Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samochód jadący z prędkością 80 km/h hamuje ze stałym opóźnieniem 4,5 m/s² aż do zatrzymania. Jak długo trwa hamowanie? Wyznacz t.
v₀ = 80 km/ha = −4,5 m/s²v = 0
t = s
2.KinematykaTrudny
Piłkę rzucono pionowo w górę z prędkością 15 m/s z krawędzi dachu na wysokości 15 m nad ziemią. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą wysokość hmax nad ziemią.
v₀ = 15 m/sh₀ = 15 mg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Sanki o masie 5 kg są ciągnięte po poziomym śniegu za pomocą liny nachylonej pod kątem 40° do poziomu siłą 40 N. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,4. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a sanek.
m = 5 kgF = 40 Nθ = 40°μ = 0,4g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek o masie 3 kg na poziomym stole jest połączony lekką nicią przerzuconą przez nieważki bloczek bez tarcia z wiszącym ciężarkiem o masie 1,5 kg. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a stołem wynosi 0,25. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a układu.
m1 = 3 kgm2 = 1,5 kgμ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłkę wyrzucono z poziomego terenu pod kątem 65° do poziomu i upadła 150 m dalej. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość początkową v0.
θ = 65°R = 150 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłkę rzucono z poziomu ziemi z prędkością 40 m/s pod kątem 35° do poziomu. Ląduje, już opadając, na płaskim dachu budynku o wysokości 10 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz odległość poziomą x od punktu wyrzutu do miejsca lądowania.
v₀ = 40 m/sθ = 35°hroof = 10 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Praca i energiaŚredni
Samochód jadący z prędkością 80 km/h po poziomej drodze gwałtownie hamuje i z zablokowanymi kołami sunie aż do zatrzymania. Współczynnik tarcia kinetycznego między oponami a drogą wynosi 0,8. Wyznacz drogę hamowania d.
v = 80 km/hμ = 0,8g = 9,81 m/s²
d = m
8.Praca i energiaTrudny
Klocek o masie 2,5 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 2 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 4 m (μ = 0,25), a potem trafia na sprężynę (k = 2000 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz prędkość v klocka, gdy dociera do sprężyny.
m = 2,5 kgh = 2 mL = 4 mμ = 0,25k = 2000 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
9.Pęd i zderzeniaŚredni
Pocisk o masie 20 g zostaje wystrzelony poziomo w drewniany klocek o masie 1,5 kg zawieszony na lekkich niciach i pozostaje w nim. Klocek wychyla się, aż znajdzie się 12 cm wyżej niż na początku. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v pocisku przed uderzeniem.
m = 20 gM = 1,5 kgh = 12 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.Pęd i zderzeniaTrudny
Piłka o masie 0,2 kg uderza w ścianę z prędkością 23 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 12 m/s. Kontakt trwa 20 ms. Wyznacz wartość popędu J, który ściana przekazuje piłce.
m = 0,2 kgvin = 23 m/svout = 12 m/sΔt = 20 ms
J = N·s
11.Parcie hydrostatyczneŚredni
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 3 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 2,5 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 3 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 0,5 m pod powierzchnią. Wyznacz głębokość ycp środka parcia pod powierzchnią.
Rurka Prandtla w tunelu aerodynamicznym wskazuje różnicę 1100 Pa między ciśnieniem spiętrzenia a ciśnieniem statycznym. Gęstość powietrza wynosi 1,2 kg/m³. Wyznacz prędkość powietrza v.
p0 − p = 1100 Paρ = 1,2 kg/m³
v = m/s
14.Ciągłość i BernoulliTrudny
Pozioma zwężka Venturiego (wlot 100 mm, gardziel 50 mm) przepuszcza wodę. Rtęciowy manometr U-rurkowy podłączony między wlotem a gardzielą pokazuje różnicę poziomów 260 mm. Współczynnik przepływu wynosi 0,96. Wyznacz natężenie przepływu Q. Przyjmij ρ = 1000 kg/m³ dla wody, 13 600 kg/m³ dla rtęci i g = 9,81 m/s².
Silnik cieplny pracuje między zbiornikiem gorącym o temperaturze 750 °C a zbiornikiem zimnym o temperaturze 35 °C. Pobiera 4600 kJ ciepła. Wyznacz największą pracę Wmax, jaką mógłby wykonać.
TH = 750 °CTL = 35 °CQH = 4600 kJ
Wmax = kJ
18.Silniki cieplne i chłodziarkiTrudny
Dwa silniki Carnota pracują szeregowo. Silnik A pobiera ciepło ze zbiornika o temperaturze 500 °C i oddaje ciepło do zbiornika pośredniego o temperaturze Tm. Silnik B pobiera całe to ciepło i oddaje ciepło do zbiornika o temperaturze 35 °C. Oba silniki mają tę samą sprawność cieplną. Wyznacz Tm w °C.
TH = 500 °CTL = 35 °C
Tm = °C
19.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Układ: Struna zamocowana na obu końcach, długość 1,2 m, prędkość fal 240 m/s. Znajdź częstotliwość f4 dla: harmoniczna numer 4.
v = 240 m/sn = 4L = 1,2 m
f4 = Hz
20.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Siatka dyfrakcyjna ma 200 linii na milimetr. Światło o długości fali 532 nm pada na nią pod kątem prostym. Jaki jest najwyższy rząd mmax jasnego maksimum, jaki można zobaczyć?
N = 200 mm⁻¹λ = 532 nm
mmax =
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: t = 4,938 s
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Jednostki
v₀ = 80/3,6 = 22,22 m/s
Czas hamowania
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 22,22/4,5 = 4,938 s
Odpowiedź
t = 4,938 s
2.Kinematyka
Odpowiedź: hmax = 26,47 m
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Wzniesienie nad dach
0 = v₀² − 2·g·Δh → Δh = 15²/(2·9,81) = 11,47 m
Wysokość nad ziemią
hmax = 15 + 11,47 = 26,47 m
Odpowiedź
hmax = 26,47 m
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 4,261 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Siła nacisku
N = m·g − F·sin θ = 49,05 − 40·sin 40° = 23,34 N
Siły poziome
m·a = F·cos θ − μ·N = 30,64 − 9,335
a = 21,31/5 = 4,261 m/s²
Odpowiedź
a = 4,261 m/s²
4.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 1,635 m/s²
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Wyznacz v₀ ze wzoru na zasięg
v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·150/sin 130°) = 43,83 m/s
Odpowiedź
v0 = 43,83 m/s
6.Rzut ukośny
Odpowiedź: x = 137,3 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Rozłóż prędkość początkową
vx = 32,77 m/s, vy = 22,94 m/s
Czas do lądowania na dachu
Większy pierwiastek: piłka opada.
10 = 22,94·t − 4,905·t²
t = (22,94 + √(22,94² − 2·9,81·10))/9,81 = 4,191 s
Odległość pozioma
x = vx·t = 32,77·4,191 = 137,3 m
Odpowiedź
x = 137,3 m
7.Praca i energia
Odpowiedź: d = 31,46 m
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Prędkość w jednostkach podstawowych
v = 80/3,6 = 22,22 m/s
Bilans energii
½mv² = μmg·d → d = v²/(2μg) = 22,22²/(2·0,8·9,81) = 31,46 m
Odpowiedź
d = 31,46 m
Podwojenie prędkości wydłuża drogę hamowania czterokrotnie.
8.Praca i energia
Odpowiedź: v = 4,429 m/s
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia po szorstkim pasie
Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.
mgh − μmgL = 24,53·(2 − 0,25·4) = 24,53 J
Prędkość przy sprężynie
½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·1) = 4,429 m/s
Odpowiedź
v = 4,429 m/s
9.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v = 116,6 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Wychylenie po uderzeniu
V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,12) = 1,534 m/s
Zderzenie
m·v = (m + M)·V → v = (0,02 + 1,5)·1,534/0,02 = 116,6 m/s
Odpowiedź
v = 116,6 m/s
10.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: J = 7 N·s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zmiana pędu
J = m·Δv = 0,2·(12 + 23) = 7 N·s
Odpowiedź
J = 7 N·s
11.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 353,2 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 2,5 + 3/2 = 4 m
A = H·b = 3·3 = 9 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·4·9 = 353,2 kN
Odpowiedź
F = 353,2 kN
12.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: ycp = 2,048 m
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 0,5 + 2,5/2 = 1,75 m
A = H·b = 2,5·3 = 7,5 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·1,75·7,5 = 128,8 kN
Środek parcia
Ciśnienie rośnie z głębokością, więc wypadkowa działa poniżej środka ciężkości.
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
Równanie Bernoulliego do punktu spiętrzenia
Przepływ zatrzymuje się przy końcówce, więc jego energia kinetyczna ujawnia się jako dodatkowe ciśnienie.
p0 − p = ½ρv²
v = √(2·1100/1,2) = 42,82 m/s
Odpowiedź
v = 42,82 m/s
14.Ciągłość i Bernoulli
Odpowiedź: Q = 15,61 L/s
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
Różnica ciśnień z manometru
Δp = (13600 − 1000)·9,81·0,26 = 32138 Pa
Prędkość w gardzieli
Równanie ciągłości i równanie Bernoulliego razem dają idealną prędkość w gardzieli.
Równanie stanu gazu doskonałego: PV = nRT, gdzie n = m/M.
Mole
n = 440/39,95 = 11,01 mol
T = 80 + 273,15 = 353,1 K
Objętość
V = nRT/P = 11,01·8,314·353,1/750 = 43,12 L
Odpowiedź
V = 43,12 L
16.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: ρ = 3,341 kg/m³
Gęstość gazu doskonałego: ρ = PM/(RT).
Przekształć prawo gazowe
PV = (m/M)RT → ρ = m/V = PM/(RT)
T = 160 + 273,15 = 433,1 K
Gęstość
ρ = 750·16,04/(8,314·433,1) = 3,341 kg/m³
Odpowiedź
ρ = 3,341 kg/m³
17.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Wmax = 3215 kJ
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 750 + 273,15 = 1023 K
TL = 35 + 273,15 = 308,1 K
Sprawność Carnota
ηmax = 1 − TL/TH = 1 − 308,1/1023 = 69,88 %
Maksymalna praca
Wmax = ηmax·QH = 0,6988·4600 = 3215 kJ
Odpowiedź
Wmax = 3215 kJ
18.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Tm = 215 °C
Second-law limits: no cycle working between reservoirs at absolute temperatures TH and TL can beat the reversible (Carnot) cycle: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) and COPHP,max = TH/(TH − TL). Energy is always conserved: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 500 + 273,15 = 773,1 K
TL = 35 + 273,15 = 308,1 K
Równe sprawności
1 − Tm/TH = 1 − TL/Tm daje Tm² = TH·TL.
Tm = √(773,1·308,1) = 488,1 K = 215 °C
Odpowiedź
Tm = 215 °C
19.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: f4 = 400 Hz
Fale stojące i efekt Dopplera: struna zamocowana na obu końcach lub rura otwarta na obu końcach mieści całkowitą liczbę półfal: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Rura zamknięta na jednym końcu ma węzeł na końcu zamkniętym i strzałkę na otwartym: L = nλ/4 tylko dla nieparzystych n, fn = n·v/(4L). Gdy źródło lub obserwator poruszają się wzdłuż linii między nimi, f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): górne znaki stosuj dla ruchu ku sobie. Dwie fale o niemal równych częstotliwościach dudnią z częstotliwością |f₁ − f₂|.
Długość fali tego rodzaju drgań
λ = 2L/n = 2·1,2/4 = 0,6 m
Częstotliwość
f = v/λ = 240/0,6 = 400 Hz
Odpowiedź
f4 = 400 Hz
20.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: mmax = 9
Interferencja i dyfrakcja: światło z dwóch szczelin odległych o d dociera do punktu na ekranie z różnicą dróg d·sin θ. Jasne prążki pojawiają się tam, gdzie d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Dla ekranu w odległości L ≫ d m-ty jasny prążek leży w y = mλL/d, a odstęp między prążkami wynosi Δy = λL/d. Siatka z N liniami na milimetr ma d = 1/N i ostre maksima dla d·sin θ = mλ; ponieważ sin θ ≤ 1, najwyższy rząd to największa liczba całkowita m ≤ d/λ. Pojedyncza szczelina o szerokości a ma ciemne prążki dla a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …