Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samochód jadący z prędkością 72 km/h hamuje ze stałym opóźnieniem 6,5 m/s² aż do zatrzymania. Jak długo trwa hamowanie? Wyznacz t.
v₀ = 72 km/ha = −6,5 m/s²v = 0
t = s
2.KinematykaTrudny
Kamień zostaje upuszczony bez prędkości początkowej do studni. Plusk słychać 3,1 s po puszczeniu kamienia. Prędkość dźwięku wynosi 343 m/s; pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz głębokość d studni.
ttotal = 3,1 svsound = 343 m/sg = 9,81 m/s²
d = m
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Klocek o masie 9 kg zsuwa się po gładkiej równi nachylonej pod kątem 20° do poziomu. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocka wzdłuż równi.
m = 9 kgθ = 20°μ = 0g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek o masie 3,5 kg na rampie nachylonej pod kątem 30° jest połączony lekką nicią przechodzącą przez bloczek bez tarcia na szczycie rampy z wiszącym ciężarkiem o masie 7,5 kg. Wiszący ciężarek porusza się w dół. Rampa jest gładka (bez tarcia). Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a układu.
m1 = 3,5 kgm2 = 7,5 kgθ = 30°μ = 0g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 50° do poziomu z płaskiego terenu. Pomiń opór powietrza. Wyznacz czas lotu t, zanim piłka uderzy w ziemię.
v0 = 10 m/sθ = 50°g = 9,81 m/s²
t = s
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 25° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 25 m. Pomiń opór powietrza. Wyznacz odległość poziomą x pokonaną, zanim piłka uderzy w ziemię.
v0 = 35 m/sθ = 25°h = 25 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Praca i energiaŚredni
Kulka o masie 0,5 kg wisi na lekkiej nici o długości 0,8 m. Odchyla się ją, aż nić utworzy z pionem kąt 50°, i puszcza bez prędkości początkowej. Wyznacz siłę naciągu T nici, gdy kulka przechodzi przez najniższy punkt.
m = 0,5 kgL = 0,8 mθ = 50°g = 9,81 m/s²
T = N
8.Praca i energiaTrudny
Klocek o masie 20 kg rusza ze spoczynku u podstawy zbocza nachylonego pod kątem 25° i jest ciągnięty w górę zbocza stałą siłą 165 N równoległą do zbocza. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,1. Wyznacz prędkość v klocka po przebyciu 5 m w górę zbocza.
Wózek o masie 1 kg jadący z prędkością 3 m/s zderza się czołowo i doskonale sprężyście ze spoczywającym wózkiem o masie 2,5 kg na torze bez tarcia. Wyznacz prędkość v′2 drugiego wózka po zderzeniu.
m1 = 1 kgm2 = 2,5 kgv1 = 3 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
10.Pęd i zderzeniaTrudny
Piłka o masie 0,25 kg uderza w ścianę z prędkością 22 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 10 m/s. Kontakt trwa 40 ms. Wyznacz wartość popędu J, który ściana przekazuje piłce.
m = 0,25 kgvin = 22 m/svout = 10 m/sΔt = 40 ms
J = N·s
11.Parcie hydrostatyczneŚredni
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 2 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 2,5 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 1 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (olej), z górną krawędzią 2,5 m pod powierzchnią. Wyznacz głębokość ycp środka parcia pod powierzchnią.
Woda wypływa z dużego otwartego zbiornika przez otwór o ostrej krawędzi i średnicy 40 mm. Poziom wody utrzymuje się 1 m nad otworem, a współczynnik wypływu wynosi 0,61. Wyznacz natężenie przepływu Q. Przyjmij g = 9,81 m/s².
d = 40 mmh = 1 mCd = 0,61g = 9,81 m/s²
Q = L/s
14.Ciągłość i BernoulliTrudny
Woda płynie w górę przez rurę, która zwęża się z 200 mm do 75 mm i wznosi się o 2 m. W przekroju 1 ciśnienie wynosi 250 kPa, a prędkość 0,5 m/s. Pomijając straty, wyznacz ciśnienie p2 w przekroju 2.
Silnik cieplny pracuje między zbiornikiem gorącym o temperaturze 400 °C a zbiornikiem zimnym o temperaturze 30 °C. Wyznacz największą możliwą sprawność cieplną ηmax.
TH = 400 °CTL = 30 °C
ηmax = %
18.Silniki cieplne i chłodziarkiTrudny
Pompa ciepła utrzymuje w domu 20 °C, gdy na zewnątrz jest 0 °C, dostarczając do domu 10 kW ciepła. Wyznacz minimalną moc napędową Ẇmin.
TH = 20 °CTL = 0 °CQ̇H = 10 kW
Ẇmin = kW
19.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Mały głośnik promieniuje moc akustyczną 0,02 W równo we wszystkich kierunkach. Znajdź poziom natężenia dźwięku β w odległości 2 m.
P = 0,02 Wr = 2 mI0 = 10⁻¹² W/m²
β = dB
20.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Światłowód ma rdzeń o n₁ = 1,5 i płaszcz o n₂ = 1,42. Znajdź największy kąt θa względem osi włókna, pod którym światło z powietrza może wejść w koniec włókna i nadal być prowadzone przez całkowite wewnętrzne odbicie.
n1 = 1,5n2 = 1,42n0 = 1,00
θa = °
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: t = 3,077 s
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Jednostki
v₀ = 72/3,6 = 20 m/s
Czas hamowania
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 20/6,5 = 3,077 s
Odpowiedź
t = 3,077 s
2.Kinematyka
Odpowiedź: d = 43,37 m
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Dwie części czasu
½·9,81·t₁² = 343·(3,1 − t₁)
4,905·t₁² + 343·t₁ − 1063 = 0
Czas spadania
Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.
t₁ = (−343 + √(343² + 4·4,905·1063))/(2·4,905) = 2,974 s
Głębokość
d = ½·9,81·2,974² = 43,37 m
Odpowiedź
d = 43,37 m
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 3,355 m/s²
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Siły wzdłuż nici
m₂·g = 73,58 N
m₁·g·sin θ = 17,17 N
μ·m₁·g·cos θ = 0 N
Przyspieszenie układu
a = (73,58 − 17,17 − 0)/11 = 5,128 m/s²
Odpowiedź
a = 5,128 m/s²
5.Rzut ukośny
Odpowiedź: t = 1,562 s
Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.
Rozłóż prędkość początkową
Prędkość pozioma jest stała; ruch pionowy ma stałe przyspieszenie g = 9,81 m/s² w dół.
vx = v0·cos θ = 10·cos 50° = 6,428 m/s
vy = v0·sin θ = 10·sin 50° = 7,66 m/s
Czas lotu
Start i lądowanie na tej samej wysokości: t = 2vy/g.
t = 2·7,66/9,81 = 1,562 s
Odpowiedź
t = 1,562 s
6.Rzut ukośny
Odpowiedź: x = 133,9 m
Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.
Rozłóż prędkość początkową
Prędkość pozioma jest stała; ruch pionowy ma stałe przyspieszenie g = 9,81 m/s² w dół.
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (14,79 + √(218,8 + 490,5))/9,81 = 4,223 s
Odległość pozioma
x = vx·t = 31,72·4,223 = 133,9 m
Odpowiedź
x = 133,9 m
7.Praca i energia
Odpowiedź: T = 8,409 N
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d). Na torze kołowym siła wypadkowa skierowana do środka musi być równa mv²/r.
Prędkość w najniższym punkcie
v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·0,8·(1 − cos 50°) = 5,607 m²/s²
Siły w najniższym punkcie
m·g = 0,5·9,81 = 4,905 N
T = mg + mv²/L = 4,905 + 0,5·5,607/0,8 = 8,409 N
Odpowiedź
T = 8,409 N
Sprawdzenie: T = mg(3 − 2cos θ) = 8,409 N.
8.Praca i energia
Odpowiedź: v = 5,67 m/s
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Siły wzdłuż równi
m·g = 20·9,81 = 196,2 N
mg·sin θ = 82,92 N
μ·mg·cos θ = 17,78 N
Praca i energia
½mv² = (165 − 100,7)·5 = 321,5 J
v = √(2·321,5/20) = 5,67 m/s
Odpowiedź
v = 5,67 m/s
9.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v′2 = 1,714 m/s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zderzenie sprężyste ze spoczywającym ciałem
Rozwiązanie razem zasad zachowania pędu i energii daje te dwa wyniki.
v′1 = (1 − 2,5)/(1 + 2,5)·3 = −1,286 m/s
v′2 = 2·1/(1 + 2,5)·3 = 1,714 m/s
Odpowiedź
v′2 = 1,714 m/s
10.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: J = 8 N·s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zmiana pędu
J = m·Δv = 0,25·(10 + 22) = 8 N·s
Odpowiedź
J = 8 N·s
11.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 183,9 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 2,5 + 2,5/2 = 3,75 m
A = H·b = 2,5·2 = 5 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·3,75·5 = 183,9 kN
Odpowiedź
F = 183,9 kN
12.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: ycp = 3,308 m
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 2,5 + 1,5/2 = 3,25 m
A = H·b = 1,5·1 = 1,5 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 880·9,81·3,25·1,5 = 42,08 kN
Środek parcia
Ciśnienie rośnie z głębokością, więc wypadkowa działa poniżej środka ciężkości.
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Idealna prędkość strumienia
√(2gh) = √(2·9,81·1) = 4,429 m/s
Rzeczywiste natężenie przepływu
Współczynnik wypływu uwzględnia kontrakcję strumienia i tarcie na krawędzi.
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Ciągłość i Bernoulli
Licz w Pa, a potem podziel przez 1000, aby dostać kPa.
Równanie stanu gazu doskonałego: PV = nRT, gdzie n = m/M.
Mole
n = m/M = 180/28,01 = 6,426 mol
T = 10 + 273,15 = 283,1 K
Ciśnienie
P = nRT/V = 6,426·8,314·283,1/0,02 = 756,4 kPa
Odpowiedź
P = 756,4 kPa
16.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: V2 = 40,51 L
Równanie Clapeyrona dla stałej ilości gazu: P1V1/T1 = P2V2/T2.
Temperatury bezwzględne
T1 = 298,1 K, T2 = 483,1 K
Prawo gazowe dla dwóch stanów
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 20·(250/200)·(483,1/298,1) = 40,51 L
Odpowiedź
V2 = 40,51 L
17.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: ηmax = 54,97 %
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 400 + 273,15 = 673,1 K
TL = 30 + 273,15 = 303,1 K
Sprawność Carnota
ηmax = 1 − TL/TH = 1 − 303,1/673,1 = 54,97 %
Odpowiedź
ηmax = 54,97 %
18.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Ẇmin = 0,6822 kW
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Najmniej pracy potrzebuje maszyna odwracalna, która ma największy COP.
Ẇmin = Q̇H/COP = 10/14,66 = 0,6822 kW
Odpowiedź
Ẇmin = 0,6822 kW
19.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: β = 86 dB
Fale: fala okresowa przesuwa się o jedną długość fali w ciągu jednego okresu, więc v = fλ, gdzie T = 1/f. Na napiętej strunie v = √(T/μ), gdzie T to naciąg, a μ = m/L to masa na metr. Dźwięk w powietrzu rozchodzi się z prędkością około 343 m/s w 20 °C, światło w próżni z c = 3,00 × 10⁸ m/s. Głośność mierzy się w skali logarytmicznej: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, gdzie I₀ = 10⁻¹² W/m², więc 10 razy większe natężenie dodaje 10 dB. Źródło punktowe rozprasza moc P na sferę: I = P/(4πr²).
Natężenie
I = P/(4πr²) = 0,0003979 W/m²
Poziom
β = 10·log₁₀(0,0003979/10⁻¹²) = 86 dB
Odpowiedź
β = 86 dB
20.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: θa = 28,9 °
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.