Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samolot potrzebuje do startu prędkości 250 km/h, a użyteczny pas startowy ma długość 900 m. Jakie stałe przyspieszenie a jest potrzebne przy starcie z miejsca?
v₀ = 0v = 250 km/hs = 900 m
a = m/s²
2.KinematykaTrudny
Model rakiety startuje pionowo w górę ze spoczynku. Silnik nadaje mu stałe przyspieszenie w górę 26 m/s² przez 1,5 s, po czym gaśnie i rakieta porusza się swobodnie. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą wysokość hmax, jaką osiąga rakieta.
a = 26 m/s²t1 = 1,5 sg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Klocek o masie 14 kg zsuwa się po równi nachylonej pod kątem 35° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,25. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocka wzdłuż równi.
m = 14 kgθ = 35°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek o masie 6 kg na poziomym stole jest połączony lekką nicią przerzuconą przez nieważki bloczek bez tarcia z wiszącym ciężarkiem o masie 2,5 kg. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a stołem wynosi 0,3. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a układu.
m1 = 6 kgm2 = 2,5 kgμ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłkę kopnięto z poziomego terenu z prędkością 12 m/s pod kątem 30° do poziomu w stronę muru odległego o 10 m. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Na jakiej wysokości y piłka mija mur?
v₀ = 12 m/sθ = 30°x = 10 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 50° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 60 m. Pomiń opór powietrza. Wyznacz odległość poziomą x pokonaną, zanim piłka uderzy w ziemię.
v0 = 20 m/sθ = 50°h = 60 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Praca i energiaŚredni
Samochód jadący z prędkością 60 km/h po poziomej drodze gwałtownie hamuje i z zablokowanymi kołami sunie aż do zatrzymania. Współczynnik tarcia kinetycznego między oponami a drogą wynosi 0,5. Wyznacz drogę hamowania d.
v = 60 km/hμ = 0,5g = 9,81 m/s²
d = m
8.Praca i energiaTrudny
Klocek o masie 2 kg leży na chropowatym poziomym stole (μ = 0,3). Lekka nić biegnie od niego przez gładki bloczek na krawędzi stołu do wiszącego klocka o masie 6 kg. Układ zostaje puszczony ze spoczynku. Wyznacz prędkość v klocków po opadnięciu wiszącego klocka o 2,5 m.
m1 = 2 kgm2 = 6 kgμ = 0,3d = 2,5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
9.Pęd i zderzeniaŚredni
Wózek o masie 3 kg jadący z prędkością 12 m/s zderza się czołowo i doskonale sprężyście ze spoczywającym wózkiem o masie 3,5 kg na torze bez tarcia. Wyznacz prędkość v′1 pierwszego wózka po zderzeniu (dodatnią w jego pierwotnym kierunku).
m1 = 3 kgm2 = 3,5 kgv1 = 12 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
10.Pęd i zderzeniaTrudny
Na skrzyżowaniu samochód o masie 1400 kg jadący na wschód z prędkością 18 m/s zderza się z samochodem o masie 1200 kg jadącym na północ z prędkością 20 m/s. Samochody się sczepiają. Wyznacz kierunek θ ruchu wraku tuż po zderzeniu, mierzony od wschodu w stronę północy.
m1 = 1400 kgv1 = 18 m/s (E)m2 = 1200 kgv2 = 20 m/s (N)
θ = °
11.Parcie hydrostatyczneŚredni
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 3 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 0,5 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 2 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 1 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
d = 1 mH = 1 mb = 2 mρ = 1000 kg/m³g = 9,81 m/s²
F = kN
13.Ciągłość i BernoulliŚredni
Woda płynie z natężeniem 12 L/s przez poziomą rurę, która zwęża się z 100 mm do 75 mm. Ciśnienie w wąskim odcinku wynosi 110 kPa. Pomijając straty, wyznacz ciśnienie p1 w szerokim odcinku.
Zamknięty zbiornik z wodą ma nad wodą sprężone powietrze o nadciśnieniu 160 kPa. Woda wypływa do atmosfery przez otwór o średnicy 30 mm, położony 2 m pod powierzchnią wody. Pomijając straty, wyznacz prędkość strumienia v. Przyjmij g = 9,81 m/s².
Silnik cieplny pobiera ciepło ze źródła o temperaturze 300 °C i oddaje ciepło do otoczenia o temperaturze 40 °C. Jego rzeczywista sprawność cieplna wynosi 29 %. Wyznacz jego sprawność egzergetyczną ηII, czyli stosunek sprawności rzeczywistej do sprawności Carnota.
TH = 300 °CTL = 40 °Cη = 29%
ηII = %
18.Silniki cieplne i chłodziarkiTrudny
Lodówka utrzymuje w komorze chłodniczej -10 °C w kuchni o temperaturze 32 °C, odbierając ciepło z komory w ilości 5 kW. Wyznacz minimalną moc napędową Ẇmin.
TH = 32 °CTL = -10 °CQ̇L = 5 kW
Ẇmin = kW
19.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Układ: Rura zamknięta na jednym końcu, długość 0,75 m, prędkość dźwięku 343 m/s. Znajdź częstotliwość f7 dla: harmoniczna numer 7.
v = 343 m/sn = 7L = 0,75 m
f7 = Hz
20.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Czujnik w spoczynku wysyła ultradźwięki 30 kHz w stronę samochodu zbliżającego się z prędkością 30 m/s i miesza echo z wysłanym sygnałem. Znajdź częstotliwość dudnień fb (prędkość dźwięku 343 m/s).
f = 30 kHzu = 30 m/sv = 343 m/s
fb = Hz
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: a = 2,679 m/s²
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Jednostki
v = 250/3,6 = 69,44 m/s
Przyspieszenie
a = v²/(2s) = 69,44²/(2·900) = 2,679 m/s²
Odpowiedź
a = 2,679 m/s²
2.Kinematyka
Odpowiedź: hmax = 106,8 m
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Faza napędzana
v₁ = 26·1,5 = 39 m/s
h₁ = ½·26·1,5² = 29,25 m
Lot swobodny w górę
W najwyższym punkcie prędkość jest równa zeru.
Δh = v₁²/(2g) = 39²/(2·9,81) = 77,52 m
hmax = 29,25 + 77,52 = 106,8 m
Odpowiedź
hmax = 106,8 m
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 3,618 m/s²
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (15,32 + √(234,7 + 1177))/9,81 = 5,392 s
Odległość pozioma
x = vx·t = 12,86·5,392 = 69,32 m
Odpowiedź
x = 69,32 m
7.Praca i energia
Odpowiedź: d = 28,32 m
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Prędkość w jednostkach podstawowych
v = 60/3,6 = 16,67 m/s
Bilans energii
½mv² = μmg·d → d = v²/(2μg) = 16,67²/(2·0,5·9,81) = 28,32 m
Odpowiedź
d = 28,32 m
Podwojenie prędkości wydłuża drogę hamowania czterokrotnie.
8.Praca i energia
Odpowiedź: v = 5,754 m/s
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia uwolniona i stracona
m₂g·d = 58,86·2,5 = 147,2 J
μ·m₁g·d = 0,3·19,62·2,5 = 14,71 J
Energia kinetyczna obu klocków
½(m₁ + m₂)v² = 132,4 → v = √(2·132,4/8) = 5,754 m/s
Odpowiedź
v = 5,754 m/s
9.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v′1 = −0,9231 m/s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zderzenie sprężyste ze spoczywającym ciałem
Rozwiązanie razem zasad zachowania pędu i energii daje te dwa wyniki.
v′1 = (3 − 3,5)/(3 + 3,5)·12 = −0,9231 m/s
v′2 = 2·3/(3 + 3,5)·12 = 11,08 m/s
Odpowiedź
v′1 = −0,9231 m/s
Znak minus oznacza, że pierwszy wózek odbija się do tyłu.
