Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samochód jadący ze stałą prędkością 30 m/s mija stojący radiowóz. W tej chwili radiowóz rusza i przyspiesza jednostajnie z przyspieszeniem 6 m/s². W jakiej odległości od miejsca startu radiowóz dogoni samochód? Wyznacz d.
vcar = 30 m/sapolice = 6 m/s²v0,police = 0
d = m
2.KinematykaTrudny
Tramwaj rusza z miejsca i przyspiesza z przyspieszeniem 2,5 m/s² przez 8 s, potem jedzie ze stałą prędkością przez 14 s, a na koniec hamuje z opóźnieniem 3,5 m/s² aż do zatrzymania. Wyznacz całkowitą drogę s między dwoma przystankami.
a1 = 2,5 m/s²t1 = 8 st2 = 14 sa3 = −3,5 m/s²
s = m
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Klocek o masie 18 kg zsuwa się po równi nachylonej pod kątem 20° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,3. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocka wzdłuż równi.
m = 18 kgθ = 20°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek o masie 2 kg na poziomym stole jest połączony lekką nicią przerzuconą przez nieważki bloczek bez tarcia z wiszącym ciężarkiem o masie 5 kg. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a stołem wynosi 0,25. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a układu.
m1 = 2 kgm2 = 5 kgμ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłkę kopnięto z poziomego terenu z prędkością 22 m/s pod kątem 20° do poziomu w stronę muru odległego o 13 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Na jakiej wysokości y piłka mija mur?
v₀ = 22 m/sθ = 20°x = 13 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 15° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 40 m. Pomiń opór powietrza. Wyznacz czas lotu t, zanim piłka uderzy w ziemię.
v0 = 17 m/sθ = 15°h = 40 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Praca i energiaŚredni
Klocek o masie 2,5 kg zsuwa się na odcinku 20 m po zboczu nachylonym pod kątem 45° do poziomu, przy współczynniku tarcia kinetycznego 0,4. Wyznacz pracę Wf wykonaną przeciw tarciu.
m = 2,5 kgθ = 45°μ = 0,4d = 20 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
8.Praca i energiaTrudny
Klocek o masie 2 kg leży na chropowatym poziomym stole (μ = 0,3). Lekka nić biegnie od niego przez gładki bloczek na krawędzi stołu do wiszącego klocka o masie 1 kg. Układ zostaje puszczony ze spoczynku. Wyznacz prędkość v klocków po opadnięciu wiszącego klocka o 1 m.
m1 = 2 kgm2 = 1 kgμ = 0,3d = 1 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
9.Pęd i zderzeniaŚredni
Pocisk o masie 19 kg lecący poziomo z prędkością 36 m/s rozpada się w wybuchu na dwa odłamki poruszające się wzdłuż tej samej prostej. Odłamek o masie 5 kg leci dalej do przodu z prędkością 83 m/s. Wyznacz prędkość v′2 odłamka o masie 14 kg (dodatnią w pierwotnym kierunku).
M = 19 kgu = 36 m/sm1 = 5 kgv′1 = 83 m/sm2 = 14 kg
v′2 = m/s
10.Pęd i zderzeniaTrudny
Na skrzyżowaniu samochód o masie 1000 kg jadący na wschód z prędkością 12 m/s zderza się z samochodem o masie 1600 kg jadącym na północ z prędkością 20 m/s. Samochody się sczepiają. Wyznacz kierunek θ ruchu wraku tuż po zderzeniu, mierzony od wschodu w stronę północy.
m1 = 1000 kgv1 = 12 m/s (E)m2 = 1600 kgv2 = 20 m/s (N)
θ = °
11.Parcie hydrostatyczneŚredni
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 3 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 1 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
d = 1 mH = 2 mb = 3 mρ = 1000 kg/m³g = 9,81 m/s²
F = kN
12.Parcie hydrostatyczneTrudny
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 2 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 4 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
d = 4 mH = 3 mb = 2 mρ = 1000 kg/m³g = 9,81 m/s²
F = kN
13.Ciągłość i BernoulliŚredni
Woda wypływa z dużego otwartego zbiornika przez otwór o ostrej krawędzi i średnicy 25 mm. Poziom wody utrzymuje się 3,5 m nad otworem, a współczynnik wypływu wynosi 0,64. Wyznacz natężenie przepływu Q. Przyjmij g = 9,81 m/s².
d = 25 mmh = 3,5 mCd = 0,64g = 9,81 m/s²
Q = L/s
14.Ciągłość i BernoulliTrudny
Pozioma zwężka Venturiego (wlot 250 mm, gardziel 125 mm) przepuszcza wodę. Rtęciowy manometr U-rurkowy podłączony między wlotem a gardzielą pokazuje różnicę poziomów 370 mm. Współczynnik przepływu wynosi 0,97. Wyznacz natężenie przepływu Q. Przyjmij ρ = 1000 kg/m³ dla wody, 13 600 kg/m³ dla rtęci i g = 9,81 m/s².
Silnik cieplny pracuje między zbiornikiem gorącym o temperaturze 775 °C a zbiornikiem zimnym o temperaturze 35 °C. Pobiera 2000 kJ ciepła. Wyznacz największą pracę Wmax, jaką mógłby wykonać.
TH = 775 °CTL = 35 °CQH = 2000 kJ
Wmax = kJ
18.Silniki cieplne i chłodziarkiTrudny
Dwa silniki Carnota pracują szeregowo. Silnik A pobiera ciepło ze zbiornika o temperaturze 1150 °C i oddaje ciepło do zbiornika pośredniego o temperaturze Tm. Silnik B pobiera całe to ciepło i oddaje ciepło do zbiornika o temperaturze 25 °C. Oba silniki mają tę samą sprawność cieplną. Wyznacz Tm w °C.
TH = 1150 °CTL = 25 °C
Tm = °C
19.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Przedmiot stoi 50 cm przed cienką soczewką (typ: skupiająca) o ogniskowej 8 cm. Znajdź powiększenie m (ujemne dla obrazu odwróconego).
do = 50 cmf = 8 cm
m =
20.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Światło o długości fali 480 nm pada na dwie szczeliny odległe o 0,4 mm. Ekran jest oddalony o 3 m. Znajdź odległość y4 od środkowego jasnego prążka do jasnego prążka numer 4.
λ = 480 nmd = 0,4 mmL = 3 mm = 4
y4 = mm
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: d = 300 m
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Równe drogi
v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·30/6 = 10 s
Droga
d = v·t = 30·10 = 300 m
Odpowiedź
d = 300 m
W tej chwili radiowóz jedzie z prędkością 2v = 60 m/s.
2.Kinematyka
Odpowiedź: s = 417,1 m
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Prędkość maksymalna
v = a1·t1 = 2,5·8 = 20 m/s
Droga w każdej fazie
s1 = ½·2,5·8² = 80 m
s2 = 20·14 = 280 m
s3 = 20²/(2·3,5) = 57,14 m
Droga całkowita
s = 80 + 280 + 57,14 = 417,1 m
Odpowiedź
s = 417,1 m
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 0,5897 m/s²
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (4,4 + √(19,36 + 784,8))/9,81 = 3,339 s
Odpowiedź
t = 3,339 s
7.Praca i energia
Odpowiedź: Wf = 138,7 J
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Siła tarcia
N = mg·cos θ = 24,53·0,7071 = 17,34 N
F = μN = 0,4·17,34 = 6,937 N
Praca przeciw tarciu
Wf = F·d = 6,937·20 = 138,7 J
Odpowiedź
Wf = 138,7 J
8.Praca i energia
Odpowiedź: v = 1,617 m/s
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia uwolniona i stracona
m₂g·d = 9,81·1 = 9,81 J
μ·m₁g·d = 0,3·19,62·1 = 5,886 J
Energia kinetyczna obu klocków
½(m₁ + m₂)v² = 3,924 → v = √(2·3,924/3) = 1,617 m/s
Odpowiedź
v = 1,617 m/s
9.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v′2 = 19,21 m/s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Pęd przed
p = M·u = 19·36 = 684 kg·m/s
Pęd po
684 = 5·83 + 14·v′2
v′2 = (684 − 415)/14 = 19,21 m/s
Odpowiedź
v′2 = 19,21 m/s
10.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: θ = 69,44 °
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Składowe pędu
px = 1000·12 = 12000 kg·m/s
py = 1600·20 = 32000 kg·m/s
Kierunek
tan θ = py/px = 2,667 → θ = 69,44°
Odpowiedź
θ = 69,44°
11.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 117,7 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 1 + 2/2 = 2 m
A = H·b = 2·3 = 6 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·2·6 = 117,7 kN
Odpowiedź
F = 117,7 kN
12.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 323,7 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 4 + 3/2 = 5,5 m
A = H·b = 3·2 = 6 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·5,5·6 = 323,7 kN
Odpowiedź
F = 323,7 kN
13.Ciągłość i Bernoulli
Odpowiedź: Q = 2,603 L/s
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Idealna prędkość strumienia
√(2gh) = √(2·9,81·3,5) = 8,287 m/s
Rzeczywiste natężenie przepływu
Współczynnik wypływu uwzględnia kontrakcję strumienia i tarcie na krawędzi.
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Różnica ciśnień z manometru
Δp = (13600 − 1000)·9,81·0,37 = 45734 Pa
Prędkość w gardzieli
Równanie ciągłości i równanie Bernoulliego razem dają idealną prędkość w gardzieli.
Równanie stanu gazu doskonałego: PV = nRT, gdzie n = m/M.
Mole
n = m/M = 170/44,01 = 3,863 mol
T = 40 + 273,15 = 313,1 K
Ciśnienie
P = nRT/V = 3,863·8,314·313,1/0,02 = 502,8 kPa
Odpowiedź
P = 502,8 kPa
16.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: V2 = 3,716 L
Równanie Clapeyrona dla stałej ilości gazu: P1V1/T1 = P2V2/T2.
Temperatury bezwzględne
T1 = 298,1 K, T2 = 443,1 K
Prawo gazowe dla dwóch stanów
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 2·(250/200)·(443,1/298,1) = 3,716 L
Odpowiedź
V2 = 3,716 L
17.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Wmax = 1412 kJ
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 775 + 273,15 = 1048 K
TL = 35 + 273,15 = 308,1 K
Sprawność Carnota
ηmax = 1 − TL/TH = 1 − 308,1/1048 = 70,6 %
Maksymalna praca
Wmax = ηmax·QH = 0,706·2000 = 1412 kJ
Odpowiedź
Wmax = 1412 kJ
18.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Tm = 378,2 °C
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 1150 + 273,15 = 1423 K
TL = 25 + 273,15 = 298,1 K
Równe sprawności
1 − Tm/TH = 1 − TL/Tm daje Tm² = TH·TL.
Tm = √(1423·298,1) = 651,4 K = 378,2 °C
Odpowiedź
Tm = 378,2 °C
19.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: m = −0,1905
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.
Równanie cienkiej soczewki
1/di = 1/f − 1/do = 1/8 − 1/50
di = 9,524 cm
Powiększenie
m = −di/do = −9,524/50 = −0,1905
Odpowiedź
m = −0,1905
20.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: y4 = 14,4 mm
Interferencja i dyfrakcja: światło z dwóch szczelin odległych o d dociera do punktu na ekranie z różnicą dróg d·sin θ. Jasne prążki pojawiają się tam, gdzie d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Dla ekranu w odległości L ≫ d m-ty jasny prążek leży w y = mλL/d, a odstęp między prążkami wynosi Δy = λL/d. Siatka z N liniami na milimetr ma d = 1/N i ostre maksima dla d·sin θ = mλ; ponieważ sin θ ≤ 1, najwyższy rząd to największa liczba całkowita m ≤ d/λ. Pojedyncza szczelina o szerokości a ma ciemne prążki dla a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …