Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samochód jadący z prędkością 80 km/h hamuje ze stałym opóźnieniem 3 m/s² aż do zatrzymania. Jak długo trwa hamowanie? Wyznacz t.
v₀ = 80 km/ha = −3 m/s²v = 0
t = s
2.KinematykaTrudny
Piłkę rzucono pionowo w górę z prędkością 19 m/s z krawędzi dachu na wysokości 40 m nad ziemią. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą wysokość hmax nad ziemią.
v₀ = 19 m/sh₀ = 40 mg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Klocek o masie 7 kg zsuwa się po równi nachylonej pod kątem 40° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,3. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocka wzdłuż równi.
m = 7 kgθ = 40°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek o masie 4,5 kg na poziomym stole jest połączony lekką nicią przerzuconą przez nieważki bloczek bez tarcia z wiszącym ciężarkiem o masie 3 kg. Stół jest gładki (bez tarcia). Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a układu.
m1 = 4,5 kgm2 = 3 kgμ = 0g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłkę wyrzucono z poziomego terenu z prędkością 26 m/s i ma ona upaść 25 m dalej. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz mniejszy z dwóch możliwych kątów wyrzutu θ.
v₀ = 26 m/sR = 25 mg = 9,81 m/s²
θ = °
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 35° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 35 m. Pomiń opór powietrza. Wyznacz odległość poziomą x pokonaną, zanim piłka uderzy w ziemię.
v0 = 18 m/sθ = 35°h = 35 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Praca i energiaŚredni
Kulka o masie 2 kg wisi na lekkiej nici o długości 2 m. Odchyla się ją, aż nić utworzy z pionem kąt 30°, i puszcza bez prędkości początkowej. Wyznacz siłę naciągu T nici, gdy kulka przechodzi przez najniższy punkt.
m = 2 kgL = 2 mθ = 30°g = 9,81 m/s²
T = N
8.Praca i energiaTrudny
Klocek o masie 3 kg leży na chropowatym poziomym stole (μ = 0,2). Lekka nić biegnie od niego przez gładki bloczek na krawędzi stołu do wiszącego klocka o masie 5 kg. Układ zostaje puszczony ze spoczynku. Wyznacz prędkość v klocków po opadnięciu wiszącego klocka o 1 m.
m1 = 3 kgm2 = 5 kgμ = 0,2d = 1 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
9.Pęd i zderzeniaŚredni
Wózek o masie 0,5 kg jadący z prędkością 3 m/s zderza się czołowo i doskonale sprężyście ze spoczywającym wózkiem o masie 3,5 kg na torze bez tarcia. Wyznacz prędkość v′2 drugiego wózka po zderzeniu.
m1 = 0,5 kgm2 = 3,5 kgv1 = 3 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
10.Pęd i zderzeniaTrudny
Piłka o masie 0,3 kg uderza w ścianę z prędkością 23 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 12 m/s. Kontakt trwa 25 ms. Wyznacz wartość popędu J, który ściana przekazuje piłce.
m = 0,3 kgvin = 23 m/svout = 12 m/sΔt = 25 ms
J = N·s
11.Parcie hydrostatyczneŚredni
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 1,5 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 0,5 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 2 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (gliceryna), z górną krawędzią 1,5 m pod powierzchnią. Wyznacz głębokość ycp środka parcia pod powierzchnią.
Rurka Prandtla w tunelu aerodynamicznym wskazuje różnicę 1200 Pa między ciśnieniem spiętrzenia a ciśnieniem statycznym. Gęstość powietrza wynosi 1,2 kg/m³. Wyznacz prędkość powietrza v.
p0 − p = 1200 Paρ = 1,2 kg/m³
v = m/s
14.Ciągłość i BernoulliTrudny
Wąż o średnicy wewnętrznej 50 mm działa jak lewar i odprowadza wodę z otwartego zbiornika. Najwyższy punkt węża C leży 3 m nad powierzchnią wody, a wylot (otwarty do atmosfery) 5 m pod powierzchnią wody. Pomiń straty i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz natężenie przepływu Q.
d = 50 mmzC = +3 mz2 = −5 mg = 9,81 m/s²
Q = L/s
15.Równanie stanu gazu doskonałegoŚredni
Zbiornik o pojemności 20 L zawiera 170 g (Ar) w temperaturze 75 °C. Potraktuj go jak gaz doskonały i wyznacz ciśnienie P.
Odwracalna chłodziarka utrzymuje w chłodni temperaturę -5 °C, odbierając 2,5 kW ciepła, i oddaje ciepło do otoczenia o temperaturze 35 °C. Wyznacz strumień ciepła oddawanego Q̇H.
TL = -5 °CTH = 35 °CQ̇L = 2,5 kW
Q̇H = kW
18.Silniki cieplne i chłodziarkiTrudny
Pompa ciepła dostarcza 5 kW ciepła do instalacji grzewczej o temperaturze 45 °C, pobierając ciepło ze źródła o temperaturze 2 °C. Jej rzeczywisty COP wynosi 30 % COP Carnota między tymi temperaturami. Wyznacz pobieraną przez nią moc elektryczną Ẇ.
TH = 45 °CTL = 2 °CηII = 30%Q̇H = 5 kW
Ẇ = kW
19.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Źródło o częstotliwości 500 Hz porusza się z prędkością 15 m/s w stronę nieruchomego obserwatora. Prędkość dźwięku wynosi 343 m/s. Znajdź częstotliwość f′, którą słyszy obserwator.
f = 500 Hzv = 343 m/svs = 15 m/s
f′ = Hz
20.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Dwie cienkie soczewki mają wspólną oś i stoją w odległości 10 cm: soczewka 1 o f₁ = 12 cm i soczewka 2 o f₂ = 12 cm. Przedmiot stoi 30 cm przed soczewką 1. Znajdź położenie di2 obrazu końcowego mierzone od soczewki 2 (dodatnie za soczewką 2, konwencja: obraz rzeczywisty jest dodatni).
f1 = 12 cmf2 = 12 cms = 10 cmdo = 30 cm
di2 = cm
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: t = 7,407 s
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Jednostki
v₀ = 80/3,6 = 22,22 m/s
Czas hamowania
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 22,22/3 = 7,407 s
Odpowiedź
t = 7,407 s
2.Kinematyka
Odpowiedź: hmax = 58,4 m
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Wzniesienie nad dach
0 = v₀² − 2·g·Δh → Δh = 19²/(2·9,81) = 18,4 m
Wysokość nad ziemią
hmax = 40 + 18,4 = 58,4 m
Odpowiedź
hmax = 58,4 m
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 4,051 m/s²
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (10,32 + √(106,6 + 686,7))/9,81 = 3,924 s
Odległość pozioma
x = vx·t = 14,74·3,924 = 57,85 m
Odpowiedź
x = 57,85 m
7.Praca i energia
Odpowiedź: T = 24,88 N
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d). Na torze kołowym siła wypadkowa skierowana do środka musi być równa mv²/r.
Prędkość w najniższym punkcie
v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·2·(1 − cos 30°) = 5,257 m²/s²
Siły w najniższym punkcie
m·g = 2·9,81 = 19,62 N
T = mg + mv²/L = 19,62 + 2·5,257/2 = 24,88 N
Odpowiedź
T = 24,88 N
Sprawdzenie: T = mg(3 − 2cos θ) = 24,88 N.
8.Praca i energia
Odpowiedź: v = 3,285 m/s
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia uwolniona i stracona
m₂g·d = 49,05·1 = 49,05 J
μ·m₁g·d = 0,2·29,43·1 = 5,886 J
Energia kinetyczna obu klocków
½(m₁ + m₂)v² = 43,16 → v = √(2·43,16/8) = 3,285 m/s
Odpowiedź
v = 3,285 m/s
9.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v′2 = 0,75 m/s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zderzenie sprężyste ze spoczywającym ciałem
Rozwiązanie razem zasad zachowania pędu i energii daje te dwa wyniki.
v′1 = (0,5 − 3,5)/(0,5 + 3,5)·3 = −2,25 m/s
v′2 = 2·0,5/(0,5 + 3,5)·3 = 0,75 m/s
Odpowiedź
v′2 = 0,75 m/s
10.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: J = 10,5 N·s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zmiana pędu
J = m·Δv = 0,3·(12 + 23) = 10,5 N·s
Odpowiedź
J = 10,5 N·s
11.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 14,71 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 0,5 + 1/2 = 1 m
A = H·b = 1·1,5 = 1,5 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·1·1,5 = 14,71 kN
Odpowiedź
F = 14,71 kN
12.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: ycp = 2,633 m
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 1,5 + 2/2 = 2,5 m
A = H·b = 2·2 = 4 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1260·9,81·2,5·4 = 123,6 kN
Środek parcia
Ciśnienie rośnie z głębokością, więc wypadkowa działa poniżej środka ciężkości.
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Równanie Bernoulliego do punktu spiętrzenia
Przepływ zatrzymuje się przy końcówce, więc jego energia kinetyczna ujawnia się jako dodatkowe ciśnienie.
p0 − p = ½ρv²
v = √(2·1200/1,2) = 44,72 m/s
Odpowiedź
v = 44,72 m/s
14.Ciągłość i Bernoulli
Odpowiedź: Q = 19,45 L/s
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Prędkość w wężu
Powierzchnia i wylot są otwarte do atmosfery, więc wyrazy ciśnieniowe się znoszą.
Równanie stanu gazu doskonałego: PV = nRT, gdzie n = m/M.
Mole
n = m/M = 170/39,95 = 4,255 mol
T = 75 + 273,15 = 348,1 K
Ciśnienie
P = nRT/V = 4,255·8,314·348,1/0,02 = 615,9 kPa
Odpowiedź
P = 615,9 kPa
16.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: V2 = 5,781 L
Równanie Clapeyrona dla stałej ilości gazu: P1V1/T1 = P2V2/T2.
Temperatury bezwzględne
T1 = 288,1 K, T2 = 333,1 K
Prawo gazowe dla dwóch stanów
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 5·(250/250)·(333,1/288,1) = 5,781 L
Odpowiedź
V2 = 5,781 L
17.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Q̇H = 2,873 kW
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 35 + 273,15 = 308,1 K
TL = -5 + 273,15 = 268,1 K
Stosunek ciepeł w obiegu odwracalnym
Q̇H = Q̇L·TH/TL = 2,5·308,1/268,1 = 2,873 kW
Odpowiedź
Q̇H = 2,873 kW
Moc pobierana: Ẇ = 0,3729 kW.
18.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Ẇ = 2,253 kW
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 45 + 273,15 = 318,1 K
TL = 2 + 273,15 = 275,1 K
COP Carnota i rzeczywisty
COPmax = 318,1/(318,1 − 275,1) = 7,399
COP = 0,3·7,399 = 2,22
Moc pobierana
Ẇ = Q̇H/COP = 5/2,22 = 2,253 kW
Odpowiedź
Ẇ = 2,253 kW
19.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: f′ = 522,9 Hz
Fale stojące i efekt Dopplera: struna zamocowana na obu końcach lub rura otwarta na obu końcach mieści całkowitą liczbę półfal: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Rura zamknięta na jednym końcu ma węzeł na końcu zamkniętym i strzałkę na otwartym: L = nλ/4 tylko dla nieparzystych n, fn = n·v/(4L). Gdy źródło lub obserwator poruszają się wzdłuż linii między nimi, f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): górne znaki stosuj dla ruchu ku sobie. Dwie fale o niemal równych częstotliwościach dudnią z częstotliwością |f₁ − f₂|.
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.