Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samolot potrzebuje do startu prędkości 280 km/h, a użyteczny pas startowy ma długość 2100 m. Jakie stałe przyspieszenie a jest potrzebne przy starcie z miejsca?
v₀ = 0v = 280 km/hs = 2100 m
a = m/s²
2.KinematykaTrudny
Piłkę rzucono pionowo w górę z prędkością 13 m/s z krawędzi dachu na wysokości 15 m nad ziemią. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Po jakim czasie od rzutu piłka uderzy w ziemię? Wyznacz t.
v₀ = 13 m/sh₀ = 15 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Ciężarki o masach 6,5 kg i 1 kg wiszą po obu stronach lekkiego bloczka bez tarcia, połączone lekką nicią. Układ zostaje puszczony ze spoczynku. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a ciężarków.
m1 = 6,5 kgm2 = 1 kgg = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek o masie 1 kg na rampie nachylonej pod kątem 40° jest połączony lekką nicią przechodzącą przez bloczek bez tarcia na szczycie rampy z wiszącym ciężarkiem o masie 8,5 kg. Wiszący ciężarek porusza się w dół. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a rampą wynosi 0,1. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz siłę naciągu T nici.
m1 = 1 kgm2 = 8,5 kgθ = 40°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
T = N
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 45° do poziomu z płaskiego terenu. Pomiń opór powietrza. Wyznacz czas lotu t, zanim piłka uderzy w ziemię.
v0 = 22 m/sθ = 45°g = 9,81 m/s²
t = s
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłkę wyrzucono z prędkością 25 m/s pod kątem 40° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 40 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v, z jaką uderza w ziemię.
v₀ = 25 m/sθ = 40°h = 40 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
7.Praca i energiaŚredni
Klocek o masie 0,5 kg zsuwa się na odcinku 14 m po zboczu nachylonym pod kątem 20° do poziomu, przy współczynniku tarcia kinetycznego 0,1. Wyznacz pracę Wf wykonaną przeciw tarciu.
m = 0,5 kgθ = 20°μ = 0,1d = 14 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
8.Praca i energiaTrudny
Klocek o masie 2,5 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 2,5 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 1 m (μ = 0,15), a potem trafia na sprężynę (k = 2500 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz maksymalne ugięcie x sprężyny.
m = 2,5 kgh = 2,5 mL = 1 mμ = 0,15k = 2500 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
9.Pęd i zderzeniaŚredni
Pocisk o masie 8 kg lecący poziomo z prędkością 8 m/s rozpada się w wybuchu na dwa odłamki poruszające się wzdłuż tej samej prostej. Odłamek o masie 1 kg leci dalej do przodu z prędkością 38 m/s. Wyznacz prędkość v′2 odłamka o masie 7 kg (dodatnią w pierwotnym kierunku).
M = 8 kgu = 8 m/sm1 = 1 kgv′1 = 38 m/sm2 = 7 kg
v′2 = m/s
10.Pęd i zderzeniaTrudny
Piłka o masie 0,35 kg uderza w ścianę z prędkością 11 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 12 m/s. Kontakt trwa 50 ms. Wyznacz wartość popędu J, który ściana przekazuje piłce.
m = 0,35 kgvin = 11 m/svout = 12 m/sΔt = 50 ms
J = N·s
11.Parcie hydrostatyczneŚredni
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 2 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 2,5 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 2 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (olej), z górną krawędzią 3 m pod powierzchnią. Wyznacz głębokość ycp środka parcia pod powierzchnią.
d = 3 mH = 2 mb = 2 mρ = 880 kg/m³g = 9,81 m/s²
ycp = m
13.Ciągłość i BernoulliŚredni
Rurka Prandtla w tunelu aerodynamicznym wskazuje różnicę 600 Pa między ciśnieniem spiętrzenia a ciśnieniem statycznym. Gęstość powietrza wynosi 1,2 kg/m³. Wyznacz prędkość powietrza v.
p0 − p = 600 Paρ = 1,2 kg/m³
v = m/s
14.Ciągłość i BernoulliTrudny
Woda płynie w górę przez rurę, która zwęża się z 100 mm do 75 mm i wznosi się o 8 m. W przekroju 1 ciśnienie wynosi 170 kPa, a prędkość 0,75 m/s. Pomijając straty, wyznacz ciśnienie p2 w przekroju 2.
Silnik cieplny pracuje między zbiornikiem gorącym o temperaturze 675 °C a zbiornikiem zimnym o temperaturze 20 °C. Wyznacz największą możliwą sprawność cieplną ηmax.
TH = 675 °CTL = 20 °C
ηmax = %
18.Silniki cieplne i chłodziarkiTrudny
Dwa silniki Carnota pracują szeregowo. Silnik A pobiera ciepło ze zbiornika o temperaturze 500 °C i oddaje ciepło do zbiornika pośredniego o temperaturze Tm. Silnik B pobiera całe to ciepło i oddaje ciepło do zbiornika o temperaturze 20 °C. Oba silniki wykonują tę samą pracę. Wyznacz Tm w °C.
TH = 500 °CTL = 20 °C
Tm = °C
19.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Przedmiot stoi 60 cm przed cienką soczewką (typ: skupiająca) o ogniskowej 20 cm. Znajdź powiększenie m (ujemne dla obrazu odwróconego).
do = 60 cmf = 20 cm
m =
20.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Światło o długości fali 600 nm pada pod kątem prostym na siatkę o 300 liniach na milimetr. Znajdź kąt θ2 maksimum rzędu 2.
N = 300 mm⁻¹λ = 600 nmm = 2
θ2 = °
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: a = 1,44 m/s²
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Jednostki
v = 280/3,6 = 77,78 m/s
Przyspieszenie
a = v²/(2s) = 77,78²/(2·2100) = 1,44 m/s²
Odpowiedź
a = 1,44 m/s²
2.Kinematyka
Odpowiedź: t = 3,519 s
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Równanie ruchu
Kierunek w górę jest dodatni, a ziemia leży h₀ poniżej punktu startu.
−15 = 13·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 13·t − 15 = 0
Rozwiąż równanie kwadratowe
Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.
t = (13 + √(13² + 2·9,81·15))/9,81 = 3,519 s
Odpowiedź
t = 3,519 s
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 7,194 m/s²
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Przyspieszenie
Wypadkowa siła napędowa to różnica ciężarów; porusza ona całą masę.
a = (6,5 − 1)·9,81/(6,5 + 1) = 7,194 m/s²
Odpowiedź
a = 7,194 m/s²
4.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: T = 15,09 N
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Siły wzdłuż nici
m₂·g = 83,39 N
m₁·g·sin θ = 6,306 N
μ·m₁·g·cos θ = 0,7515 N
Przyspieszenie układu
a = (83,39 − 6,306 − 0,7515)/9,5 = 8,035 m/s²
Siła naciągu z wiszącego ciężarka
m2·g − T = m2·a → T = 8,5·(9,81 − 8,035) = 15,09 N
Odpowiedź
T = 15,09 N
5.Rzut ukośny
Odpowiedź: t = 3,172 s
Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.
Rozłóż prędkość początkową
Prędkość pozioma jest stała; ruch pionowy ma stałe przyspieszenie g = 9,81 m/s² w dół.
vx = v0·cos θ = 22·cos 45° = 15,56 m/s
vy = v0·sin θ = 22·sin 45° = 15,56 m/s
Czas lotu
Start i lądowanie na tej samej wysokości: t = 2vy/g.
t = 2·15,56/9,81 = 3,172 s
Odpowiedź
t = 3,172 s
6.Rzut ukośny
Odpowiedź: v = 37,55 m/s
Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.
Rozłóż prędkość początkową
vx = 25·cos 40° = 19,15 m/s
vy0 = 25·sin 40° = 16,07 m/s
Prędkość pionowa przy uderzeniu
Energia albo v² = v₀² + 2as w kierunku pionowym.
vy = √(16,07² + 2·9,81·40) = 32,3 m/s
Prędkość przy uderzeniu
v = √(19,15² + 32,3²) = 37,55 m/s
Odpowiedź
v = 37,55 m/s
Sprawdzenie energią: v² = v₀² + 2gh.
