóźnienie
Obie siły są skierowane w dół zbocza; masa się skraca.
a = 9,81·(sin 25° + 0,25·cos 25°) = 6,369 m/s²
Droga
d = v₀²/(2a) = 3,5²/(2·6,369) = 0,9617 m
Odpowiedź
d = 0,9617 m
5.Rzut ukośny
Odpowiedź: y = 5,11 m
Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.
Czas dotarcia do muru
vx = 32·cos 20° = 30,07 m/s
t = x/vx = 20/30,07 = 0,6651 s
Wysokość w tej chwili
y = 10,94·0,6651 − ½·9,81·0,6651² = 5,11 m
Odpowiedź
y = 5,11 m
Przy murze piłka jeszcze się wznosi.
6.Rzut ukośny
Odpowiedź: α = 49,14 °
Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.
Rozłóż prędkość początkową
vx = 23·cos 40° = 17,62 m/s
vy0 = 23·sin 40° = 14,78 m/s
Prędkość pionowa przy uderzeniu
Energia albo v² = v₀² + 2as w kierunku pionowym.
vy = √(14,78² + 2·9,81·10) = 20,37 m/s
Kąt uderzenia
tan α = vy/vx = 20,37/17,62 → α = 49,14°
Odpowiedź
α = 49,14°
7.Praca i energia
Odpowiedź: h = 1,087 m
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia sprężyny
x = 4 cm = 0,04 m
½kx² = ½·2000·0,04² = 1,6 J
Wysokość
m·g = 0,15·9,81 = 1,472 N
h = ½kx²/(mg) = 1,6/1,472 = 1,087 m
Odpowiedź
h = 1,087 m
8.Praca i energia
Odpowiedź: d = 0,3364 m
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia sprężyny
x = 12 cm = 0,12 m
½kx² = ½·800·0,12² = 5,76 J
Bilans energii wzdłuż zbocza
m·g = 2·9,81 = 19,62 N
½kx² = mg·d·(sin θ + μ·cos θ)
d = 5,76/(19,62·(0,6428 + 0,3·0,766)) = 0,3364 m
Odpowiedź
d = 0,3364 m
9.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v′2 = 4 m/s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zderzenie sprężyste ze spoczywającym ciałem
Rozwiązanie razem zasad zachowania pędu i energii daje te dwa wyniki.
v′1 = (1,5 − 3)/(1,5 + 3)·6 = −2 m/s
v′2 = 2·1,5/(1,5 + 3)·6 = 4 m/s
Odpowiedź
v′2 = 4 m/s
10.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v = 106,1 m/s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Wzniesienie klocka
h = L·(1 − cos θ) = 0,6·(1 − cos 10°) = 0,009115 m
Prędkość po uderzeniu
V = √(2·9,81·0,009115) = 0,4229 m/s
Zderzenie
v = (m + M)·V/m = 5,02·0,4229/0,02 = 106,1 m/s
Odpowiedź
v = 106,1 m/s
11.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 264,9 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 1,5 + 3/2 = 3 m
A = H·b = 3·3 = 9 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·3·9 = 264,9 kN
Odpowiedź
F = 264,9 kN
12.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 37,71 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 2 + 1/2 = 2,5 m
A = H·b = 1·1,5 = 1,5 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1025·9,81·2,5·1,5 = 37,71 kN
Odpowiedź
F = 37,71 kN
13.Ciągłość i Bernoulli
Odpowiedź: Q = 198,2 L/s
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Ciągłość
v1 = v2·(150/200)² = 0,5625·v2
Równanie Bernoulliego między wlotem a gardzielą
Rura jest pozioma, więc zmieniają się tylko ciśnienie i prędkość.
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Równanie Bernoulliego od powierzchni do strumienia
Równanie stanu gazu doskonałego: PV = nRT, gdzie n = m/M.
Mole
n = 240/32 = 7,5 mol
T = 50 + 273,15 = 323,1 K
Objętość
V = nRT/P = 7,5·8,314·323,1/150 = 134,3 L
Odpowiedź
V = 134,3 L
16.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: V2 = 1,465 L
Równanie Clapeyrona dla stałej ilości gazu: P1V1/T1 = P2V2/T2.
Temperatury bezwzględne
T1 = 298,1 K, T2 = 393,1 K
Prawo gazowe dla dwóch stanów
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 5·(100/450)·(393,1/298,1) = 1,465 L
Odpowiedź
V2 = 1,465 L
17.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Wmax = 1349 kJ
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 575 + 273,15 = 848,1 K
TL = 30 + 273,15 = 303,1 K
Sprawność Carnota
ηmax = 1 − TL/TH = 1 − 303,1/848,1 = 64,26 %
Maksymalna praca
Wmax = ηmax·QH = 0,6426·2100 = 1349 kJ
Odpowiedź
Wmax = 1349 kJ
18.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Ẇmin = 1,194 kW
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Najmniej pracy potrzebuje maszyna odwracalna, która ma największy COP.
Ẇmin = Q̇H/COP = 14/11,73 = 1,194 kW
Odpowiedź
Ẇmin = 1,194 kW
19.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: θc = 80,6 °
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.
Załamanie pod 90°
sin θc = n₂/n₁ = 1,47/1,49 = 0,9866
Kąt graniczny
θc = arcsin(0,9866) = 80,6°
Odpowiedź
θc = 80,6°
20.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: mmax = 16
Interferencja i dyfrakcja: światło z dwóch szczelin odległych o d dociera do punktu na ekranie z różnicą dróg d·sin θ. Jasne prążki pojawiają się tam, gdzie d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Dla ekranu w odległości L ≫ d m-ty jasny prążek leży w y = mλL/d, a odstęp między prążkami wynosi Δy = λL/d. Siatka z N liniami na milimetr ma d = 1/N i ostre maksima dla d·sin θ = mλ; ponieważ sin θ ≤ 1, najwyższy rząd to największa liczba całkowita m ≤ d/λ. Pojedyncza szczelina o szerokości a ma ciemne prążki dla a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …