Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Kierowca jadący z prędkością 36 km/h dostrzega przeszkodę. Jego czas reakcji wynosi 1,1 s, po czym samochód hamuje ze stałym opóźnieniem 6,5 m/s². Wyznacz całkowitą drogę zatrzymania d od chwili dostrzeżenia przeszkody.
v₀ = 36 km/htr = 1,1 sa = −6,5 m/s²
d = m
2.KinematykaTrudny
Model rakiety startuje pionowo w górę ze spoczynku. Silnik nadaje mu stałe przyspieszenie w górę 30 m/s² przez 1,5 s, po czym gaśnie i rakieta porusza się swobodnie. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą wysokość hmax, jaką osiąga rakieta.
a = 30 m/s²t1 = 1,5 sg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Klocek o masie 12 kg zsuwa się po równi nachylonej pod kątem 25° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,3. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocka wzdłuż równi.
m = 12 kgθ = 25°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Dwa klocki na poziomej podłodze są połączone lekką poziomą nicią. Pozioma siła 45 N ciągnie przedni klocek o masie 7 kg; klocek o masie 6 kg jest ciągnięty za nim. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,3 dla obu klocków. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocków.
m1 = 6 kgm2 = 7 kgF = 45 Nμ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłkę wyrzucono z poziomego terenu pod kątem 70° do poziomu i upadła 120 m dalej. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość początkową v0.
θ = 70°R = 120 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 40° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 35 m. Pomiń opór powietrza. Wyznacz czas lotu t, zanim piłka uderzy w ziemię.
v0 = 17 m/sθ = 40°h = 35 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Praca i energiaŚredni
Samochód o masie 2000 kg jedzie pod górę po zboczu nachylonym pod kątem 4° ze stałą prędkością 54 km/h. Opór powietrza i opór toczenia łącznie wynoszą 650 N. Wyznacz moc P, jaką muszą przekazywać koła, w kW.
Sprężynę o sztywności 5000 N/m u podstawy zbocza nachylonego pod kątem 20° ściśnięto o 10 cm, opierając o nią klocek o masie 3 kg, i zwolniono. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a zboczem wynosi 0,2. Jak daleko d w górę zbocza od punktu zwolnienia przesunie się klocek, zanim się zatrzyma? (Pomiń krótki odcinek, na którym działa sprężyna, tzn. uwzględnij tarcie i siłę ciężkości na całej drodze d).
Pocisk o masie 8 g zostaje wystrzelony poziomo w drewniany klocek o masie 5 kg zawieszony na lekkich niciach i pozostaje w nim. Klocek wychyla się, aż znajdzie się 14 cm wyżej niż na początku. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v pocisku przed uderzeniem.
m = 8 gM = 5 kgh = 14 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.Pęd i zderzeniaTrudny
Pocisk o masie 12 g zostaje wystrzelony poziomo w klocek o masie 4 kg zawieszony na lekkich niciach o długości 0,9 m i pozostaje w nim. Nici wychylają się maksymalnie o kąt 15° od pionu. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v pocisku przed uderzeniem.
m = 12 gM = 4 kgL = 0,9 mθ = 15°g = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Parcie hydrostatyczneŚredni
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 1,5 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 1,5 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 3 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (gliceryna), z górną krawędzią 1 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
d = 1 mH = 3 mb = 3 mρ = 1260 kg/m³g = 9,81 m/s²
F = kN
13.Ciągłość i BernoulliŚredni
Woda płynie przez poziomą rurę, która zwęża się z 75 mm do 50 mm. W szerokim odcinku ciśnienie wynosi 210 kPa, a prędkość 1 m/s. Pomijając straty, wyznacz ciśnienie p2 w wąskim odcinku.
Pozioma zwężka Venturiego (wlot 150 mm, gardziel 100 mm) przepuszcza wodę. Rtęciowy manometr U-rurkowy podłączony między wlotem a gardzielą pokazuje różnicę poziomów 130 mm. Współczynnik przepływu wynosi 0,95. Wyznacz natężenie przepływu Q. Przyjmij ρ = 1000 kg/m³ dla wody, 13 600 kg/m³ dla rtęci i g = 9,81 m/s².
Odwracalny silnik cieplny (Carnota) pobiera w każdym cyklu 1200 kJ ciepła ze zbiornika o temperaturze 250 °C i oddaje 707 kJ. Wyznacz temperaturę TL zbiornika chłodnego w °C.
TH = 250 °CQH = 1200 kJQL = 707 kJ
TL = °C
18.Silniki cieplne i chłodziarkiTrudny
Silnik cieplny Carnota pobiera 60 kW ciepła ze źródła o temperaturze 850 °C i oddaje ciepło do otoczenia o temperaturze 27 °C. Cała jego praca napędza chłodziarkę Carnota, która odbiera ciepło z zamrażarki o temperaturze -20 °C i również oddaje ciepło do otoczenia o temperaturze 27 °C. Wyznacz strumień ciepła Q̇L odbieranego z zamrażarki.
TH = 850 °CT0 = 27 °CTL = -20 °CQ̇H = 60 kW
Q̇L = kW
19.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Mały głośnik promieniuje moc akustyczną 0,02 W równo we wszystkich kierunkach. Znajdź poziom natężenia dźwięku β w odległości 3 m.
P = 0,02 Wr = 3 mI0 = 10⁻¹² W/m²
β = dB
20.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Światło o długości fali 600 nm pada na dwie szczeliny odległe o 0,1 mm. Ekran jest oddalony o 1,2 m. Znajdź odległość y3 od środkowego jasnego prążka do jasnego prążka numer 3.
λ = 600 nmd = 0,1 mmL = 1,2 mm = 3
y3 = mm
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: d = 18,69 m
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Jednostki
v₀ = 36/3,6 = 10 m/s
Droga reakcji
d1 = v₀·tr = 10·1,1 = 11 m
Droga hamowania
d2 = v₀²/(2a) = 10²/(2·6,5) = 7,692 m
Suma
d = 11 + 7,692 = 18,69 m
Odpowiedź
d = 18,69 m
2.Kinematyka
Odpowiedź: hmax = 137 m
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Faza napędzana
v₁ = 30·1,5 = 45 m/s
h₁ = ½·30·1,5² = 33,75 m
Lot swobodny w górę
W najwyższym punkcie prędkość jest równa zeru.
Δh = v₁²/(2g) = 45²/(2·9,81) = 103,2 m
hmax = 33,75 + 103,2 = 137 m
Odpowiedź
hmax = 137 m
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 1,479 m/s²
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (10,93 + √(119,4 + 686,7))/9,81 = 4,008 s
Odpowiedź
t = 4,008 s
7.Praca i energia
Odpowiedź: P = 30,28 kW
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d). Moc to siła razy prędkość: P = F·v.
Siła napędowa
m·g = 2000·9,81 = 19620 N
mg·sin θ = 19620·sin 4° = 1369 N
F = 1369 + 650 = 2019 N
Moc
v = 54/3,6 = 15 m/s
P = F·v = 2019·15 = 30279 W = 30,28 kW
Odpowiedź
P = 30,28 kW
8.Praca i energia
Odpowiedź: d = 1,603 m
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia sprężyny
x = 10 cm = 0,1 m
½kx² = ½·5000·0,1² = 25 J
Bilans energii wzdłuż zbocza
m·g = 3·9,81 = 29,43 N
½kx² = mg·d·(sin θ + μ·cos θ)
d = 25/(29,43·(0,342 + 0,2·0,9397)) = 1,603 m
Odpowiedź
d = 1,603 m
9.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v = 1037 m/s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Wychylenie po uderzeniu
V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,14) = 1,657 m/s
Zderzenie
m·v = (m + M)·V → v = (0,008 + 5)·1,657/0,008 = 1037 m/s
Odpowiedź
v = 1037 m/s
10.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v = 259,3 m/s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Wzniesienie klocka
h = L·(1 − cos θ) = 0,9·(1 − cos 15°) = 0,03067 m
Prędkość po uderzeniu
V = √(2·9,81·0,03067) = 0,7757 m/s
Zderzenie
v = (m + M)·V/m = 4,012·0,7757/0,012 = 259,3 m/s
Odpowiedź
v = 259,3 m/s
11.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 49,66 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 1,5 + 1,5/2 = 2,25 m
A = H·b = 1,5·1,5 = 2,25 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·2,25·2,25 = 49,66 kN
Odpowiedź
F = 49,66 kN
12.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 278,1 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 1 + 3/2 = 2,5 m
A = H·b = 3·3 = 9 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1260·9,81·2,5·9 = 278,1 kN
Odpowiedź
F = 278,1 kN
13.Ciągłość i Bernoulli
Odpowiedź: p2 = 208 kPa
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Ciągłość i Bernoulli
Licz w Pa, a potem podziel przez 1000, aby dostać kPa.
