Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samochód jadący z prędkością 54 km/h hamuje ze stałym opóźnieniem 3,5 m/s² aż do zatrzymania. Wyznacz drogę hamowania s.
v₀ = 54 km/ha = −3,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematykaTrudny
Piłkę rzucono pionowo w górę z prędkością 16 m/s z krawędzi dachu na wysokości 30 m nad ziemią. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Po jakim czasie od rzutu piłka uderzy w ziemię? Wyznacz t.
v₀ = 16 m/sh₀ = 30 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Skrzynka sunie po poziomej podłodze z prędkością początkową 6,5 m/s i zatrzymuje się po 7,2 m. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz współczynnik tarcia kinetycznego μ.
v₀ = 6,5 m/sd = 7,2 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek o masie 6 kg na poziomym stole jest połączony lekką nicią przerzuconą przez nieważki bloczek bez tarcia z wiszącym ciężarkiem o masie 4 kg. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a stołem wynosi 0,1. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a układu.
m1 = 6 kgm2 = 4 kgμ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłkę wyrzucono z poziomego terenu z prędkością 40 m/s i ma ona upaść 110 m dalej. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz mniejszy z dwóch możliwych kątów wyrzutu θ.
v₀ = 40 m/sR = 110 mg = 9,81 m/s²
θ = °
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 25° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 25 m. Pomiń opór powietrza. Wyznacz odległość poziomą x pokonaną, zanim piłka uderzy w ziemię.
v0 = 24 m/sθ = 25°h = 25 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Praca i energiaŚredni
Klocek o masie 4 kg zsuwa się na odcinku 16 m po zboczu nachylonym pod kątem 20° do poziomu, przy współczynniku tarcia kinetycznego 0,2. Wyznacz pracę Wf wykonaną przeciw tarciu.
m = 4 kgθ = 20°μ = 0,2d = 16 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
8.Praca i energiaTrudny
Wózek o masie 2 kg zostaje puszczony bez prędkości początkowej z wysokości 9 m na gładkim torze, który przechodzi w pionową pętlę o promieniu 2 m. Wyznacz prędkość v wózka w najwyższym punkcie pętli.
m = 2 kgh = 9 mR = 2 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
9.Pęd i zderzeniaŚredni
Wózek o masie 5 kg jadący z prędkością 6 m/s zderza się czołowo i doskonale sprężyście ze spoczywającym wózkiem o masie 1,5 kg na torze bez tarcia. Wyznacz prędkość v′1 pierwszego wózka po zderzeniu (dodatnią w jego pierwotnym kierunku).
m1 = 5 kgm2 = 1,5 kgv1 = 6 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
10.Pęd i zderzeniaTrudny
Piłka o masie 0,5 kg uderza w ścianę z prędkością 12 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 6 m/s. Kontakt trwa 50 ms. Wyznacz średnią siłę Favg, z jaką ściana działa na piłkę.
m = 0,5 kgvin = 12 m/svout = 6 m/sΔt = 50 ms
Favg = N
11.Parcie hydrostatyczneŚredni
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 3 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 4 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
d = 4 mH = 1 mb = 3 mρ = 1000 kg/m³g = 9,81 m/s²
F = kN
12.Parcie hydrostatyczneTrudny
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 2 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (gliceryna), z górną krawędzią 1,5 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
Woda płynie przez poziomą rurę, która zwęża się z 75 mm do 40 mm. W szerokim odcinku ciśnienie wynosi 370 kPa, a prędkość 0,75 m/s. Pomijając straty, wyznacz ciśnienie p2 w wąskim odcinku.
Woda płynie w górę przez rurę, która zwęża się z 100 mm do 50 mm i wznosi się o 5 m. W przekroju 1 ciśnienie wynosi 400 kPa, a prędkość 1 m/s. Pomijając straty, wyznacz ciśnienie p2 w przekroju 2.
Odwracalna chłodziarka utrzymuje w chłodni temperaturę 2 °C, odbierając 8,5 kW ciepła, i oddaje ciepło do otoczenia o temperaturze 30 °C. Wyznacz strumień ciepła oddawanego Q̇H.
TL = 2 °CTH = 30 °CQ̇L = 8,5 kW
Q̇H = kW
18.Silniki cieplne i chłodziarkiTrudny
Pompa ciepła utrzymuje w domu 20 °C, gdy na zewnątrz jest -10 °C, dostarczając do domu 14 kW ciepła. Wyznacz największy możliwy współczynnik wydajności COPmax.
TH = 20 °CTL = -10 °CQ̇H = 14 kW
COPmax =
19.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Przedmiot stoi 8 cm przed cienką soczewką (typ: rozpraszająca) o ogniskowej 20 cm. Znajdź odległość obrazu di. Użyj konwencji znaków 1/f = 1/do + 1/di (f < 0 dla soczewki rozpraszającej, di < 0 dla obrazu pozornego).
do = 8 cmf = −20 cm
di = cm
20.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Dwie cienkie soczewki mają wspólną oś i stoją w odległości 20 cm: soczewka 1 o f₁ = 8 cm i soczewka 2 o f₂ = 20 cm. Przedmiot stoi 12 cm przed soczewką 1. Znajdź położenie di2 obrazu końcowego mierzone od soczewki 2 (dodatnie za soczewką 2, konwencja: obraz rzeczywisty jest dodatni).
f1 = 8 cmf2 = 20 cms = 20 cmdo = 12 cm
di2 = cm
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: s = 32,14 m
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Jednostki
v₀ = 54/3,6 = 15 m/s
Droga hamowania
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 15²/(2·3,5) = 32,14 m
Odpowiedź
s = 32,14 m
2.Kinematyka
Odpowiedź: t = 4,593 s
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Równanie ruchu
Kierunek w górę jest dodatni, a ziemia leży h₀ poniżej punktu startu.
−30 = 16·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 16·t − 30 = 0
Rozwiąż równanie kwadratowe
Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.
t = (16 + √(16² + 2·9,81·30))/9,81 = 4,593 s
Odpowiedź
t = 4,593 s
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: μ = 0,2991
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Opóźnienie
a = v₀²/(2d) = 6,5²/(2·7,2) = 2,934 m/s²
Współczynnik tarcia
μ·m·g = m·a → μ = a/g = 2,934/9,81 = 0,2991
Odpowiedź
μ = 0,2991
4.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 3,335 m/s²
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (10,14 + √(102,9 + 490,5))/9,81 = 3,517 s
Odległość pozioma
x = vx·t = 21,75·3,517 = 76,5 m
Odpowiedź
x = 76,5 m
7.Praca i energia
Odpowiedź: Wf = 118 J
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Siła tarcia
N = mg·cos θ = 39,24·0,9397 = 36,87 N
F = μN = 0,2·36,87 = 7,375 N
Praca przeciw tarciu
Wf = F·d = 7,375·16 = 118 J
Odpowiedź
Wf = 118 J
8.Praca i energia
Odpowiedź: v = 9,905 m/s
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d). Na torze kołowym siła wypadkowa skierowana do środka musi być równa mv²/r.
Prędkość w najwyższym punkcie
v² = 2g(h − 2R) = 2·9,81·(9 − 4) = 98,1 m²/s²
v = 9,905 m/s
Odpowiedź
v = 9,905 m/s
Wózek ledwo pokonuje pętlę, gdy h = 2,5R; wtedy N = 0 w najwyższym punkcie.
9.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v′1 = 3,231 m/s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zderzenie sprężyste ze spoczywającym ciałem
Rozwiązanie razem zasad zachowania pędu i energii daje te dwa wyniki.
v′1 = (5 − 1,5)/(5 + 1,5)·6 = 3,231 m/s
v′2 = 2·5/(5 + 1,5)·6 = 9,231 m/s
Odpowiedź
v′1 = 3,231 m/s
10.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: Favg = 180 N
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zmiana pędu
J = m·Δv = 0,5·(6 + 12) = 9 N·s
Średnia siła
Favg = J/Δt = 9/0,05 = 180 N
Odpowiedź
Favg = 180 N
11.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 132,4 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 4 + 1/2 = 4,5 m
A = H·b = 1·3 = 3 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·4,5·3 = 132,4 kN
Odpowiedź
F = 132,4 kN
12.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 123,6 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 1,5 + 2/2 = 2,5 m
A = H·b = 2·2 = 4 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1260·9,81·2,5·4 = 123,6 kN
Odpowiedź
F = 123,6 kN
13.Ciągłość i Bernoulli
Odpowiedź: p2 = 366,8 kPa
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Ciągłość i Bernoulli
Licz w Pa, a potem podziel przez 1000, aby dostać kPa.
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Ciągłość i Bernoulli
Licz w Pa, a potem podziel przez 1000, aby dostać kPa.
Równanie stanu gazu doskonałego: PV = nRT, gdzie n = m/M.
Mole
n = 120/39,95 = 3,004 mol
T = 45 + 273,15 = 318,1 K
Objętość
V = nRT/P = 3,004·8,314·318,1/300 = 26,48 L
Odpowiedź
V = 26,48 L
16.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: ρ = 4,992 kg/m³
Gęstość gazu doskonałego: ρ = PM/(RT).
Przekształć prawo gazowe
PV = (m/M)RT → ρ = m/V = PM/(RT)
T = 160 + 273,15 = 433,1 K
Gęstość
ρ = 450·39,95/(8,314·433,1) = 4,992 kg/m³
Odpowiedź
ρ = 4,992 kg/m³
17.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Q̇H = 9,365 kW
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 30 + 273,15 = 303,1 K
TL = 2 + 273,15 = 275,1 K
Stosunek ciepeł w obiegu odwracalnym
Q̇H = Q̇L·TH/TL = 8,5·303,1/275,1 = 9,365 kW
Odpowiedź
Q̇H = 9,365 kW
Moc pobierana: Ẇ = 0,865 kW.
18.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: COPmax = 9,772
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.
Równanie cienkiej soczewki
1/di = 1/f − 1/do = 1/(−20) − 1/8
di = −5,714 cm
Diagram promieni
pozorny, po tej samej stronie co przedmiot
Odpowiedź
di = −5,714 cm
20.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: di2 = 3,333 cm
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.