Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Kierowca jadący z prędkością 60 km/h dostrzega przeszkodę. Jego czas reakcji wynosi 0,8 s, po czym samochód hamuje ze stałym opóźnieniem 6 m/s². Wyznacz całkowitą drogę zatrzymania d od chwili dostrzeżenia przeszkody.
v₀ = 60 km/htr = 0,8 sa = −6 m/s²
d = m
2.KinematykaTrudny
Model rakiety startuje pionowo w górę ze spoczynku. Silnik nadaje mu stałe przyspieszenie w górę 34 m/s² przez 2,5 s, po czym gaśnie i rakieta porusza się swobodnie. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz największą wysokość hmax, jaką osiąga rakieta.
a = 34 m/s²t1 = 2,5 sg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Klocek o masie 12 kg zsuwa się po równi nachylonej pod kątem 30° do poziomu. Współczynnik tarcia kinetycznego wynosi 0,2. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a klocka wzdłuż równi.
m = 12 kgθ = 30°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek o masie 6 kg na poziomym stole jest połączony lekką nicią przerzuconą przez nieważki bloczek bez tarcia z wiszącym ciężarkiem o masie 5,5 kg. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a stołem wynosi 0,2. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a układu.
m1 = 6 kgm2 = 5,5 kgμ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 40° do poziomu z płaskiego terenu. Pomiń opór powietrza. Wyznacz największą wysokość H, jaką osiąga piłka.
v0 = 22 m/sθ = 40°g = 9,81 m/s²
H = m
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 35° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 35 m. Pomiń opór powietrza. Wyznacz czas lotu t, zanim piłka uderzy w ziemię.
v0 = 30 m/sθ = 35°h = 35 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Praca i energiaŚredni
Kulka o masie 5 kg wisi na lekkiej nici o długości 1,5 m. Odchyla się ją, aż nić utworzy z pionem kąt 70°, i puszcza bez prędkości początkowej. Wyznacz siłę naciągu T nici, gdy kulka przechodzi przez najniższy punkt.
m = 5 kgL = 1,5 mθ = 70°g = 9,81 m/s²
T = N
8.Praca i energiaTrudny
Klocek o masie 4 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 1 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 2 m (μ = 0,1), a potem trafia na sprężynę (k = 500 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz maksymalne ugięcie x sprężyny.
m = 4 kgh = 1 mL = 2 mμ = 0,1k = 500 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
9.Pęd i zderzeniaŚredni
Pocisk o masie 19 kg lecący poziomo z prędkością 6 m/s rozpada się w wybuchu na dwa odłamki poruszające się wzdłuż tej samej prostej. Odłamek o masie 11 kg leci dalej do przodu z prędkością 31 m/s. Wyznacz prędkość v′2 odłamka o masie 8 kg (dodatnią w pierwotnym kierunku).
M = 19 kgu = 6 m/sm1 = 11 kgv′1 = 31 m/sm2 = 8 kg
v′2 = m/s
10.Pęd i zderzeniaTrudny
Piłka o masie 0,1 kg uderza w ścianę z prędkością 24 m/s i odbija się prosto do tyłu z prędkością 7 m/s. Kontakt trwa 25 ms. Wyznacz wartość popędu J, który ściana przekazuje piłce.
m = 0,1 kgvin = 24 m/svout = 7 m/sΔt = 25 ms
J = N·s
11.Parcie hydrostatyczneŚredni
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 1 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 2 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 2 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (gliceryna), z górną krawędzią 1 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
d = 1 mH = 3 mb = 2 mρ = 1260 kg/m³g = 9,81 m/s²
F = kN
13.Ciągłość i BernoulliŚredni
Woda płynie przez poziomą rurę, która zwęża się z 100 mm do 40 mm. W szerokim odcinku ciśnienie wynosi 230 kPa, a prędkość 1,5 m/s. Pomijając straty, wyznacz ciśnienie p2 w wąskim odcinku.
Woda płynie w górę przez rurę, która zwęża się z 100 mm do 75 mm i wznosi się o 10 m. W przekroju 1 ciśnienie wynosi 170 kPa, a prędkość 0,5 m/s. Pomijając straty, wyznacz ciśnienie p2 w przekroju 2.
Silnik cieplny pracuje między zbiornikiem gorącym o temperaturze 225 °C a zbiornikiem zimnym o temperaturze 40 °C. Pobiera 4900 kJ ciepła. Wyznacz największą pracę Wmax, jaką mógłby wykonać.
TH = 225 °CTL = 40 °CQH = 4900 kJ
Wmax = kJ
18.Silniki cieplne i chłodziarkiTrudny
Pompa ciepła dostarcza 18,5 kW ciepła do instalacji grzewczej o temperaturze 35 °C, pobierając ciepło ze źródła o temperaturze 7 °C. Jej rzeczywisty COP wynosi 60 % COP Carnota między tymi temperaturami. Wyznacz pobieraną przez nią moc elektryczną Ẇ.
TH = 35 °CTL = 7 °CηII = 60%Q̇H = 18,5 kW
Ẇ = kW
19.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Źródło o częstotliwości 300 Hz porusza się z prędkością 20 m/s od nieruchomego obserwatora. Prędkość dźwięku wynosi 343 m/s. Znajdź częstotliwość f′, którą słyszy obserwator.
f = 300 Hzv = 343 m/svs = 20 m/s
f′ = Hz
20.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Światłowód ma rdzeń o n₁ = 1,46 i płaszcz o n₂ = 1,45. Znajdź jego aperturę numeryczną NA.
n1 = 1,46n2 = 1,45
NA =
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: d = 36,48 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Jednostki
v₀ = 60/3,6 = 16,67 m/s
Droga reakcji
d1 = v₀·tr = 16,67·0,8 = 13,33 m
Droga hamowania
d2 = v₀²/(2a) = 16,67²/(2·6) = 23,15 m
Suma
d = 13,33 + 23,15 = 36,48 m
Odpowiedź
d = 36,48 m
2.Kinematyka
Odpowiedź: hmax = 474,5 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Faza napędzana
v₁ = 34·2,5 = 85 m/s
h₁ = ½·34·2,5² = 106,3 m
Lot swobodny w górę
W najwyższym punkcie prędkość jest równa zeru.
Δh = v₁²/(2g) = 85²/(2·9,81) = 368,2 m
hmax = 106,3 + 368,2 = 474,5 m
Odpowiedź
hmax = 474,5 m
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 3,206 m/s²
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (17,21 + √(296,1 + 686,7))/9,81 = 4,95 s
Odpowiedź
t = 4,95 s
7.Praca i energia
Odpowiedź: T = 113,6 N
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d). Na torze kołowym siła wypadkowa skierowana do środka musi być równa mv²/r.
Prędkość w najniższym punkcie
v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·1,5·(1 − cos 70°) = 19,36 m²/s²
Siły w najniższym punkcie
m·g = 5·9,81 = 49,05 N
T = mg + mv²/L = 49,05 + 5·19,36/1,5 = 113,6 N
Odpowiedź
T = 113,6 N
Sprawdzenie: T = mg(3 − 2cos θ) = 113,6 N.
8.Praca i energia
Odpowiedź: x = 35,44 cm
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia po szorstkim pasie
Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.
mgh − μmgL = 39,24·(1 − 0,1·2) = 31,39 J
Maksymalne ugięcie
½kx² = 31,39 → x = √(2·31,39/500) = 0,3544 m = 35,44 cm
Odpowiedź
x = 35,44 cm
9.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v′2 = −28,38 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Pęd przed
p = M·u = 19·6 = 114 kg·m/s
Pęd po
114 = 11·31 + 8·v′2
v′2 = (114 − 341)/8 = −28,38 m/s
Odpowiedź
v′2 = −28,38 m/s
Znak minus oznacza, że drugi odłamek leci do tyłu.
10.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: J = 3,1 N·s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zmiana pędu
J = m·Δv = 0,1·(7 + 24) = 3,1 N·s
Odpowiedź
J = 3,1 N·s
11.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 40,47 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 2 + 1,5/2 = 2,75 m
A = H·b = 1,5·1 = 1,5 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·2,75·1,5 = 40,47 kN
Odpowiedź
F = 40,47 kN
12.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 185,4 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 1 + 3/2 = 2,5 m
A = H·b = 3·2 = 6 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1260·9,81·2,5·6 = 185,4 kN
Odpowiedź
F = 185,4 kN
13.Ciągłość i Bernoulli
Odpowiedź: p2 = 187,2 kPa
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Ciągłość i Bernoulli
Licz w Pa, a potem podziel przez 1000, aby dostać kPa.
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Ciągłość i Bernoulli
Licz w Pa, a potem podziel przez 1000, aby dostać kPa.
Równanie stanu gazu doskonałego: PV = nRT, gdzie n = m/M.
Mole
n = m/M = 80/28,01 = 2,856 mol
T = 20 + 273,15 = 293,1 K
Ciśnienie
P = nRT/V = 2,856·8,314·293,1/0,03 = 232 kPa
Odpowiedź
P = 232 kPa
16.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: ρ = 5,384 kg/m³
Gęstość gazu doskonałego: ρ = PM/(RT).
Przekształć prawo gazowe
PV = (m/M)RT → ρ = m/V = PM/(RT)
T = 120 + 273,15 = 393,1 K
Gęstość
ρ = 550·32/(8,314·393,1) = 5,384 kg/m³
Odpowiedź
ρ = 5,384 kg/m³
17.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Wmax = 1820 kJ
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 225 + 273,15 = 498,1 K
TL = 40 + 273,15 = 313,1 K
Sprawność Carnota
ηmax = 1 − TL/TH = 1 − 313,1/498,1 = 37,14 %
Maksymalna praca
Wmax = ηmax·QH = 0,3714·4900 = 1820 kJ
Odpowiedź
Wmax = 1820 kJ
18.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Ẇ = 2,802 kW
Second-law limits: no cycle working between reservoirs at absolute temperatures TH and TL can beat the reversible (Carnot) cycle: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) and COPHP,max = TH/(TH − TL). Energy is always conserved: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 35 + 273,15 = 308,1 K
TL = 7 + 273,15 = 280,1 K
COP Carnota i rzeczywisty
COPmax = 308,1/(308,1 − 280,1) = 11,01
COP = 0,6·11,01 = 6,603
Moc pobierana
Ẇ = Q̇H/COP = 18,5/6,603 = 2,802 kW
Odpowiedź
Ẇ = 2,802 kW
19.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: f′ = 283,5 Hz
Fale stojące i efekt Dopplera: struna zamocowana na obu końcach lub rura otwarta na obu końcach mieści całkowitą liczbę półfal: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Rura zamknięta na jednym końcu ma węzeł na końcu zamkniętym i strzałkę na otwartym: L = nλ/4 tylko dla nieparzystych n, fn = n·v/(4L). Gdy źródło lub obserwator poruszają się wzdłuż linii między nimi, f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): górne znaki stosuj dla ruchu ku sobie. Dwie fale o niemal równych częstotliwościach dudnią z częstotliwością |f₁ − f₂|.
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.