7.Praca i energia
Odpowiedź: Wf = 6,453 J
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Siła tarcia
N = mg·cos θ = 4,905·0,9397 = 4,609 N
F = μN = 0,1·4,609 = 0,4609 N
Praca przeciw tarciu
Wf = F·d = 0,4609·14 = 6,453 J
Odpowiedź
Wf = 6,453 J
8.Praca i energia
Odpowiedź: x = 21,47 cm
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia po szorstkim pasie
Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.
mgh − μmgL = 24,53·(2,5 − 0,15·1) = 57,63 J
Maksymalne ugięcie
½kx² = 57,63 → x = √(2·57,63/2500) = 0,2147 m = 21,47 cm
Odpowiedź
x = 21,47 cm
9.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v′2 = 3,714 m/s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Pęd przed
p = M·u = 8·8 = 64 kg·m/s
Pęd po
64 = 1·38 + 7·v′2
v′2 = (64 − 38)/7 = 3,714 m/s
Odpowiedź
v′2 = 3,714 m/s
10.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: J = 8,05 N·s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zmiana pędu
J = m·Δv = 0,35·(12 + 11) = 8,05 N·s
Odpowiedź
J = 8,05 N·s
11.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 183,9 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 2,5 + 2,5/2 = 3,75 m
A = H·b = 2,5·2 = 5 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·3,75·5 = 183,9 kN
Odpowiedź
F = 183,9 kN
12.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: ycp = 4,083 m
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 3 + 2/2 = 4 m
A = H·b = 2·2 = 4 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 880·9,81·4·4 = 138,1 kN
Środek parcia
Ciśnienie rośnie z głębokością, więc wypadkowa działa poniżej środka ciężkości.
Ic = b·H³/12 = 2·2³/12 = 1,333 m⁴
ycp = yc + Ic/(yc·A) = 4 + 1,333/(4·4) = 4,083 m
Odpowiedź
ycp = 4,083 m
13.Ciągłość i Bernoulli
Odpowiedź: v = 31,62 m/s
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Równanie Bernoulliego do punktu spiętrzenia
Przepływ zatrzymuje się przy końcówce, więc jego energia kinetyczna ujawnia się jako dodatkowe ciśnienie.
p0 − p = ½ρv²
v = √(2·600/1,2) = 31,62 m/s
Odpowiedź
v = 31,62 m/s
14.Ciągłość i Bernoulli
Odpowiedź: p2 = 90,91 kPa
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Ciągłość i Bernoulli
Licz w Pa, a potem podziel przez 1000, aby dostać kPa.
Równanie stanu gazu doskonałego: PV = nRT, gdzie n = m/M.
Mole
n = 20/32 = 0,625 mol
T = 95 + 273,15 = 368,1 K
Objętość
V = nRT/P = 0,625·8,314·368,1/400 = 4,782 L
Odpowiedź
V = 4,782 L
16.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: V2 = 8,671 L
Równanie Clapeyrona dla stałej ilości gazu: P1V1/T1 = P2V2/T2.
Temperatury bezwzględne
T1 = 288,1 K, T2 = 333,1 K
Prawo gazowe dla dwóch stanów
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 5·(150/100)·(333,1/288,1) = 8,671 L
Odpowiedź
V2 = 8,671 L
17.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: ηmax = 69,08 %
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 675 + 273,15 = 948,1 K
TL = 20 + 273,15 = 293,1 K
Sprawność Carnota
ηmax = 1 − TL/TH = 1 − 293,1/948,1 = 69,08 %
Odpowiedź
ηmax = 69,08 %
18.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Tm = 260 °C
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 500 + 273,15 = 773,1 K
TL = 20 + 273,15 = 293,1 K
Równa praca
W = Q·(1 − Tlow/Thigh), a Q/T jest takie samo w każdym zbiorniku, więc W jest proporcjonalne do spadku temperatury.
Tm = (773,1 + 293,1)/2 = 533,1 K = 260 °C
Odpowiedź
Tm = 260 °C
19.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: m = −0,5
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.
Równanie cienkiej soczewki
1/di = 1/f − 1/do = 1/20 − 1/60
di = 30 cm
Powiększenie
m = −di/do = −30/60 = −0,5
Odpowiedź
m = −0,5
20.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: θ2 = 21,1 °
Interferencja i dyfrakcja: światło z dwóch szczelin odległych o d dociera do punktu na ekranie z różnicą dróg d·sin θ. Jasne prążki pojawiają się tam, gdzie d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Dla ekranu w odległości L ≫ d m-ty jasny prążek leży w y = mλL/d, a odstęp między prążkami wynosi Δy = λL/d. Siatka z N liniami na milimetr ma d = 1/N i ostre maksima dla d·sin θ = mλ; ponieważ sin θ ≤ 1, najwyższy rząd to największa liczba całkowita m ≤ d/λ. Pojedyncza szczelina o szerokości a ma ciemne prążki dla a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …