Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samochód jadący ze stałą prędkością 24 m/s mija stojący radiowóz. W tej chwili radiowóz rusza i przyspiesza jednostajnie z przyspieszeniem 2,5 m/s². W jakiej odległości od miejsca startu radiowóz dogoni samochód? Wyznacz d.
vcar = 24 m/sapolice = 2,5 m/s²v0,police = 0
d = m
2.KinematykaTrudny
Piłkę rzucono pionowo w górę z prędkością 16 m/s z krawędzi dachu na wysokości 30 m nad ziemią. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Po jakim czasie od rzutu piłka uderzy w ziemię? Wyznacz t.
v₀ = 16 m/sh₀ = 30 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Skrzynka sunie po poziomej podłodze z prędkością początkową 7,5 m/s i zatrzymuje się po 19 m. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz współczynnik tarcia kinetycznego μ.
v₀ = 7,5 m/sd = 19 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek o masie 7 kg na poziomym stole jest połączony lekką nicią przerzuconą przez nieważki bloczek bez tarcia z wiszącym ciężarkiem o masie 2,5 kg. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a stołem wynosi 0,3. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici.
m1 = 7 kgm2 = 2,5 kgμ = 0,3g = 9,81 m/s²
T = N
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 70° do poziomu z płaskiego terenu. Pomiń opór powietrza. Wyznacz największą wysokość H, jaką osiąga piłka.
v0 = 36 m/sθ = 70°g = 9,81 m/s²
H = m
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłkę wyrzucono z prędkością 29 m/s pod kątem 60° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 25 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Pod jakim kątem α poniżej poziomu uderza w ziemię?
v₀ = 29 m/sθ = 60°h = 25 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.Praca i energiaŚredni
Klocek zsuwa się bez prędkości początkowej po zboczu nachylonym pod kątem 30° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,3. Wyznacz jego prędkość v po przebyciu 3 m wzdłuż zbocza.
θ = 30°μ = 0,3d = 3 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
8.Praca i energiaTrudny
Klocek o masie 3 kg leży na chropowatym poziomym stole (μ = 0,3). Lekka nić biegnie od niego przez gładki bloczek na krawędzi stołu do wiszącego klocka o masie 4 kg. Układ zostaje puszczony ze spoczynku. Wyznacz prędkość v klocków po opadnięciu wiszącego klocka o 1,5 m.
m1 = 3 kgm2 = 4 kgμ = 0,3d = 1,5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
9.Pęd i zderzeniaŚredni
Pocisk o masie 20 g zostaje wystrzelony poziomo w drewniany klocek o masie 5 kg zawieszony na lekkich niciach i pozostaje w nim. Klocek wychyla się, aż znajdzie się 13 cm wyżej niż na początku. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v pocisku przed uderzeniem.
m = 20 gM = 5 kgh = 13 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.Pęd i zderzeniaTrudny
Piłka o masie 0,25 kg uderza w ścianę z prędkością 9 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 14 m/s. Kontakt trwa 20 ms. Wyznacz średnią siłę Favg, z jaką ściana działa na piłkę.
m = 0,25 kgvin = 9 m/svout = 14 m/sΔt = 20 ms
Favg = N
11.Parcie hydrostatyczneŚredni
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 1 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 1 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 1,5 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (gliceryna), z górną krawędzią 1,5 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
Woda płynie przez poziomą rurę, która zwęża się z 200 mm do 75 mm. W szerokim odcinku ciśnienie wynosi 190 kPa, a prędkość 1,25 m/s. Pomijając straty, wyznacz ciśnienie p2 w wąskim odcinku.
Dysza fontanny jest skierowana pionowo w górę. Tuż pod dyszą rura zasilająca ma średnicę 50 mm i nadciśnienie 120 kPa. Średnica wylotu dyszy wynosi 25 mm, a różnica wysokości na długości dyszy jest pomijalna. Pomijając straty i opór powietrza, wyznacz wysokość H, na jaką strumień wznosi się nad dyszę. Przyjmij g = 9,81 m/s².
Silnik cieplny pobiera ciepło ze źródła o temperaturze 800 °C i oddaje ciepło do otoczenia o temperaturze 30 °C. Jego rzeczywista sprawność cieplna wynosi 39 %. Wyznacz jego sprawność egzergetyczną ηII, czyli stosunek sprawności rzeczywistej do sprawności Carnota.
TH = 800 °CTL = 30 °Cη = 39%
ηII = %
18.Silniki cieplne i chłodziarkiTrudny
Silnik cieplny w każdym cyklu pobiera 4300 kJ ciepła ze zbiornika o temperaturze 850 °C, wykonuje 1548 kJ pracy, a resztę oddaje do zbiornika o temperaturze 40 °C. Wyznacz całkowitą entropię generowaną Sgen w jednym cyklu.
TH = 850 °CTL = 40 °CQH = 4300 kJW = 1548 kJ
Sgen = kJ/K
19.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Światło wewnątrz przezroczystego bloku ulega całkowitemu odbiciu na granicy z ośrodkiem: gliceryna (n = 1,47) dla każdego kąta padania powyżej 42°. Znajdź współczynnik załamania n1 bloku.
θc = 42°n2 = 1,47
n1 =
20.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Światło o długości fali 500 nm przechodzi przez pojedynczą szczelinę o szerokości 0,15 mm. Znajdź kąt θ2 ciemnego prążka numer 2 względem kierunku prostego.
λ = 500 nma = 0,15 mmm = 2
θ2 = °
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: d = 460,8 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Równe drogi
v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·24/2,5 = 19,2 s
Droga
d = v·t = 24·19,2 = 460,8 m
Odpowiedź
d = 460,8 m
W tej chwili radiowóz jedzie z prędkością 2v = 48 m/s.
2.Kinematyka
Odpowiedź: t = 4,593 s
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Równanie ruchu
Kierunek w górę jest dodatni, a ziemia leży h₀ poniżej punktu startu.
−30 = 16·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 16·t − 30 = 0
Rozwiąż równanie kwadratowe
Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.
t = (16 + √(16² + 2·9,81·30))/9,81 = 4,593 s
Odpowiedź
t = 4,593 s
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: μ = 0,1509
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Opóźnienie
a = v₀²/(2d) = 7,5²/(2·19) = 1,48 m/s²
Współczynnik tarcia
μ·m·g = m·a → μ = a/g = 1,48/9,81 = 0,1509
Odpowiedź
μ = 0,1509
4.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: T = 23,49 N
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.
Rozłóż prędkość początkową
Prędkość pozioma jest stała; ruch pionowy ma stałe przyspieszenie g = 9,81 m/s² w dół.
vx = v0·cos θ = 36·cos 70° = 12,31 m/s
vy = v0·sin θ = 36·sin 70° = 33,83 m/s
Najwyższy punkt
Na szczycie prędkość pionowa jest zerowa: vy² = 2gH.
H = vy²/(2g) = 33,83²/(2·9,81) = 58,33 m
Odpowiedź
H = 58,33 m
6.Rzut ukośny
Odpowiedź: α = 66,59 °
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Rozłóż prędkość początkową
vx = 29·cos 60° = 14,5 m/s
vy0 = 29·sin 60° = 25,11 m/s
Prędkość pionowa przy uderzeniu
Energia albo v² = v₀² + 2as w kierunku pionowym.
vy = √(25,11² + 2·9,81·25) = 33,49 m/s
Kąt uderzenia
tan α = vy/vx = 33,49/14,5 → α = 66,59°
Odpowiedź
α = 66,59°
7.Praca i energia
Odpowiedź: v = 3,76 m/s
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Bilans energii wzdłuż zbocza
Klocek obniża się o d·sin θ, a tarcie zabiera μmg·cos θ·d. Masa się skraca.
½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·3·(0,5 − 0,3·0,866)) = 3,76 m/s
Odpowiedź
v = 3,76 m/s
8.Praca i energia
Odpowiedź: v = 3,61 m/s
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia uwolniona i stracona
m₂g·d = 39,24·1,5 = 58,86 J
μ·m₁g·d = 0,3·29,43·1,5 = 13,24 J
Energia kinetyczna obu klocków
½(m₁ + m₂)v² = 45,62 → v = √(2·45,62/7) = 3,61 m/s
Odpowiedź
v = 3,61 m/s
9.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v = 400,9 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Wychylenie po uderzeniu
V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,13) = 1,597 m/s
Zderzenie
m·v = (m + M)·V → v = (0,02 + 5)·1,597/0,02 = 400,9 m/s
Odpowiedź
v = 400,9 m/s
10.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: Favg = 287,5 N
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zmiana pędu
J = m·Δv = 0,25·(14 + 9) = 5,75 N·s
Średnia siła
Favg = J/Δt = 5,75/0,02 = 287,5 N
Odpowiedź
Favg = 287,5 N
11.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 25,75 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 1 + 1,5/2 = 1,75 m
A = H·b = 1,5·1 = 1,5 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·1,75·1,5 = 25,75 kN
Odpowiedź
F = 25,75 kN
12.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 127,5 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 1,5 + 2,5/2 = 2,75 m
A = H·b = 2,5·1,5 = 3,75 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1260·9,81·2,75·3,75 = 127,5 kN
Odpowiedź
F = 127,5 kN
13.Ciągłość i Bernoulli
Odpowiedź: p2 = 151,3 kPa
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Ciągłość i Bernoulli
Licz w Pa, a potem podziel przez 1000, aby dostać kPa.
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
Prędkość wylotowa
β = 25/50 = 0,5
v2 = √(2p1/(ρ(1 − β⁴))) = √(2·120000/(1000·0,9375)) = 16 m/s
Wysokość strumienia
Równanie Bernoulliego wzdłuż strumienia: w najwyższym punkcie prędkość jest równa zeru, a ciśnienie znów jest atmosferyczne.
H = v2²/(2g) = 16²/(2·9,81) = 13,05 m
Odpowiedź
H = 13,05 m
15.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: V = 258,5 L
Równanie stanu gazu doskonałego: PV = nRT, gdzie n = m/M.
Mole
n = 380/16,04 = 23,69 mol
T = 55 + 273,15 = 328,1 K
Objętość
V = nRT/P = 23,69·8,314·328,1/250 = 258,5 L
Odpowiedź
V = 258,5 L
16.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: ρ = 9,556 kg/m³
Gęstość gazu doskonałego: ρ = PM/(RT).
Przekształć prawo gazowe
PV = (m/M)RT → ρ = m/V = PM/(RT)
T = 170 + 273,15 = 443,1 K
Gęstość
ρ = 800·44,01/(8,314·443,1) = 9,556 kg/m³
Odpowiedź
ρ = 9,556 kg/m³
17.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: ηII = 54,35 %
Second-law limits: no cycle working between reservoirs at absolute temperatures TH and TL can beat the reversible (Carnot) cycle: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) and COPHP,max = TH/(TH − TL). Energy is always conserved: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 800 + 273,15 = 1073 K
TL = 30 + 273,15 = 303,1 K
Sprawność Carnota
ηCarnot = 1 − 303,1/1073 = 71,75 %
Sprawność egzergetyczna
ηII = η/ηCarnot = 39/71,75 = 54,35 %
Odpowiedź
ηII = 54,35 %
18.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Sgen = 4,96 kJ/K
Generacja entropii: w pełnym cyklu czynnik roboczy nie zmienia swojej entropii. Zbiornik gorący traci QH/TH, a zbiornik chłodny zyskuje QL/TL. Ich suma to entropia generowana, równa zeru dla obiegu odwracalnego i dodatnia dla każdego rzeczywistego.
Ciepło oddane
QL = QH − W = 4300 − 1548 = 2752 kJ
Temperatury bezwzględne
TH = 850 + 273,15 = 1123 K
TL = 40 + 273,15 = 313,1 K
Zmiany entropii zbiorników
ΔSH = −4300/1123 = −3,829 kJ/K
ΔSL = 2752/313,1 = 8,788 kJ/K
Sgen = 8,788 − 3,829 = 4,96 kJ/K
Odpowiedź
Sgen = 4,96 kJ/K
Sgen > 0, więc silnik jest możliwy, ale nieodwracalny.
19.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: n1 = 2,197
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.
Współczynnik załamania bloku
n₁ = n₂/sin θc = 1,47/0,6691 = 2,197
Odpowiedź
n1 = 2,197
20.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: θ2 = 0,382 °
Interferencja i dyfrakcja: światło z dwóch szczelin odległych o d dociera do punktu na ekranie z różnicą dróg d·sin θ. Jasne prążki pojawiają się tam, gdzie d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Dla ekranu w odległości L ≫ d m-ty jasny prążek leży w y = mλL/d, a odstęp między prążkami wynosi Δy = λL/d. Siatka z N liniami na milimetr ma d = 1/N i ostre maksima dla d·sin θ = mλ; ponieważ sin θ ≤ 1, najwyższy rząd to największa liczba całkowita m ≤ d/λ. Pojedyncza szczelina o szerokości a ma ciemne prążki dla a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …