Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Kierowca jadący z prędkością 120 km/h dostrzega przeszkodę. Jego czas reakcji wynosi 1,3 s, po czym samochód hamuje ze stałym opóźnieniem 7 m/s². Wyznacz całkowitą drogę zatrzymania d od chwili dostrzeżenia przeszkody.
v₀ = 120 km/htr = 1,3 sa = −7 m/s²
d = m
2.KinematykaTrudny
Piłkę rzucono pionowo w górę z prędkością 7 m/s z krawędzi dachu na wysokości 30 m nad ziemią. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Po jakim czasie od rzutu piłka uderzy w ziemię? Wyznacz t.
v₀ = 7 m/sh₀ = 30 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Sanki o masie 30 kg są ciągnięte po poziomym śniegu za pomocą liny nachylonej pod kątem 20° do poziomu siłą 110 N. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,3. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a sanek.
m = 30 kgF = 110 Nθ = 20°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek zostaje popchnięty tak, że zaczyna sunąć w górę rampy nachylonej pod kątem 25° z prędkością 3 m/s. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,15. Przyjmij g = 9,81 m/s². Jak daleko d wzdłuż rampy przesunie się klocek, zanim się zatrzyma?
v₀ = 3 m/sθ = 25°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
d = m
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 70° do poziomu z płaskiego terenu. Pomiń opór powietrza. Wyznacz czas lotu t, zanim piłka uderzy w ziemię.
v0 = 12 m/sθ = 70°g = 9,81 m/s²
t = s
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 30° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 30 m. Pomiń opór powietrza. Wyznacz czas lotu t, zanim piłka uderzy w ziemię.
v0 = 13 m/sθ = 30°h = 30 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Praca i energiaŚredni
Samochód o masie 1000 kg jedzie pod górę po zboczu nachylonym pod kątem 5° ze stałą prędkością 72 km/h. Opór powietrza i opór toczenia łącznie wynoszą 800 N. Wyznacz moc P, jaką muszą przekazywać koła, w kW.
Sprężynę o sztywności 5000 N/m u podstawy zbocza nachylonego pod kątem 40° ściśnięto o 10 cm, opierając o nią klocek o masie 3 kg, i zwolniono. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a zboczem wynosi 0,1. Jak daleko d w górę zbocza od punktu zwolnienia przesunie się klocek, zanim się zatrzyma? (Pomiń krótki odcinek, na którym działa sprężyna, tzn. uwzględnij tarcie i siłę ciężkości na całej drodze d).
Samochód o masie 700 kg jadący z prędkością 15 m/s uderza w stojący samochód o masie 700 kg i oba się sczepiają. Ile energii kinetycznej ΔK traci się w zderzeniu?
m1 = 700 kgv1 = 15 m/sm2 = 700 kgv2 = 0
ΔK = J
10.Pęd i zderzeniaTrudny
Pocisk o masie 20 g zostaje wystrzelony poziomo w klocek o masie 4 kg zawieszony na lekkich niciach o długości 0,6 m i pozostaje w nim. Nici wychylają się maksymalnie o kąt 20° od pionu. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v pocisku przed uderzeniem.
m = 20 gM = 4 kgL = 0,6 mθ = 20°g = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Parcie hydrostatyczneŚredni
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 1 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 0,5 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 1,5 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 2 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
Woda płynie przez poziomą zwężkę Venturiego o średnicy wlotowej 150 mm i średnicy gardzieli 75 mm. Ciśnienie na wlocie jest o 44 kPa wyższe niż w gardzieli. Pomijając straty, wyznacz natężenie przepływu Q.
Woda płynie w górę przez rurę, która zwęża się z 100 mm do 75 mm i wznosi się o 1 m. W przekroju 1 ciśnienie wynosi 110 kPa, a prędkość 1 m/s. Pomijając straty, wyznacz ciśnienie p2 w przekroju 2.
Silnik cieplny pracuje między zbiornikiem gorącym o temperaturze 500 °C a zbiornikiem zimnym o temperaturze 20 °C. Pobiera 1200 kJ ciepła. Wyznacz największą pracę Wmax, jaką mógłby wykonać.
TH = 500 °CTL = 20 °CQH = 1200 kJ
Wmax = kJ
18.Silniki cieplne i chłodziarkiTrudny
Silnik cieplny Carnota pobiera 60 kW ciepła ze źródła o temperaturze 550 °C i oddaje ciepło do otoczenia o temperaturze 30 °C. Cała jego praca napędza chłodziarkę Carnota, która odbiera ciepło z zamrażarki o temperaturze -20 °C i również oddaje ciepło do otoczenia o temperaturze 30 °C. Wyznacz strumień ciepła Q̇L odbieranego z zamrażarki.
TH = 550 °CT0 = 30 °CTL = -20 °CQ̇H = 60 kW
Q̇L = kW
19.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Małe źródło wysyła dźwięk równo we wszystkich kierunkach. Poziom wynosi 100 dB w odległości 1 m od niego. Znajdź poziom β2 w odległości 10 m, pomijając pochłanianie i odbicia.
β1 = 100 dBr1 = 1 mr2 = 10 m
β2 = dB
20.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Światło o długości fali 550 nm pada pod kątem prostym na siatkę o 1200 liniach na milimetr. Znajdź kąt θ1 maksimum rzędu 1.
N = 1200 mm⁻¹λ = 550 nmm = 1
θ1 = °
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: d = 122,7 m
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Jednostki
v₀ = 120/3,6 = 33,33 m/s
Droga reakcji
d1 = v₀·tr = 33,33·1,3 = 43,33 m
Droga hamowania
d2 = v₀²/(2a) = 33,33²/(2·7) = 79,37 m
Suma
d = 43,33 + 79,37 = 122,7 m
Odpowiedź
d = 122,7 m
2.Kinematyka
Odpowiedź: t = 3,288 s
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Równanie ruchu
Kierunek w górę jest dodatni, a ziemia leży h₀ poniżej punktu startu.
−30 = 7·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 7·t − 30 = 0
Rozwiąż równanie kwadratowe
Sens fizyczny ma tylko dodatni pierwiastek.
t = (7 + √(7² + 2·9,81·30))/9,81 = 3,288 s
Odpowiedź
t = 3,288 s
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 0,8788 m/s²
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Siła nacisku
N = m·g − F·sin θ = 294,3 − 110·sin 20° = 256,7 N
Siły poziome
m·a = F·cos θ − μ·N = 103,4 − 77
a = 26,36/30 = 0,8788 m/s²
Odpowiedź
a = 0,8788 m/s²
4.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: d = 0,8212 m
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Opóźnienie
Obie siły są skierowane w dół zbocza; masa się skraca.
a = 9,81·(sin 25° + 0,15·cos 25°) = 5,48 m/s²
Droga
d = v₀²/(2a) = 3²/(2·5,48) = 0,8212 m
Odpowiedź
d = 0,8212 m
5.Rzut ukośny
Odpowiedź: t = 2,299 s
Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.
Rozłóż prędkość początkową
Prędkość pozioma jest stała; ruch pionowy ma stałe przyspieszenie g = 9,81 m/s² w dół.
vx = v0·cos θ = 12·cos 70° = 4,104 m/s
vy = v0·sin θ = 12·sin 70° = 11,28 m/s
Czas lotu
Start i lądowanie na tej samej wysokości: t = 2vy/g.
t = 2·11,28/9,81 = 2,299 s
Odpowiedź
t = 2,299 s
6.Rzut ukośny
Odpowiedź: t = 3,223 s
Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.
Rozłóż prędkość początkową
Prędkość pozioma jest stała; ruch pionowy ma stałe przyspieszenie g = 9,81 m/s² w dół.
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (6,5 + √(42,25 + 588,6))/9,81 = 3,223 s
Odpowiedź
t = 3,223 s
7.Praca i energia
Odpowiedź: P = 33,1 kW
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d). Moc to siła razy prędkość: P = F·v.
Siła napędowa
m·g = 1000·9,81 = 9810 N
mg·sin θ = 9810·sin 5° = 855 N
F = 855 + 800 = 1655 N
Moc
v = 72/3,6 = 20 m/s
P = F·v = 1655·20 = 33100 W = 33,1 kW
Odpowiedź
P = 33,1 kW
8.Praca i energia
Odpowiedź: d = 1,181 m
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia sprężyny
x = 10 cm = 0,1 m
½kx² = ½·5000·0,1² = 25 J
Bilans energii wzdłuż zbocza
m·g = 3·9,81 = 29,43 N
½kx² = mg·d·(sin θ + μ·cos θ)
d = 25/(29,43·(0,6428 + 0,1·0,766)) = 1,181 m
Odpowiedź
d = 1,181 m
9.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: ΔK = 39375 J
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Wspólna prędkość
v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 700·15/1400 = 7,5 m/s
Energia kinetyczna przed i po
Kbefore = ½·700·15² = 78750 J
Kafter = ½·1400·7,5² = 39375 J
Utracona energia
ΔK = 78750 − 39375 = 39375 J
Odpowiedź
ΔK = 39375 J
Utracona energia zamienia się w odkształcenie, ciepło i dźwięk.
10.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v = 169,4 m/s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Wzniesienie klocka
h = L·(1 − cos θ) = 0,6·(1 − cos 20°) = 0,03618 m
Prędkość po uderzeniu
V = √(2·9,81·0,03618) = 0,8426 m/s
Zderzenie
v = (m + M)·V/m = 4,02·0,8426/0,02 = 169,4 m/s
Odpowiedź
v = 169,4 m/s
11.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 29,43 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 0,5 + 2/2 = 1,5 m
A = H·b = 2·1 = 2 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·1,5·2 = 29,43 kN
Odpowiedź
F = 29,43 kN
12.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 154,5 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 2 + 3/2 = 3,5 m
A = H·b = 3·1,5 = 4,5 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·3,5·4,5 = 154,5 kN
Odpowiedź
F = 154,5 kN
13.Ciągłość i Bernoulli
Odpowiedź: Q = 42,8 L/s
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Ciągłość
v1 = v2·(75/150)² = 0,25·v2
Równanie Bernoulliego między wlotem a gardzielą
Rura jest pozioma, więc zmieniają się tylko ciśnienie i prędkość.
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Ciągłość i Bernoulli
Licz w Pa, a potem podziel przez 1000, aby dostać kPa.
Równanie stanu gazu doskonałego: PV = nRT, gdzie n = m/M.
Mole
n = 380/28,01 = 13,57 mol
T = 65 + 273,15 = 338,1 K
Objętość
V = nRT/P = 13,57·8,314·338,1/200 = 190,7 L
Odpowiedź
V = 190,7 L
16.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: ρ = 6,321 kg/m³
Gęstość gazu doskonałego: ρ = PM/(RT).
Przekształć prawo gazowe
PV = (m/M)RT → ρ = m/V = PM/(RT)
T = 20 + 273,15 = 293,1 K
Gęstość
ρ = 550·28,01/(8,314·293,1) = 6,321 kg/m³
Odpowiedź
ρ = 6,321 kg/m³
17.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Wmax = 745 kJ
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 500 + 273,15 = 773,1 K
TL = 20 + 273,15 = 293,1 K
Sprawność Carnota
ηmax = 1 − TL/TH = 1 − 293,1/773,1 = 62,08 %
Maksymalna praca
Wmax = ηmax·QH = 0,6208·1200 = 745 kJ
Odpowiedź
Wmax = 745 kJ
18.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Q̇L = 191,9 kW
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 550 + 273,15 = 823,1 K
T0 = 30 + 273,15 = 303,1 K
TL = -20 + 273,15 = 253,1 K
Praca silnika
η = 1 − 303,1/823,1 = 0,6317
Ẇ = 0,6317·60 = 37,9 kW
Ciepło odbierane przez chłodziarkę
COPR = 253,1/(303,1 − 253,1) = 5,063
Q̇L = 5,063·37,9 = 191,9 kW
Odpowiedź
Q̇L = 191,9 kW
19.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: β2 = 80 dB
Fale: fala okresowa przesuwa się o jedną długość fali w ciągu jednego okresu, więc v = fλ, gdzie T = 1/f. Na napiętej strunie v = √(T/μ), gdzie T to naciąg, a μ = m/L to masa na metr. Dźwięk w powietrzu rozchodzi się z prędkością około 343 m/s w 20 °C, światło w próżni z c = 3,00 × 10⁸ m/s. Głośność mierzy się w skali logarytmicznej: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, gdzie I₀ = 10⁻¹² W/m², więc 10 razy większe natężenie dodaje 10 dB. Źródło punktowe rozprasza moc P na sferę: I = P/(4πr²).
Stosunek natężeń
I₂/I₁ = (1/10)² = 0,01
Nowy poziom
β₂ = 100 + 10·log₁₀(0,01) = 80 dB
Odpowiedź
β2 = 80 dB
Każde podwojenie odległości obniża poziom o około 6 dB.
20.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: θ1 = 41,3 °
Interferencja i dyfrakcja: światło z dwóch szczelin odległych o d dociera do punktu na ekranie z różnicą dróg d·sin θ. Jasne prążki pojawiają się tam, gdzie d·sin θ = mλ (m = 0, ±1, ±2, …). Dla ekranu w odległości L ≫ d m-ty jasny prążek leży w y = mλL/d, a odstęp między prążkami wynosi Δy = λL/d. Siatka z N liniami na milimetr ma d = 1/N i ostre maksima dla d·sin θ = mλ; ponieważ sin θ ≤ 1, najwyższy rząd to największa liczba całkowita m ≤ d/λ. Pojedyncza szczelina o szerokości a ma ciemne prążki dla a·sin θ = mλ, m = ±1, ±2, …