Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Kierowca jadący z prędkością 60 km/h dostrzega przeszkodę. Jego czas reakcji wynosi 0,8 s, po czym samochód hamuje ze stałym opóźnieniem 5,5 m/s². Wyznacz całkowitą drogę zatrzymania d od chwili dostrzeżenia przeszkody.
v₀ = 60 km/htr = 0,8 sa = −5,5 m/s²
d = m
2.KinematykaTrudny
Piłka A zostaje upuszczona bez prędkości początkowej z wysokości 60 m. W tej samej chwili piłka B zostaje rzucona pionowo w górę z ziemi dokładnie pod nią z prędkością 24 m/s. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Na jakiej wysokości y nad ziemią się spotkają?
H = 60 mv0B = 24 m/sg = 9,81 m/s²
y = m
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Klocek o masie 6 kg zsuwa się po równi nachylonej pod kątem 30° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,3. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocka wzdłuż równi.
m = 6 kgθ = 30°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek o masie 2 kg na poziomym stole jest połączony lekką nicią przerzuconą przez nieważki bloczek bez tarcia z wiszącym ciężarkiem o masie 4 kg. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a stołem wynosi 0,2. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a układu.
m1 = 2 kgm2 = 4 kgμ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 60° do poziomu z płaskiego terenu. Pomiń opór powietrza. Wyznacz odległość poziomą x pokonaną, zanim piłka uderzy w ziemię.
v0 = 28 m/sθ = 60°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłkę wyrzucono z prędkością 31 m/s pod kątem 40° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 55 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Pod jakim kątem α poniżej poziomu uderza w ziemię?
v₀ = 31 m/sθ = 40°h = 55 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.Praca i energiaŚredni
Klocek o masie 10 kg zsuwa się na odcinku 7 m po zboczu nachylonym pod kątem 35° do poziomu, przy współczynniku tarcia kinetycznego 0,2. Wyznacz pracę Wf wykonaną przeciw tarciu.
m = 10 kgθ = 35°μ = 0,2d = 7 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
8.Praca i energiaTrudny
Sprężynę o sztywności 1000 N/m u podstawy zbocza nachylonego pod kątem 40° ściśnięto o 15 cm, opierając o nią klocek o masie 0,5 kg, i zwolniono. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a zboczem wynosi 0,3. Jak daleko d w górę zbocza od punktu zwolnienia przesunie się klocek, zanim się zatrzyma? (Pomiń krótki odcinek, na którym działa sprężyna, tzn. uwzględnij tarcie i siłę ciężkości na całej drodze d).
Pocisk o masie 20 kg lecący poziomo z prędkością 38 m/s rozpada się w wybuchu na dwa odłamki poruszające się wzdłuż tej samej prostej. Odłamek o masie 5 kg leci dalej do przodu z prędkością 48 m/s. Wyznacz prędkość v′2 odłamka o masie 15 kg (dodatnią w pierwotnym kierunku).
M = 20 kgu = 38 m/sm1 = 5 kgv′1 = 48 m/sm2 = 15 kg
v′2 = m/s
10.Pęd i zderzeniaTrudny
Na skrzyżowaniu samochód o masie 1100 kg jadący na wschód z prędkością 9 m/s zderza się z samochodem o masie 1000 kg jadącym na północ z prędkością 19 m/s. Samochody się sczepiają. Wyznacz prędkość v′ wraku tuż po zderzeniu.
m1 = 1100 kgv1 = 9 m/s (E)m2 = 1000 kgv2 = 19 m/s (N)
v′ = m/s
11.Parcie hydrostatyczneŚredni
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 1,5 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 2 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 3 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 1 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
d = 1 mH = 1 mb = 3 mρ = 1000 kg/m³g = 9,81 m/s²
F = kN
13.Ciągłość i BernoulliŚredni
Rurka Prandtla w rurociągu wodnym wskazuje różnicę 28 kPa między ciśnieniem spiętrzenia a ciśnieniem statycznym. Wyznacz prędkość wody v przy końcówce.
p0 − p = 28 kPaρ = 1000 kg/m³
v = m/s
14.Ciągłość i BernoulliTrudny
Woda płynie w górę przez rurę, która zwęża się z 100 mm do 75 mm i wznosi się o 5 m. W przekroju 1 ciśnienie wynosi 300 kPa, a prędkość 1,5 m/s. Pomijając straty, wyznacz ciśnienie p2 w przekroju 2.
Odwracalny silnik cieplny (Carnota) pobiera w każdym cyklu 2000 kJ ciepła ze zbiornika o temperaturze 300 °C i oddaje 1093 kJ. Wyznacz temperaturę TL zbiornika chłodnego w °C.
TH = 300 °CQH = 2000 kJQL = 1093 kJ
TL = °C
18.Silniki cieplne i chłodziarkiTrudny
Pompa ciepła utrzymuje w domu 20 °C, gdy na zewnątrz jest 7 °C, dostarczając do domu 15 kW ciepła. Wyznacz największy możliwy współczynnik wydajności COPmax.
TH = 20 °CTL = 7 °CQ̇H = 15 kW
COPmax =
19.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Układ: Struna zamocowana na obu końcach. Wymagana częstotliwość dla: harmoniczna numer 3 to 188 Hz; prędkość fal wynosi 150 m/s. Znajdź długość L.
v = 150 m/sn = 3f3 = 188 Hz
L = m
20.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Światłowód ma rdzeń o n₁ = 1,55 i płaszcz o n₂ = 1,45. Znajdź największy kąt θa względem osi włókna, pod którym światło z powietrza może wejść w koniec włókna i nadal być prowadzone przez całkowite wewnętrzne odbicie.
n1 = 1,55n2 = 1,45n0 = 1,00
θa = °
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: d = 38,59 m
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Jednostki
v₀ = 60/3,6 = 16,67 m/s
Droga reakcji
d1 = v₀·tr = 16,67·0,8 = 13,33 m
Droga hamowania
d2 = v₀²/(2a) = 16,67²/(2·5,5) = 25,25 m
Suma
d = 13,33 + 25,25 = 38,59 m
Odpowiedź
d = 38,59 m
2.Kinematyka
Odpowiedź: y = 29,34 m
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Czas spotkania
Zwrot w górę jest dodatni, ziemia to y = 0.
60 − ½g·t² = 24·t − ½g·t² → t = 60/24 = 2,5 s
Wysokość spotkania
y = 24·2,5 − ½·9,81·2,5² = 29,34 m
Odpowiedź
y = 29,34 m
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 2,356 m/s²
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.
Rozłóż prędkość początkową
Prędkość pozioma jest stała; ruch pionowy ma stałe przyspieszenie g = 9,81 m/s² w dół.
vx = v0·cos θ = 28·cos 60° = 14 m/s
vy = v0·sin θ = 28·sin 60° = 24,25 m/s
Czas lotu
Start i lądowanie na tej samej wysokości: t = 2vy/g.
t = 2·24,25/9,81 = 4,944 s
Odległość pozioma
x = vx·t = 14·4,944 = 69,21 m
Odpowiedź
x = 69,21 m
6.Rzut ukośny
Odpowiedź: α = 58,28 °
Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.
Rozłóż prędkość początkową
vx = 31·cos 40° = 23,75 m/s
vy0 = 31·sin 40° = 19,93 m/s
Prędkość pionowa przy uderzeniu
Energia albo v² = v₀² + 2as w kierunku pionowym.
vy = √(19,93² + 2·9,81·55) = 38,42 m/s
Kąt uderzenia
tan α = vy/vx = 38,42/23,75 → α = 58,28°
Odpowiedź
α = 58,28°
7.Praca i energia
Odpowiedź: Wf = 112,5 J
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Siła tarcia
N = mg·cos θ = 98,1·0,8192 = 80,36 N
F = μN = 0,2·80,36 = 16,07 N
Praca przeciw tarciu
Wf = F·d = 16,07·7 = 112,5 J
Odpowiedź
Wf = 112,5 J
8.Praca i energia
Odpowiedź: d = 2,628 m
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia sprężyny
x = 15 cm = 0,15 m
½kx² = ½·1000·0,15² = 11,25 J
Bilans energii wzdłuż zbocza
m·g = 0,5·9,81 = 4,905 N
½kx² = mg·d·(sin θ + μ·cos θ)
d = 11,25/(4,905·(0,6428 + 0,3·0,766)) = 2,628 m
Odpowiedź
d = 2,628 m
9.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v′2 = 34,67 m/s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Pęd przed
p = M·u = 20·38 = 760 kg·m/s
Pęd po
760 = 5·48 + 15·v′2
v′2 = (760 − 240)/15 = 34,67 m/s
Odpowiedź
v′2 = 34,67 m/s
10.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v′ = 10,2 m/s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 2 + 3/2 = 3,5 m
A = H·b = 3·1,5 = 4,5 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·3,5·4,5 = 154,5 kN
Odpowiedź
F = 154,5 kN
12.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 44,15 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 1 + 1/2 = 1,5 m
A = H·b = 1·3 = 3 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·1,5·3 = 44,15 kN
Odpowiedź
F = 44,15 kN
13.Ciągłość i Bernoulli
Odpowiedź: v = 7,483 m/s
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Równanie Bernoulliego do punktu spiętrzenia
Przepływ zatrzymuje się przy końcówce, więc jego energia kinetyczna ujawnia się jako dodatkowe ciśnienie.
p0 − p = ½ρv²
v = √(2·28000/1000) = 7,483 m/s
Odpowiedź
v = 7,483 m/s
14.Ciągłość i Bernoulli
Odpowiedź: p2 = 248,5 kPa
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Ciągłość i Bernoulli
Licz w Pa, a potem podziel przez 1000, aby dostać kPa.
Równanie stanu gazu doskonałego: PV = nRT, gdzie n = m/M.
Mole
n = m/M = 240/39,95 = 6,008 mol
T = 15 + 273,15 = 288,1 K
Ciśnienie
P = nRT/V = 6,008·8,314·288,1/0,02 = 719,6 kPa
Odpowiedź
P = 719,6 kPa
16.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: V2 = 3,64 L
Równanie Clapeyrona dla stałej ilości gazu: P1V1/T1 = P2V2/T2.
Temperatury bezwzględne
T1 = 298,1 K, T2 = 403,1 K
Prawo gazowe dla dwóch stanów
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 5·(350/650)·(403,1/298,1) = 3,64 L
Odpowiedź
V2 = 3,64 L
17.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: TL = 40,08 °C
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatura bezwzględna źródła
TH = 300 + 273,15 = 573,1 K
Stosunek ciepeł w obiegu odwracalnym
TL = TH·QL/QH = 573,1·1093/2000 = 313,2 K = 40,08 °C
Odpowiedź
TL = 40,08 °C
18.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: COPmax = 22,55
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Fale stojące i efekt Dopplera: struna zamocowana na obu końcach lub rura otwarta na obu końcach mieści całkowitą liczbę półfal: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Rura zamknięta na jednym końcu ma węzeł na końcu zamkniętym i strzałkę na otwartym: L = nλ/4 tylko dla nieparzystych n, fn = n·v/(4L). Gdy źródło lub obserwator poruszają się wzdłuż linii między nimi, f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): górne znaki stosuj dla ruchu ku sobie. Dwie fale o niemal równych częstotliwościach dudnią z częstotliwością |f₁ − f₂|.
Długość fali
λ = v/f = 150/188 = 0,7979 m
Długość
L = nλ/2 = 3·0,7979/2 = 1,197 m
Odpowiedź
L = 1,197 m
20.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: θa = 33,21 °
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.