10.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: θ = 43,6 °
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Składowe pędu
px = 1400·18 = 25200 kg·m/s
py = 1200·20 = 24000 kg·m/s
Kierunek
tan θ = py/px = 0,9524 → θ = 43,6°
Odpowiedź
θ = 43,6°
11.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 55,18 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 0,5 + 1,5/2 = 1,25 m
A = H·b = 1,5·3 = 4,5 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·1,25·4,5 = 55,18 kN
Odpowiedź
F = 55,18 kN
12.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 29,43 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 1 + 1/2 = 1,5 m
A = H·b = 1·2 = 2 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·1,5·2 = 29,43 kN
Odpowiedź
F = 29,43 kN
13.Ciągłość i Bernoulli
Odpowiedź: p1 = 112,5 kPa
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Równanie Bernoulliego od powierzchni do strumienia
v = √(2·(160000/1000 + 9,81·2)) = 18,95 m/s
Odpowiedź
v = 18,95 m/s
15.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: V = 11,45 L
Równanie stanu gazu doskonałego: PV = nRT, gdzie n = m/M.
Mole
n = 90/32 = 2,813 mol
T = 45 + 273,15 = 318,1 K
Objętość
V = nRT/P = 2,813·8,314·318,1/650 = 11,45 L
Odpowiedź
V = 11,45 L
16.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: ρ = 6,771 kg/m³
Gęstość gazu doskonałego: ρ = PM/(RT).
Przekształć prawo gazowe
PV = (m/M)RT → ρ = m/V = PM/(RT)
T = 100 + 273,15 = 373,1 K
Gęstość
ρ = 750·28,01/(8,314·373,1) = 6,771 kg/m³
Odpowiedź
ρ = 6,771 kg/m³
17.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: ηII = 63,93 %
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 300 + 273,15 = 573,1 K
TL = 40 + 273,15 = 313,1 K
Sprawność Carnota
ηCarnot = 1 − 313,1/573,1 = 45,36 %
Sprawność egzergetyczna
ηII = η/ηCarnot = 29/45,36 = 63,93 %
Odpowiedź
ηII = 63,93 %
18.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Ẇmin = 0,798 kW
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Najmniej pracy potrzebuje maszyna odwracalna, która ma największy COP.
Ẇmin = Q̇L/COP = 5/6,265 = 0,798 kW
Odpowiedź
Ẇmin = 0,798 kW
19.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: f7 = 800,3 Hz
Fale stojące i efekt Dopplera: struna zamocowana na obu końcach lub rura otwarta na obu końcach mieści całkowitą liczbę półfal: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Rura zamknięta na jednym końcu ma węzeł na końcu zamkniętym i strzałkę na otwartym: L = nλ/4 tylko dla nieparzystych n, fn = n·v/(4L). Gdy źródło lub obserwator poruszają się wzdłuż linii między nimi, f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): górne znaki stosuj dla ruchu ku sobie. Dwie fale o niemal równych częstotliwościach dudnią z częstotliwością |f₁ − f₂|.
Długość fali tego rodzaju drgań
λ = 4L/n = 4·0,75/7 = 0,4286 m
Częstotliwość
f = v/λ = 343/0,4286 = 800,3 Hz
Odpowiedź
f7 = 800,3 Hz
20.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: fb = 5751 Hz
Fale stojące i efekt Dopplera: struna zamocowana na obu końcach lub rura otwarta na obu końcach mieści całkowitą liczbę półfal: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Rura zamknięta na jednym końcu ma węzeł na końcu zamkniętym i strzałkę na otwartym: L = nλ/4 tylko dla nieparzystych n, fn = n·v/(4L). Gdy źródło lub obserwator poruszają się wzdłuż linii między nimi, f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): górne znaki stosuj dla ruchu ku sobie. Dwie fale o niemal równych częstotliwościach dudnią z częstotliwością |f₁ − f₂|.