Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samochód jadący z prędkością 90 km/h hamuje ze stałym opóźnieniem 4 m/s² aż do zatrzymania. Wyznacz drogę hamowania s.
v₀ = 90 km/ha = −4 m/s²v = 0
s = m
2.KinematykaTrudny
Model rakiety startuje pionowo w górę ze spoczynku. Silnik nadaje mu stałe przyspieszenie w górę 40 m/s² przez 2 s, po czym gaśnie i rakieta porusza się swobodnie. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Po jakim czasie od startu uderzy w ziemię? Wyznacz t.
a = 40 m/s²t1 = 2 sg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Klocek o masie 5 kg zsuwa się po równi nachylonej pod kątem 25° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,3. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocka wzdłuż równi.
m = 5 kgθ = 25°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek zostaje popchnięty tak, że zaczyna sunąć w górę rampy nachylonej pod kątem 25° z prędkością 4,5 m/s. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,15. Przyjmij g = 9,81 m/s². Jak daleko d wzdłuż rampy przesunie się klocek, zanim się zatrzyma?
v₀ = 4,5 m/sθ = 25°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
d = m
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 25° do poziomu z płaskiego terenu. Pomiń opór powietrza. Wyznacz odległość poziomą x pokonaną, zanim piłka uderzy w ziemię.
v0 = 10 m/sθ = 25°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłkę wyrzucono z prędkością 27 m/s pod kątem 30° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 45 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Pod jakim kątem α poniżej poziomu uderza w ziemię?
v₀ = 27 m/sθ = 30°h = 45 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.Praca i energiaŚredni
Kulka o masie 1 kg wisi na lekkiej nici o długości 3 m. Odchyla się ją, aż nić utworzy z pionem kąt 50°, i puszcza bez prędkości początkowej. Wyznacz siłę naciągu T nici, gdy kulka przechodzi przez najniższy punkt.
m = 1 kgL = 3 mθ = 50°g = 9,81 m/s²
T = N
8.Praca i energiaTrudny
Klocek o masie 8 kg rusza ze spoczynku u podstawy zbocza nachylonego pod kątem 35° i jest ciągnięty w górę zbocza stałą siłą 130 N równoległą do zbocza. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,3. Wyznacz prędkość v klocka po przebyciu 3 m w górę zbocza.
Pocisk o masie 15 g zostaje wystrzelony poziomo w drewniany klocek o masie 1,5 kg zawieszony na lekkich niciach i pozostaje w nim. Klocek wychyla się, aż znajdzie się 13 cm wyżej niż na początku. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v pocisku przed uderzeniem.
m = 15 gM = 1,5 kgh = 13 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.Pęd i zderzeniaTrudny
Samochód o masie 1300 kg uderza w zaparkowany samochód o masie 1300 kg. Wraki sczepiają się i suną 16,5 m, zanim się zatrzymają. Współczynnik tarcia kinetycznego między oponami a drogą wynosi 0,75. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v1 pierwszego samochodu tuż przed zderzeniem.
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 3 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 2 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
d = 2 mH = 1 mb = 3 mρ = 1000 kg/m³g = 9,81 m/s²
F = kN
12.Parcie hydrostatyczneTrudny
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 2 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda morska), z górną krawędzią 4 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
d = 4 mH = 3 mb = 2 mρ = 1025 kg/m³g = 9,81 m/s²
F = kN
13.Ciągłość i BernoulliŚredni
Woda płynie przez poziomą rurę, która zwęża się z 200 mm do 75 mm. W szerokim odcinku ciśnienie wynosi 360 kPa, a prędkość 0,75 m/s. Pomijając straty, wyznacz ciśnienie p2 w wąskim odcinku.
Pozioma zwężka Venturiego (wlot 150 mm, gardziel 100 mm) przepuszcza wodę. Rtęciowy manometr U-rurkowy podłączony między wlotem a gardzielą pokazuje różnicę poziomów 280 mm. Współczynnik przepływu wynosi 0,97. Wyznacz natężenie przepływu Q. Przyjmij ρ = 1000 kg/m³ dla wody, 13 600 kg/m³ dla rtęci i g = 9,81 m/s².
Silnik cieplny pracuje między zbiornikiem gorącym o temperaturze 200 °C a zbiornikiem zimnym o temperaturze 15 °C. Wyznacz największą możliwą sprawność cieplną ηmax.
TH = 200 °CTL = 15 °C
ηmax = %
18.Silniki cieplne i chłodziarkiTrudny
Silnik cieplny Carnota pobiera 20 kW ciepła ze źródła o temperaturze 550 °C i oddaje ciepło do otoczenia o temperaturze 27 °C. Cała jego praca napędza chłodziarkę Carnota, która odbiera ciepło z zamrażarki o temperaturze -20 °C i również oddaje ciepło do otoczenia o temperaturze 27 °C. Wyznacz strumień ciepła Q̇L odbieranego z zamrażarki.
TH = 550 °CT0 = 27 °CTL = -20 °CQ̇H = 20 kW
Q̇L = kW
19.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Układ: Struna zamocowana na obu końcach, długość 0,8 m, prędkość fal 100 m/s. Znajdź częstotliwość f1 dla: drgania podstawowe (pierwsza harmoniczna).
v = 100 m/sn = 1L = 0,8 m
f1 = Hz
20.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Dwie szczeliny odległe o 0,3 mm oświetlono światłem monochromatycznym. Na ekranie w odległości 1 m jasny prążek numer 1 leży 1,667 mm od prążka środkowego. Znajdź długość fali λ.
d = 0,3 mmL = 1 my1 = 1,667 mmm = 1
λ = nm
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: s = 78,13 m
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Jednostki
v₀ = 90/3,6 = 25 m/s
Droga hamowania
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 25²/(2·4) = 78,13 m
Odpowiedź
s = 78,13 m
2.Kinematyka
Odpowiedź: t = 19,26 s
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Faza napędzana
v₁ = 40·2 = 80 m/s
h₁ = ½·40·2² = 80 m
Lot swobodny do ziemi
Rozwiąż −h₁ = v₁·t₂ − ½·g·t₂² i weź dodatni pierwiastek.
t₂ = (80 + √(80² + 2·9,81·80))/9,81 = 17,26 s
t = 2 + 17,26 = 19,26 s
Odpowiedź
t = 19,26 s
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 1,479 m/s²
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Opóźnienie
Obie siły są skierowane w dół zbocza; masa się skraca.
a = 9,81·(sin 25° + 0,15·cos 25°) = 5,48 m/s²
Droga
d = v₀²/(2a) = 4,5²/(2·5,48) = 1,848 m
Odpowiedź
d = 1,848 m
5.Rzut ukośny
Odpowiedź: x = 7,809 m
Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.
Rozłóż prędkość początkową
Prędkość pozioma jest stała; ruch pionowy ma stałe przyspieszenie g = 9,81 m/s² w dół.
vx = v0·cos θ = 10·cos 25° = 9,063 m/s
vy = v0·sin θ = 10·sin 25° = 4,226 m/s
Czas lotu
Start i lądowanie na tej samej wysokości: t = 2vy/g.
t = 2·4,226/9,81 = 0,8616 s
Odległość pozioma
x = vx·t = 9,063·0,8616 = 7,809 m
Odpowiedź
x = 7,809 m
6.Rzut ukośny
Odpowiedź: α = 54,38 °
Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.
Rozłóż prędkość początkową
vx = 27·cos 30° = 23,38 m/s
vy0 = 27·sin 30° = 13,5 m/s
Prędkość pionowa przy uderzeniu
Energia albo v² = v₀² + 2as w kierunku pionowym.
vy = √(13,5² + 2·9,81·45) = 32,64 m/s
Kąt uderzenia
tan α = vy/vx = 32,64/23,38 → α = 54,38°
Odpowiedź
α = 54,38°
7.Praca i energia
Odpowiedź: T = 16,82 N
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d). Na torze kołowym siła wypadkowa skierowana do środka musi być równa mv²/r.
Prędkość w najniższym punkcie
v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·3·(1 − cos 50°) = 21,03 m²/s²
Siły w najniższym punkcie
m·g = 1·9,81 = 9,81 N
T = mg + mv²/L = 9,81 + 1·21,03/3 = 16,82 N
Odpowiedź
T = 16,82 N
Sprawdzenie: T = mg(3 − 2cos θ) = 16,82 N.
8.Praca i energia
Odpowiedź: v = 7,02 m/s
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Siły wzdłuż równi
m·g = 8·9,81 = 78,48 N
mg·sin θ = 45,01 N
μ·mg·cos θ = 19,29 N
Praca i energia
½mv² = (130 − 64,3)·3 = 197,1 J
v = √(2·197,1/8) = 7,02 m/s
Odpowiedź
v = 7,02 m/s
9.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v = 161,3 m/s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Wychylenie po uderzeniu
V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,13) = 1,597 m/s
Zderzenie
m·v = (m + M)·V → v = (0,015 + 1,5)·1,597/0,015 = 161,3 m/s
Odpowiedź
v = 161,3 m/s
10.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v1 = 31,16 m/s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 2 + 1/2 = 2,5 m
A = H·b = 1·3 = 3 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·2,5·3 = 73,58 kN
Odpowiedź
F = 73,58 kN
12.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 331,8 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 4 + 3/2 = 5,5 m
A = H·b = 3·2 = 6 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1025·9,81·5,5·6 = 331,8 kN
Odpowiedź
F = 331,8 kN
13.Ciągłość i Bernoulli
Odpowiedź: p2 = 346,1 kPa
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Ciągłość i Bernoulli
Licz w Pa, a potem podziel przez 1000, aby dostać kPa.
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Różnica ciśnień z manometru
Δp = (13600 − 1000)·9,81·0,28 = 34610 Pa
Prędkość w gardzieli
Równanie ciągłości i równanie Bernoulliego razem dają idealną prędkość w gardzieli.
Równanie stanu gazu doskonałego: PV = nRT, gdzie n = m/M.
Mole
n = m/M = 420/44,01 = 9,543 mol
T = 90 + 273,15 = 363,1 K
Ciśnienie
P = nRT/V = 9,543·8,314·363,1/0,01 = 2881 kPa
Odpowiedź
P = 2881 kPa
16.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: V2 = 9,089 L
Równanie Clapeyrona dla stałej ilości gazu: P1V1/T1 = P2V2/T2.
Temperatury bezwzględne
T1 = 283,1 K, T2 = 343,1 K
Prawo gazowe dla dwóch stanów
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 5·(300/200)·(343,1/283,1) = 9,089 L
Odpowiedź
V2 = 9,089 L
17.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: ηmax = 39,1 %
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 200 + 273,15 = 473,1 K
TL = 15 + 273,15 = 288,1 K
Sprawność Carnota
ηmax = 1 − TL/TH = 1 − 288,1/473,1 = 39,1 %
Odpowiedź
ηmax = 39,1 %
18.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Q̇L = 68,44 kW
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 550 + 273,15 = 823,1 K
T0 = 27 + 273,15 = 300,1 K
TL = -20 + 273,15 = 253,1 K
Praca silnika
η = 1 − 300,1/823,1 = 0,6354
Ẇ = 0,6354·20 = 12,71 kW
Ciepło odbierane przez chłodziarkę
COPR = 253,1/(300,1 − 253,1) = 5,386
Q̇L = 5,386·12,71 = 68,44 kW
Odpowiedź
Q̇L = 68,44 kW
19.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: f1 = 62,5 Hz
Fale stojące i efekt Dopplera: struna zamocowana na obu końcach lub rura otwarta na obu końcach mieści całkowitą liczbę półfal: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Rura zamknięta na jednym końcu ma węzeł na końcu zamkniętym i strzałkę na otwartym: L = nλ/4 tylko dla nieparzystych n, fn = n·v/(4L). Gdy źródło lub obserwator poruszają się wzdłuż linii między nimi, f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): górne znaki stosuj dla ruchu ku sobie. Dwie fale o niemal równych częstotliwościach dudnią z częstotliwością |f₁ − f₂|.
Długość fali tego rodzaju drgań
λ = 2L/n = 2·0,8/1 = 1,6 m
Częstotliwość
f = v/λ = 100/1,6 = 62,5 Hz
Odpowiedź
f1 = 62,5 Hz
20.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: λ = 500,1 nm
Interferencja i dyfrakcja: światło z dwóch szczelin odległych o d dociera do punktu na ekranie z różnicą dróg d·sin θ. Jasne prążki pojawiają się tam, gdzie d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Dla ekranu w odległości L ≫ d m-ty jasny prążek leży w y = mλL/d, a odstęp między prążkami wynosi Δy = λL/d. Siatka z N liniami na milimetr ma d = 1/N i ostre maksima dla d·sin θ = mλ; ponieważ sin θ ≤ 1, najwyższy rząd to największa liczba całkowita m ≤ d/λ. Pojedyncza szczelina o szerokości a ma ciemne prążki dla a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …