Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samochód jadący z prędkością 100 km/h hamuje ze stałym opóźnieniem 8 m/s² aż do zatrzymania. Wyznacz drogę hamowania s.
v₀ = 100 km/ha = −8 m/s²v = 0
s = m
2.KinematykaTrudny
Piłkę rzucono pionowo w górę z prędkością 18 m/s z krawędzi dachu na wysokości 15 m nad ziemią. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Po jakim czasie od rzutu piłka uderzy w ziemię? Wyznacz t.
v₀ = 18 m/sh₀ = 15 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Klocek o masie 14 kg zsuwa się po równi nachylonej pod kątem 35° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,2. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocka wzdłuż równi.
m = 14 kgθ = 35°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek o masie 10 kg na rampie nachylonej pod kątem 20° jest połączony lekką nicią przechodzącą przez bloczek bez tarcia na szczycie rampy z wiszącym ciężarkiem o masie 4,5 kg. Wiszący ciężarek porusza się w dół. Rampa jest gładka (bez tarcia). Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici.
m1 = 10 kgm2 = 4,5 kgθ = 20°μ = 0g = 9,81 m/s²
T = N
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłkę kopnięto z poziomego terenu z prędkością 26 m/s pod kątem 65° do poziomu w stronę muru odległego o 21 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Na jakiej wysokości y piłka mija mur?
v₀ = 26 m/sθ = 65°x = 21 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 45° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 25 m. Pomiń opór powietrza. Wyznacz odległość poziomą x pokonaną, zanim piłka uderzy w ziemię.
v0 = 14 m/sθ = 45°h = 25 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Praca i energiaŚredni
Samochód o masie 1000 kg jedzie pod górę po zboczu nachylonym pod kątem 4° ze stałą prędkością 54 km/h. Opór powietrza i opór toczenia łącznie wynoszą 650 N. Wyznacz moc P, jaką muszą przekazywać koła, w kW.
Klocek o masie 5 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 2,5 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 2 m (μ = 0,3), a potem trafia na sprężynę (k = 1500 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz maksymalne ugięcie x sprężyny.
m = 5 kgh = 2,5 mL = 2 mμ = 0,3k = 1500 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
9.Pęd i zderzeniaŚredni
Wózek o masie 3,5 kg jadący z prędkością 8 m/s zderza się czołowo i doskonale sprężyście ze spoczywającym wózkiem o masie 4 kg na torze bez tarcia. Wyznacz prędkość v′1 pierwszego wózka po zderzeniu (dodatnią w jego pierwotnym kierunku).
m1 = 3,5 kgm2 = 4 kgv1 = 8 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
10.Pęd i zderzeniaTrudny
Piłka o masie 0,5 kg uderza w ścianę z prędkością 19 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 18 m/s. Kontakt trwa 10 ms. Wyznacz wartość popędu J, który ściana przekazuje piłce.
m = 0,5 kgvin = 19 m/svout = 18 m/sΔt = 10 ms
J = N·s
11.Parcie hydrostatyczneŚredni
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 3 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 2,5 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 1 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (olej), z górną krawędzią 2 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
d = 2 mH = 2,5 mb = 1 mρ = 880 kg/m³g = 9,81 m/s²
F = kN
13.Ciągłość i BernoulliŚredni
Woda płynie przez poziomą zwężkę Venturiego o średnicy wlotowej 200 mm i średnicy gardzieli 100 mm. Ciśnienie na wlocie jest o 56 kPa wyższe niż w gardzieli. Pomijając straty, wyznacz natężenie przepływu Q.
Woda płynie w górę przez rurę, która zwęża się z 150 mm do 50 mm i wznosi się o 10 m. W przekroju 1 ciśnienie wynosi 140 kPa, a prędkość 0,5 m/s. Pomijając straty, wyznacz ciśnienie p2 w przekroju 2.
Silnik cieplny pracuje między zbiornikiem gorącym o temperaturze 275 °C a zbiornikiem zimnym o temperaturze 25 °C. Pobiera 3900 kJ ciepła. Wyznacz największą pracę Wmax, jaką mógłby wykonać.
TH = 275 °CTL = 25 °CQH = 3900 kJ
Wmax = kJ
18.Silniki cieplne i chłodziarkiTrudny
Pompa ciepła utrzymuje w domu 20 °C, gdy na zewnątrz jest 0 °C, dostarczając do domu 13 kW ciepła. Wyznacz minimalną moc napędową Ẇmin.
TH = 20 °CTL = 0 °CQ̇H = 13 kW
Ẇmin = kW
19.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Układ: Rura zamknięta na jednym końcu, długość 0,6 m, prędkość dźwięku 343 m/s. Znajdź częstotliwość f3 dla: harmoniczna numer 3.
v = 343 m/sn = 3L = 0,6 m
f3 = Hz
20.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Przedmiot jest 40 cm przed zwierciadłem (typ: wypukłe) o promieniu krzywizny 50 cm. Znajdź odległość obrazu di, dodatnią dla obrazu przed zwierciadłem (rzeczywistego) i ujemną dla obrazu za nim (pozornego).
do = 40 cmR = 50 cm
di = cm
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: s = 48,23 m
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Jednostki
v₀ = 100/3,6 = 27,78 m/s
Droga hamowania
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 27,78²/(2·8) = 48,23 m
Odpowiedź
s = 48,23 m
2.Kinematyka
Odpowiedź: t = 4,37 s
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Równanie ruchu
Kierunek w górę jest dodatni, a ziemia leży h₀ poniżej punktu startu.
−15 = 18·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 18·t − 15 = 0
Rozwiąż równanie kwadratowe
Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.
t = (18 + √(18² + 2·9,81·15))/9,81 = 4,37 s
Odpowiedź
t = 4,37 s
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 4,02 m/s²
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Siły wzdłuż nici
m₂·g = 44,15 N
m₁·g·sin θ = 33,55 N
μ·m₁·g·cos θ = 0 N
Przyspieszenie układu
a = (44,15 − 33,55 − 0)/14,5 = 0,7305 m/s²
Siła naciągu z wiszącego ciężarka
m2·g − T = m2·a → T = 4,5·(9,81 − 0,7305) = 40,86 N
Odpowiedź
T = 40,86 N
5.Rzut ukośny
Odpowiedź: y = 27,12 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Czas dotarcia do muru
vx = 26·cos 65° = 10,99 m/s
t = x/vx = 21/10,99 = 1,911 s
Wysokość w tej chwili
y = 23,56·1,911 − ½·9,81·1,911² = 27,12 m
Odpowiedź
y = 27,12 m
Przy murze piłka jeszcze się wznosi.
6.Rzut ukośny
Odpowiedź: x = 34,47 m
Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.
Rozłóż prędkość początkową
Prędkość pozioma jest stała; ruch pionowy ma stałe przyspieszenie g = 9,81 m/s² w dół.
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (9,899 + √(98 + 490,5))/9,81 = 3,482 s
Odległość pozioma
x = vx·t = 9,899·3,482 = 34,47 m
Odpowiedź
x = 34,47 m
7.Praca i energia
Odpowiedź: P = 20,01 kW
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d). Moc to siła razy prędkość: P = F·v.
Siła napędowa
m·g = 1000·9,81 = 9810 N
mg·sin θ = 9810·sin 4° = 684,3 N
F = 684,3 + 650 = 1334 N
Moc
v = 54/3,6 = 15 m/s
P = F·v = 1334·15 = 20015 W = 20,01 kW
Odpowiedź
P = 20,01 kW
8.Praca i energia
Odpowiedź: x = 35,25 cm
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia po szorstkim pasie
Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.
mgh − μmgL = 49,05·(2,5 − 0,3·2) = 93,2 J
Maksymalne ugięcie
½kx² = 93,2 → x = √(2·93,2/1500) = 0,3525 m = 35,25 cm
Odpowiedź
x = 35,25 cm
9.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v′1 = −0,5333 m/s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zderzenie sprężyste ze spoczywającym ciałem
Rozwiązanie razem zasad zachowania pędu i energii daje te dwa wyniki.
v′1 = (3,5 − 4)/(3,5 + 4)·8 = −0,5333 m/s
v′2 = 2·3,5/(3,5 + 4)·8 = 7,467 m/s
Odpowiedź
v′1 = −0,5333 m/s
Znak minus oznacza, że pierwszy wózek odbija się do tyłu.
10.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: J = 18,5 N·s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zmiana pędu
J = m·Δv = 0,5·(18 + 19) = 18,5 N·s
Odpowiedź
J = 18,5 N·s
11.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 353,2 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 2,5 + 3/2 = 4 m
A = H·b = 3·3 = 9 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·4·9 = 353,2 kN
Odpowiedź
F = 353,2 kN
12.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 70,14 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 2 + 2,5/2 = 3,25 m
A = H·b = 2,5·1 = 2,5 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 880·9,81·3,25·2,5 = 70,14 kN
Odpowiedź
F = 70,14 kN
13.Ciągłość i Bernoulli
Odpowiedź: Q = 85,84 L/s
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
Ciągłość
v1 = v2·(100/200)² = 0,25·v2
Równanie Bernoulliego między wlotem a gardzielą
Rura jest pozioma, więc zmieniają się tylko ciśnienie i prędkość.
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Ciągłość i Bernoulli
Licz w Pa, a potem podziel przez 1000, aby dostać kPa.
Równanie stanu gazu doskonałego: PV = nRT, gdzie n = m/M.
Mole
n = m/M = 210/4,003 = 52,46 mol
T = 100 + 273,15 = 373,1 K
Ciśnienie
P = nRT/V = 52,46·8,314·373,1/0,03 = 5425 kPa
Odpowiedź
P = 5425 kPa
16.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: V2 = 17,16 L
Równanie Clapeyrona dla stałej ilości gazu: P1V1/T1 = P2V2/T2.
Temperatury bezwzględne
T1 = 293,1 K, T2 = 503,1 K
Prawo gazowe dla dwóch stanów
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 10·(150/150)·(503,1/293,1) = 17,16 L
Odpowiedź
V2 = 17,16 L
17.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Wmax = 1779 kJ
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 275 + 273,15 = 548,1 K
TL = 25 + 273,15 = 298,1 K
Sprawność Carnota
ηmax = 1 − TL/TH = 1 − 298,1/548,1 = 45,61 %
Maksymalna praca
Wmax = ηmax·QH = 0,4561·3900 = 1779 kJ
Odpowiedź
Wmax = 1779 kJ
18.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Ẇmin = 0,8869 kW
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Najmniej pracy potrzebuje maszyna odwracalna, która ma największy COP.
Ẇmin = Q̇H/COP = 13/14,66 = 0,8869 kW
Odpowiedź
Ẇmin = 0,8869 kW
19.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: f3 = 428,8 Hz
Fale stojące i efekt Dopplera: struna zamocowana na obu końcach lub rura otwarta na obu końcach mieści całkowitą liczbę półfal: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Rura zamknięta na jednym końcu ma węzeł na końcu zamkniętym i strzałkę na otwartym: L = nλ/4 tylko dla nieparzystych n, fn = n·v/(4L). Gdy źródło lub obserwator poruszają się wzdłuż linii między nimi, f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): górne znaki stosuj dla ruchu ku sobie. Dwie fale o niemal równych częstotliwościach dudnią z częstotliwością |f₁ − f₂|.
Długość fali tego rodzaju drgań
λ = 4L/n = 4·0,6/3 = 0,8 m
Częstotliwość
f = v/λ = 343/0,8 = 428,8 Hz
Odpowiedź
f3 = 428,8 Hz
20.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: di = −15,38 cm
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.