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Różnica ciśnień z manometru
Δp = (13600 − 1000)·9,81·0,13 = 16069 Pa
Prędkość w gardzieli
Równanie ciągłości i równanie Bernoulliego razem dają idealną prędkość w gardzieli.
Równanie stanu gazu doskonałego: PV = nRT, gdzie n = m/M.
Mole
n = m/M = 500/44,01 = 11,36 mol
T = 55 + 273,15 = 328,1 K
Ciśnienie
P = nRT/V = 11,36·8,314·328,1/0,02 = 1550 kPa
Odpowiedź
P = 1550 kPa
16.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: V2 = 27,64 L
Równanie Clapeyrona dla stałej ilości gazu: P1V1/T1 = P2V2/T2.
Temperatury bezwzględne
T1 = 298,1 K, T2 = 353,1 K
Prawo gazowe dla dwóch stanów
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 10·(350/150)·(353,1/298,1) = 27,64 L
Odpowiedź
V2 = 27,64 L
17.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: TL = 35,07 °C
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatura bezwzględna źródła
TH = 250 + 273,15 = 523,1 K
Stosunek ciepeł w obiegu odwracalnym
TL = TH·QL/QH = 523,1·707/1200 = 308,2 K = 35,07 °C
Odpowiedź
TL = 35,07 °C
18.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Q̇L = 236,8 kW
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 850 + 273,15 = 1123 K
T0 = 27 + 273,15 = 300,1 K
TL = -20 + 273,15 = 253,1 K
Praca silnika
η = 1 − 300,1/1123 = 0,7328
Ẇ = 0,7328·60 = 43,97 kW
Ciepło odbierane przez chłodziarkę
COPR = 253,1/(300,1 − 253,1) = 5,386
Q̇L = 5,386·43,97 = 236,8 kW
Odpowiedź
Q̇L = 236,8 kW
19.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: β = 82,48 dB
Fale: fala okresowa przesuwa się o jedną długość fali w ciągu jednego okresu, więc v = fλ, gdzie T = 1/f. Na napiętej strunie v = √(T/μ), gdzie T to naciąg, a μ = m/L to masa na metr. Dźwięk w powietrzu rozchodzi się z prędkością około 343 m/s w 20 °C, światło w próżni z c = 3,00 × 10⁸ m/s. Głośność mierzy się w skali logarytmicznej: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, gdzie I₀ = 10⁻¹² W/m², więc 10 razy większe natężenie dodaje 10 dB. Źródło punktowe rozprasza moc P na sferę: I = P/(4πr²).
Natężenie
I = P/(4πr²) = 0,0001768 W/m²
Poziom
β = 10·log₁₀(0,0001768/10⁻¹²) = 82,48 dB
Odpowiedź
β = 82,48 dB
20.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: y3 = 21,6 mm
Interferencja i dyfrakcja: światło z dwóch szczelin odległych o d dociera do punktu na ekranie z różnicą dróg d·sin θ. Jasne prążki pojawiają się tam, gdzie d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Dla ekranu w odległości L ≫ d m-ty jasny prążek leży w y = mλL/d, a odstęp między prążkami wynosi Δy = λL/d. Siatka z N liniami na milimetr ma d = 1/N i ostre maksima dla d·sin θ = mλ; ponieważ sin θ ≤ 1, najwyższy rząd to największa liczba całkowita m ≤ d/λ. Pojedyncza szczelina o szerokości a ma ciemne prążki dla a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …