Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samochód jadący z prędkością 80 km/h hamuje ze stałym opóźnieniem 4 m/s² aż do zatrzymania. Wyznacz drogę hamowania s.
v₀ = 80 km/ha = −4 m/s²v = 0
s = m
2.KinematykaTrudny
Piłkę rzucono pionowo w górę z prędkością 12 m/s z krawędzi dachu na wysokości 25 m nad ziemią. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Po jakim czasie od rzutu piłka uderzy w ziemię? Wyznacz t.
v₀ = 12 m/sh₀ = 25 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Skrzynka sunie po poziomej podłodze z prędkością początkową 3 m/s i zatrzymuje się po 1,5 m. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz współczynnik tarcia kinetycznego μ.
v₀ = 3 m/sd = 1,5 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek o masie 1,5 kg na poziomym stole jest połączony lekką nicią przerzuconą przez nieważki bloczek bez tarcia z wiszącym ciężarkiem o masie 2 kg. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a stołem wynosi 0,3. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici.
m1 = 1,5 kgm2 = 2 kgμ = 0,3g = 9,81 m/s²
T = N
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłkę kopnięto z poziomego terenu z prędkością 16 m/s pod kątem 35° do poziomu w stronę muru odległego o 7 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Na jakiej wysokości y piłka mija mur?
v₀ = 16 m/sθ = 35°x = 7 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 20° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 55 m. Pomiń opór powietrza. Wyznacz czas lotu t, zanim piłka uderzy w ziemię.
v0 = 11 m/sθ = 20°h = 55 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Praca i energiaŚredni
Klocek o masie 5 kg zsuwa się na odcinku 3 m po zboczu nachylonym pod kątem 35° do poziomu, przy współczynniku tarcia kinetycznego 0,15. Wyznacz pracę Wf wykonaną przeciw tarciu.
m = 5 kgθ = 35°μ = 0,15d = 3 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
8.Praca i energiaTrudny
Klocek o masie 15 kg rusza ze spoczynku u podstawy zbocza nachylonego pod kątem 30° i jest ciągnięty w górę zbocza stałą siłą 215 N równoległą do zbocza. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,25. Wyznacz prędkość v klocka po przebyciu 5 m w górę zbocza.
Wózek o masie 5 kg jadący z prędkością 9 m/s zderza się czołowo i doskonale sprężyście ze spoczywającym wózkiem o masie 2,5 kg na torze bez tarcia. Wyznacz prędkość v′1 pierwszego wózka po zderzeniu (dodatnią w jego pierwotnym kierunku).
m1 = 5 kgm2 = 2,5 kgv1 = 9 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
10.Pęd i zderzeniaTrudny
Piłka o masie 0,55 kg uderza w ścianę z prędkością 30 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 9 m/s. Kontakt trwa 25 ms. Wyznacz wartość popędu J, który ściana przekazuje piłce.
m = 0,55 kgvin = 30 m/svout = 9 m/sΔt = 25 ms
J = N·s
11.Parcie hydrostatyczneŚredni
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 2 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 2,5 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 2 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (olej), z górną krawędzią 2 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
d = 2 mH = 1,5 mb = 2 mρ = 880 kg/m³g = 9,81 m/s²
F = kN
13.Ciągłość i BernoulliŚredni
Rurka Prandtla w rurociągu wodnym wskazuje różnicę 8 kPa między ciśnieniem spiętrzenia a ciśnieniem statycznym. Wyznacz prędkość wody v przy końcówce.
p0 − p = 8 kPaρ = 1000 kg/m³
v = m/s
14.Ciągłość i BernoulliTrudny
Dysza fontanny jest skierowana pionowo w górę. Tuż pod dyszą rura zasilająca ma średnicę 75 mm i nadciśnienie 20 kPa. Średnica wylotu dyszy wynosi 20 mm, a różnica wysokości na długości dyszy jest pomijalna. Pomijając straty i opór powietrza, wyznacz wysokość H, na jaką strumień wznosi się nad dyszę. Przyjmij g = 9,81 m/s².
Odwracalny silnik cieplny (Carnota) pobiera w każdym cyklu 4900 kJ ciepła ze zbiornika o temperaturze 325 °C i oddaje 2729 kJ. Wyznacz temperaturę TL zbiornika chłodnego w °C.
TH = 325 °CQH = 4900 kJQL = 2729 kJ
TL = °C
18.Silniki cieplne i chłodziarkiTrudny
Silnik cieplny Carnota pobiera 110 kW ciepła ze źródła o temperaturze 700 °C i oddaje ciepło do otoczenia o temperaturze 30 °C. Cała jego praca napędza chłodziarkę Carnota, która odbiera ciepło z zamrażarki o temperaturze 0 °C i również oddaje ciepło do otoczenia o temperaturze 30 °C. Wyznacz strumień ciepła Q̇L odbieranego z zamrażarki.
TH = 700 °CT0 = 30 °CTL = 0 °CQ̇H = 110 kW
Q̇L = kW
19.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Przedmiot stoi 60 cm przed cienką soczewką (typ: skupiająca) o ogniskowej 10 cm. Znajdź odległość obrazu di. Użyj konwencji znaków 1/f = 1/do + 1/di (f < 0 dla soczewki rozpraszającej, di < 0 dla obrazu pozornego).
do = 60 cmf = 10 cm
di = cm
20.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Światło o długości fali 589 nm pada na dwie szczeliny odległe o 0,3 mm. Ekran jest oddalony o 3 m. Znajdź odstęp Δy między sąsiednimi jasnymi prążkami.
λ = 589 nmd = 0,3 mmL = 3 m
Δy = mm
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: s = 61,73 m
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Jednostki
v₀ = 80/3,6 = 22,22 m/s
Droga hamowania
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 22,22²/(2·4) = 61,73 m
Odpowiedź
s = 61,73 m
2.Kinematyka
Odpowiedź: t = 3,791 s
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Równanie ruchu
Kierunek w górę jest dodatni, a ziemia leży h₀ poniżej punktu startu.
−25 = 12·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 12·t − 25 = 0
Rozwiąż równanie kwadratowe
Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.
t = (12 + √(12² + 2·9,81·25))/9,81 = 3,791 s
Odpowiedź
t = 3,791 s
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: μ = 0,3058
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Opóźnienie
a = v₀²/(2d) = 3²/(2·1,5) = 3 m/s²
Współczynnik tarcia
μ·m·g = m·a → μ = a/g = 3/9,81 = 0,3058
Odpowiedź
μ = 0,3058
4.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: T = 10,93 N
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (3,762 + √(14,15 + 1079))/9,81 = 3,754 s
Odpowiedź
t = 3,754 s
7.Praca i energia
Odpowiedź: Wf = 18,08 J
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Siła tarcia
N = mg·cos θ = 49,05·0,8192 = 40,18 N
F = μN = 0,15·40,18 = 6,027 N
Praca przeciw tarciu
Wf = F·d = 6,027·3 = 18,08 J
Odpowiedź
Wf = 18,08 J
8.Praca i energia
Odpowiedź: v = 8,547 m/s
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Siły wzdłuż równi
m·g = 15·9,81 = 147,2 N
mg·sin θ = 73,57 N
μ·mg·cos θ = 31,86 N
Praca i energia
½mv² = (215 − 105,4)·5 = 547,8 J
v = √(2·547,8/15) = 8,547 m/s
Odpowiedź
v = 8,547 m/s
9.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v′1 = 3 m/s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zderzenie sprężyste ze spoczywającym ciałem
Rozwiązanie razem zasad zachowania pędu i energii daje te dwa wyniki.
v′1 = (5 − 2,5)/(5 + 2,5)·9 = 3 m/s
v′2 = 2·5/(5 + 2,5)·9 = 12 m/s
Odpowiedź
v′1 = 3 m/s
10.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: J = 21,45 N·s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zmiana pędu
J = m·Δv = 0,55·(9 + 30) = 21,45 N·s
Odpowiedź
J = 21,45 N·s
11.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 58,86 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 2,5 + 1/2 = 3 m
A = H·b = 1·2 = 2 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·3·2 = 58,86 kN
Odpowiedź
F = 58,86 kN
12.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 71,22 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 2 + 1,5/2 = 2,75 m
A = H·b = 1,5·2 = 3 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 880·9,81·2,75·3 = 71,22 kN
Odpowiedź
F = 71,22 kN
13.Ciągłość i Bernoulli
Odpowiedź: v = 4 m/s
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
Równanie Bernoulliego do punktu spiętrzenia
Przepływ zatrzymuje się przy końcówce, więc jego energia kinetyczna ujawnia się jako dodatkowe ciśnienie.
p0 − p = ½ρv²
v = √(2·8000/1000) = 4 m/s
Odpowiedź
v = 4 m/s
14.Ciągłość i Bernoulli
Odpowiedź: H = 2,049 m
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
Prędkość wylotowa
β = 20/75 = 0,2667
v2 = √(2p1/(ρ(1 − β⁴))) = √(2·20000/(1000·0,9949)) = 6,341 m/s
Wysokość strumienia
Równanie Bernoulliego wzdłuż strumienia: w najwyższym punkcie prędkość jest równa zeru, a ciśnienie znów jest atmosferyczne.
H = v2²/(2g) = 6,341²/(2·9,81) = 2,049 m
Odpowiedź
H = 2,049 m
15.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: V = 394,5 L
Równanie stanu gazu doskonałego: PV = nRT, gdzie n = m/M.
Mole
n = 430/32 = 13,44 mol
T = 80 + 273,15 = 353,1 K
Objętość
V = nRT/P = 13,44·8,314·353,1/100 = 394,5 L
Odpowiedź
V = 394,5 L
16.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: V2 = 0,4924 L
Równanie Clapeyrona dla stałej ilości gazu: P1V1/T1 = P2V2/T2.
Temperatury bezwzględne
T1 = 303,1 K, T2 = 373,1 K
Prawo gazowe dla dwóch stanów
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 2·(100/500)·(373,1/303,1) = 0,4924 L
Odpowiedź
V2 = 0,4924 L
17.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: TL = 59,98 °C
Second-law limits: no cycle working between reservoirs at absolute temperatures TH and TL can beat the reversible (Carnot) cycle: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) and COPHP,max = TH/(TH − TL). Energy is always conserved: QH = W + QL.
Temperatura bezwzględna źródła
TH = 325 + 273,15 = 598,1 K
Stosunek ciepeł w obiegu odwracalnym
TL = TH·QL/QH = 598,1·2729/4900 = 333,1 K = 59,98 °C
Odpowiedź
TL = 59,98 °C
18.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Q̇L = 689,6 kW
Second-law limits: no cycle working between reservoirs at absolute temperatures TH and TL can beat the reversible (Carnot) cycle: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) and COPHP,max = TH/(TH − TL). Energy is always conserved: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 700 + 273,15 = 973,1 K
T0 = 30 + 273,15 = 303,1 K
TL = 0 + 273,15 = 273,1 K
Praca silnika
η = 1 − 303,1/973,1 = 0,6885
Ẇ = 0,6885·110 = 75,73 kW
Ciepło odbierane przez chłodziarkę
COPR = 273,1/(303,1 − 273,1) = 9,105
Q̇L = 9,105·75,73 = 689,6 kW
Odpowiedź
Q̇L = 689,6 kW
19.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: di = 12 cm
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.
Równanie cienkiej soczewki
1/di = 1/f − 1/do = 1/10 − 1/60
di = 12 cm
Diagram promieni
rzeczywisty, po drugiej stronie soczewki
Odpowiedź
di = 12 cm
20.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: Δy = 5,89 mm
Interferencja i dyfrakcja: światło z dwóch szczelin odległych o d dociera do punktu na ekranie z różnicą dróg d·sin θ. Jasne prążki pojawiają się tam, gdzie d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Dla ekranu w odległości L ≫ d m-ty jasny prążek leży w y = mλL/d, a odstęp między prążkami wynosi Δy = λL/d. Siatka z N liniami na milimetr ma d = 1/N i ostre maksima dla d·sin θ = mλ; ponieważ sin θ ≤ 1, najwyższy rząd to największa liczba całkowita m ≤ d/λ. Pojedyncza szczelina o szerokości a ma ciemne prążki dla a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …