Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samochód jadący z prędkością 36 km/h hamuje ze stałym opóźnieniem 4,5 m/s² aż do zatrzymania. Jak długo trwa hamowanie? Wyznacz t.
v₀ = 36 km/ha = −4,5 m/s²v = 0
t = s
2.KinematykaTrudny
Piłka A zostaje upuszczona bez prędkości początkowej z wysokości 60 m. W tej samej chwili piłka B zostaje rzucona pionowo w górę z ziemi dokładnie pod nią z prędkością 22 m/s. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Kiedy piłki się spotkają? Wyznacz t.
H = 60 mv0B = 22 m/sg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Klocek o masie 18 kg zsuwa się po równi nachylonej pod kątem 25° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,2. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocka wzdłuż równi.
m = 18 kgθ = 25°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek zostaje popchnięty tak, że zaczyna sunąć w górę rampy nachylonej pod kątem 20° z prędkością 3 m/s. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,3. Przyjmij g = 9,81 m/s². Jak daleko d wzdłuż rampy przesunie się klocek, zanim się zatrzyma?
v₀ = 3 m/sθ = 20°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
d = m
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 50° do poziomu z płaskiego terenu. Pomiń opór powietrza. Wyznacz odległość poziomą x pokonaną, zanim piłka uderzy w ziemię.
v0 = 16 m/sθ = 50°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłkę wyrzucono z prędkością 14 m/s pod kątem 20° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 5 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą wysokość H nad ziemią u podnóża klifu.
v₀ = 14 m/sθ = 20°h = 5 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Praca i energiaŚredni
Zabawkowa wyrzutnia ma pionową sprężynę o sztywności 200 N/m. Kładzie się na niej kulkę o masie 0,1 kg, ściska sprężynę o 8 cm, a następnie ją zwalnia. Pomijając opór powietrza i masę sprężyny, wyznacz wysokość h, na jaką wzniesie się kulka, mierzoną od jej położenia przy ściśniętej sprężynie.
m = 0,1 kgk = 200 N/mx = 8 cmg = 9,81 m/s²
h = m
8.Praca i energiaTrudny
Klocek o masie 4 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 3 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 4 m (μ = 0,2), a potem trafia na sprężynę (k = 500 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz maksymalne ugięcie x sprężyny.
m = 4 kgh = 3 mL = 4 mμ = 0,2k = 500 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
9.Pęd i zderzeniaŚredni
Samochód o masie 1300 kg jadący z prędkością 13 m/s uderza w stojący samochód o masie 1700 kg i oba się sczepiają. Ile energii kinetycznej ΔK traci się w zderzeniu?
m1 = 1300 kgv1 = 13 m/sm2 = 1700 kgv2 = 0
ΔK = J
10.Pęd i zderzeniaTrudny
Samochód o masie 1900 kg uderza w zaparkowany samochód o masie 1100 kg. Wraki sczepiają się i suną 7 m, zanim się zatrzymają. Współczynnik tarcia kinetycznego między oponami a drogą wynosi 0,8. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v1 pierwszego samochodu tuż przed zderzeniem.
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 1 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 3 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 1,5 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (olej), z górną krawędzią 1,5 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
Woda wypływa z dużego otwartego zbiornika przez otwór o ostrej krawędzi i średnicy 20 mm. Poziom wody utrzymuje się 6 m nad otworem, a współczynnik wypływu wynosi 0,64. Wyznacz natężenie przepływu Q. Przyjmij g = 9,81 m/s².
d = 20 mmh = 6 mCd = 0,64g = 9,81 m/s²
Q = L/s
14.Ciągłość i BernoulliTrudny
Dysza fontanny jest skierowana pionowo w górę. Tuż pod dyszą rura zasilająca ma średnicę 75 mm i nadciśnienie 90 kPa. Średnica wylotu dyszy wynosi 40 mm, a różnica wysokości na długości dyszy jest pomijalna. Pomijając straty i opór powietrza, wyznacz wysokość H, na jaką strumień wznosi się nad dyszę. Przyjmij g = 9,81 m/s².
Odwracalny silnik cieplny (Carnota) pobiera w każdym cyklu 3400 kJ ciepła ze zbiornika o temperaturze 250 °C i oddaje 2100 kJ. Wyznacz temperaturę TL zbiornika chłodnego w °C.
TH = 250 °CQH = 3400 kJQL = 2100 kJ
TL = °C
18.Silniki cieplne i chłodziarkiTrudny
Dwa silniki Carnota pracują szeregowo. Silnik A pobiera ciepło ze zbiornika o temperaturze 500 °C i oddaje ciepło do zbiornika pośredniego o temperaturze Tm. Silnik B pobiera całe to ciepło i oddaje ciepło do zbiornika o temperaturze 25 °C. Oba silniki mają tę samą sprawność cieplną. Wyznacz Tm w °C.
TH = 500 °CTL = 25 °C
Tm = °C
19.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Światło rozchodzi się w ośrodku: etanol (n = 1,36) ku płaskiej granicy z ośrodkiem: woda (n = 1,33). Znajdź kąt graniczny θc, powyżej którego następuje całkowite odbicie.
n1 = 1,36n2 = 1,33
θc = °
20.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Dwie cienkie soczewki mają wspólną oś i stoją w odległości 30 cm: soczewka 1 o f₁ = 15 cm i soczewka 2 o f₂ = −15 cm. Przedmiot stoi 50 cm przed soczewką 1. Znajdź położenie di2 obrazu końcowego mierzone od soczewki 2 (dodatnie za soczewką 2, konwencja: obraz rzeczywisty jest dodatni).
f1 = 15 cmf2 = −15 cms = 30 cmdo = 50 cm
di2 = cm
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: t = 2,222 s
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Jednostki
v₀ = 36/3,6 = 10 m/s
Czas hamowania
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 10/4,5 = 2,222 s
Odpowiedź
t = 2,222 s
2.Kinematyka
Odpowiedź: t = 2,727 s
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Czas spotkania
Zwrot w górę jest dodatni, ziemia to y = 0.
60 − ½g·t² = 22·t − ½g·t² → t = 60/22 = 2,727 s
Odpowiedź
t = 2,727 s
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 2,368 m/s²
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Opóźnienie
Obie siły są skierowane w dół zbocza; masa się skraca.
a = 9,81·(sin 20° + 0,3·cos 20°) = 6,121 m/s²
Droga
d = v₀²/(2a) = 3²/(2·6,121) = 0,7352 m
Odpowiedź
d = 0,7352 m
5.Rzut ukośny
Odpowiedź: x = 25,7 m
Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.
Rozłóż prędkość początkową
Prędkość pozioma jest stała; ruch pionowy ma stałe przyspieszenie g = 9,81 m/s² w dół.
vx = v0·cos θ = 16·cos 50° = 10,28 m/s
vy = v0·sin θ = 16·sin 50° = 12,26 m/s
Czas lotu
Start i lądowanie na tej samej wysokości: t = 2vy/g.
t = 2·12,26/9,81 = 2,499 s
Odległość pozioma
x = vx·t = 10,28·2,499 = 25,7 m
Odpowiedź
x = 25,7 m
6.Rzut ukośny
Odpowiedź: H = 6,169 m
Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.
Pionowa prędkość początkowa
vy = 14·sin 20° = 4,788 m/s
Wzniesienie ponad klif
Δh = vy²/(2g) = 4,788²/(2·9,81) = 1,169 m
Wysokość nad ziemią
H = 5 + 1,169 = 6,169 m
Odpowiedź
H = 6,169 m
7.Praca i energia
Odpowiedź: h = 0,6524 m
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia sprężyny
x = 8 cm = 0,08 m
½kx² = ½·200·0,08² = 0,64 J
Wysokość
m·g = 0,1·9,81 = 0,981 N
h = ½kx²/(mg) = 0,64/0,981 = 0,6524 m
Odpowiedź
h = 0,6524 m
8.Praca i energia
Odpowiedź: x = 58,76 cm
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia po szorstkim pasie
Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.
mgh − μmgL = 39,24·(3 − 0,2·4) = 86,33 J
Maksymalne ugięcie
½kx² = 86,33 → x = √(2·86,33/500) = 0,5876 m = 58,76 cm
Odpowiedź
x = 58,76 cm
9.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: ΔK = 62248 J
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Wspólna prędkość
v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 1300·13/3000 = 5,633 m/s
Energia kinetyczna przed i po
Kbefore = ½·1300·13² = 109850 J
Kafter = ½·3000·5,633² = 47602 J
Utracona energia
ΔK = 109850 − 47602 = 62248 J
Odpowiedź
ΔK = 62248 J
Utracona energia zamienia się w odkształcenie, ciepło i dźwięk.
10.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v1 = 16,55 m/s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 3 + 2,5/2 = 4,25 m
A = H·b = 2,5·1 = 2,5 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·4,25·2,5 = 104,2 kN
Odpowiedź
F = 104,2 kN
12.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 25,9 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 1,5 + 1/2 = 2 m
A = H·b = 1·1,5 = 1,5 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 880·9,81·2·1,5 = 25,9 kN
Odpowiedź
F = 25,9 kN
13.Ciągłość i Bernoulli
Odpowiedź: Q = 2,181 L/s
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Idealna prędkość strumienia
√(2gh) = √(2·9,81·6) = 10,85 m/s
Rzeczywiste natężenie przepływu
Współczynnik wypływu uwzględnia kontrakcję strumienia i tarcie na krawędzi.
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Prędkość wylotowa
β = 40/75 = 0,5333
v2 = √(2p1/(ρ(1 − β⁴))) = √(2·90000/(1000·0,9191)) = 13,99 m/s
Wysokość strumienia
Równanie Bernoulliego wzdłuż strumienia: w najwyższym punkcie prędkość jest równa zeru, a ciśnienie znów jest atmosferyczne.
H = v2²/(2g) = 13,99²/(2·9,81) = 9,982 m
Odpowiedź
H = 9,982 m
15.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: P = 1047 kPa
Równanie stanu gazu doskonałego: PV = nRT, gdzie n = m/M.
Mole
n = m/M = 380/32 = 11,88 mol
T = 45 + 273,15 = 318,1 K
Ciśnienie
P = nRT/V = 11,88·8,314·318,1/0,03 = 1047 kPa
Odpowiedź
P = 1047 kPa
16.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: V2 = 2,727 L
Równanie Clapeyrona dla stałej ilości gazu: P1V1/T1 = P2V2/T2.
Temperatury bezwzględne
T1 = 293,1 K, T2 = 333,1 K
Prawo gazowe dla dwóch stanów
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 2·(300/250)·(333,1/293,1) = 2,727 L
Odpowiedź
V2 = 2,727 L
17.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: TL = 49,97 °C
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatura bezwzględna źródła
TH = 250 + 273,15 = 523,1 K
Stosunek ciepeł w obiegu odwracalnym
TL = TH·QL/QH = 523,1·2100/3400 = 323,1 K = 49,97 °C
Odpowiedź
TL = 49,97 °C
18.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Tm = 207 °C
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 500 + 273,15 = 773,1 K
TL = 25 + 273,15 = 298,1 K
Równe sprawności
1 − Tm/TH = 1 − TL/Tm daje Tm² = TH·TL.
Tm = √(773,1·298,1) = 480,1 K = 207 °C
Odpowiedź
Tm = 207 °C
19.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: θc = 77,94 °
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.
Załamanie pod 90°
sin θc = n₂/n₁ = 1,33/1,36 = 0,9779
Kąt graniczny
θc = arcsin(0,9779) = 77,94°
Odpowiedź
θc = 77,94°
20.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: di2 = −5,455 cm
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.