Zamień jednostki: nm, mm i cm na m, i sprawdź, czy kąty są mierzone od normalnej.
Sprawdź znaki i wiarygodność: obraz pozorny ma dᵢ < 0, zbliżające się źródło brzmi wyżej, rura zamknięta ma tylko harmoniczne nieparzyste.
2Zadania do ćwiczenia
1.KinematykaŚredni
Samochód jadący z prędkością 54 km/h hamuje ze stałym opóźnieniem 7,5 m/s² aż do zatrzymania. Wyznacz drogę hamowania s.
v₀ = 54 km/ha = −7,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematykaTrudny
Model rakiety startuje pionowo w górę ze spoczynku. Silnik nadaje mu stałe przyspieszenie w górę 34 m/s² przez 1 s, po czym gaśnie i rakieta porusza się swobodnie. Pomiń opór powietrza i przyjmij g = 9,81 m/s². Po jakim czasie od startu uderzy w ziemię? Wyznacz t.
a = 34 m/s²t1 = 1 sg = 9,81 m/s²
t = s
3.Zasady dynamiki NewtonaŚredni
Skrzynka sunie po poziomej podłodze z prędkością początkową 10 m/s i zatrzymuje się po 13 m. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz współczynnik tarcia kinetycznego μ.
v₀ = 10 m/sd = 13 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Zasady dynamiki NewtonaTrudny
Klocek o masie 6 kg na rampie nachylonej pod kątem 40° jest połączony lekką nicią przechodzącą przez bloczek bez tarcia na szczycie rampy z wiszącym ciężarkiem o masie 6 kg. Wiszący ciężarek porusza się w dół. Współczynnik tarcia kinetycznego między klockiem a rampą wynosi 0,25. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz przyspieszenie a układu.
m1 = 6 kgm2 = 6 kgθ = 40°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Rzut ukośnyŚredni
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 70° do poziomu z płaskiego terenu. Pomiń opór powietrza. Wyznacz czas lotu t, zanim piłka uderzy w ziemię.
v0 = 12 m/sθ = 70°g = 9,81 m/s²
t = s
6.Rzut ukośnyTrudny
Piłka zostaje wyrzucona pod kątem 35° do poziomu ze szczytu klifu o wysokości 20 m. Pomiń opór powietrza. Wyznacz odległość poziomą x pokonaną, zanim piłka uderzy w ziemię.
v0 = 35 m/sθ = 35°h = 20 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Praca i energiaŚredni
Samochód o masie 800 kg jedzie pod górę po zboczu nachylonym pod kątem 6° ze stałą prędkością 54 km/h. Opór powietrza i opór toczenia łącznie wynoszą 700 N. Wyznacz moc P, jaką muszą przekazywać koła, w kW.
Klocek o masie 5 kg puszczono bez prędkości początkowej z wysokości 1 m na gładkiej rampie. Na dole przejeżdża przez szorstki poziomy pas o długości 4 m (μ = 0,15), a potem trafia na sprężynę (k = 1500 N/m) na gładkiej powierzchni. Wyznacz maksymalne ugięcie x sprężyny.
m = 5 kgh = 1 mL = 4 mμ = 0,15k = 1500 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
9.Pęd i zderzeniaŚredni
Wózek o masie 0,5 kg jadący z prędkością 12 m/s zderza się czołowo i doskonale sprężyście ze spoczywającym wózkiem o masie 4,5 kg na torze bez tarcia. Wyznacz prędkość v′2 drugiego wózka po zderzeniu.
m1 = 0,5 kgm2 = 4,5 kgv1 = 12 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
10.Pęd i zderzeniaTrudny
Pocisk o masie 8 g zostaje wystrzelony poziomo w klocek o masie 2,5 kg zawieszony na lekkich niciach o długości 0,8 m i pozostaje w nim. Nici wychylają się maksymalnie o kąt 10° od pionu. Przyjmij g = 9,81 m/s². Wyznacz prędkość v pocisku przed uderzeniem.
m = 8 gM = 2,5 kgL = 0,8 mθ = 10°g = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Parcie hydrostatyczneŚredni
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 2 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (woda), z górną krawędzią 4 m pod powierzchnią. Wyznacz wypadkową siłę parcia hydrostatycznego F na zasuwę.
d = 4 mH = 1 mb = 2 mρ = 1000 kg/m³g = 9,81 m/s²
F = kN
12.Parcie hydrostatyczneTrudny
Pionowa prostokątna zasuwa o szerokości 2 m znajduje się w ścianie zbiornika z cieczą (gliceryna), z górną krawędzią 1,5 m pod powierzchnią. Wyznacz głębokość ycp środka parcia pod powierzchnią.
Woda płynie z natężeniem 22 L/s przez poziomą rurę, która zwęża się z 100 mm do 75 mm. Ciśnienie w wąskim odcinku wynosi 110 kPa. Pomijając straty, wyznacz ciśnienie p1 w szerokim odcinku.
Woda płynie w górę przez rurę, która zwęża się z 100 mm do 50 mm i wznosi się o 4 m. W przekroju 1 ciśnienie wynosi 170 kPa, a prędkość 0,75 m/s. Pomijając straty, wyznacz ciśnienie p2 w przekroju 2.
Silnik cieplny pracuje między zbiornikiem gorącym o temperaturze 650 °C a zbiornikiem zimnym o temperaturze 20 °C. Pobiera 1400 kJ ciepła. Wyznacz największą pracę Wmax, jaką mógłby wykonać.
TH = 650 °CTL = 20 °CQH = 1400 kJ
Wmax = kJ
18.Silniki cieplne i chłodziarkiTrudny
Pompa ciepła dostarcza 11 kW ciepła do instalacji grzewczej o temperaturze 21 °C, pobierając ciepło ze źródła o temperaturze -10 °C. Jej rzeczywisty COP wynosi 35 % COP Carnota między tymi temperaturami. Wyznacz pobieraną przez nią moc elektryczną Ẇ.
TH = 21 °CTL = -10 °CηII = 35%Q̇H = 11 kW
Ẇ = kW
19.Fale, dźwięk i optykaŚredni
Źródło o częstotliwości 800 Hz porusza się z prędkością 34 m/s w stronę nieruchomego obserwatora. Prędkość dźwięku wynosi 343 m/s. Znajdź częstotliwość f′, którą słyszy obserwator.
f = 800 Hzv = 343 m/svs = 34 m/s
f′ = Hz
20.Fale, dźwięk i optykaTrudny
Przedmiot jest 40 cm przed zwierciadłem (typ: wklęsłe) o promieniu krzywizny 40 cm. Znajdź powiększenie m (ujemne dla obrazu odwróconego).
do = 40 cmR = 40 cm
m =
3Roztwory
1.Kinematyka
Odpowiedź: s = 15 m
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Jednostki
v₀ = 54/3,6 = 15 m/s
Droga hamowania
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 15²/(2·7,5) = 15 m
Odpowiedź
s = 15 m
2.Kinematyka
Odpowiedź: t = 8,4 s
Ruch ze stałym przyspieszeniem: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² i v² = v₀² + 2·a·s. Wybierz równanie, które zawiera trzy znane wielkości i tę szukaną, i trzymaj się znaków zgodnych z jednym kierunkiem dodatnim.
Faza napędzana
v₁ = 34·1 = 34 m/s
h₁ = ½·34·1² = 17 m
Lot swobodny do ziemi
Rozwiąż −h₁ = v₁·t₂ − ½·g·t₂² i weź dodatni pierwiastek.
t₂ = (34 + √(34² + 2·9,81·17))/9,81 = 7,4 s
t = 1 + 7,4 = 8,4 s
Odpowiedź
t = 8,4 s
3.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: μ = 0,3921
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Opóźnienie
a = v₀²/(2d) = 10²/(2·13) = 3,846 m/s²
Współczynnik tarcia
μ·m·g = m·a → μ = a/g = 3,846/9,81 = 0,3921
Odpowiedź
μ = 0,3921
4.Zasady dynamiki Newtona
Odpowiedź: a = 0,8128 m/s²
Druga zasada dynamiki Newtona: siła wypadkowa działająca na ciało jest równa iloczynowi jego masy i przyspieszenia, ΣF = m·a. Narysuj schemat sił, wybierz kierunek dodatni wzdłuż ruchu i dodaj wszystkie siły w tym kierunku: siły przyłożone, tarcie μ·N przeciwne do ruchu i składowe siły ciężkości.
Siły wzdłuż nici
m₂·g = 58,86 N
m₁·g·sin θ = 37,83 N
μ·m₁·g·cos θ = 11,27 N
Przyspieszenie układu
a = (58,86 − 37,83 − 11,27)/12 = 0,8128 m/s²
Odpowiedź
a = 0,8128 m/s²
5.Rzut ukośny
Odpowiedź: t = 2,299 s
Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.
Rozłóż prędkość początkową
Prędkość pozioma jest stała; ruch pionowy ma stałe przyspieszenie g = 9,81 m/s² w dół.
vx = v0·cos θ = 12·cos 70° = 4,104 m/s
vy = v0·sin θ = 12·sin 70° = 11,28 m/s
Czas lotu
Start i lądowanie na tej samej wysokości: t = 2vy/g.
t = 2·11,28/9,81 = 2,299 s
Odpowiedź
t = 2,299 s
6.Rzut ukośny
Odpowiedź: x = 141,1 m
Rzut ukośny: bez oporu powietrza x = vxt i y = h + vyt − ½gt². Oba kierunki są niezależne, łączy je tylko ten sam czas.
Rozłóż prędkość początkową
Prędkość pozioma jest stała; ruch pionowy ma stałe przyspieszenie g = 9,81 m/s² w dół.
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (20,08 + √(403 + 392,4))/9,81 = 4,921 s
Odległość pozioma
x = vx·t = 28,67·4,921 = 141,1 m
Odpowiedź
x = 141,1 m
7.Praca i energia
Odpowiedź: P = 22,81 kW
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d). Moc to siła razy prędkość: P = F·v.
Siła napędowa
m·g = 800·9,81 = 7848 N
mg·sin θ = 7848·sin 6° = 820,3 N
F = 820,3 + 700 = 1520 N
Moc
v = 54/3,6 = 15 m/s
P = F·v = 1520·15 = 22805 W = 22,81 kW
Odpowiedź
P = 22,81 kW
8.Praca i energia
Odpowiedź: x = 16,17 cm
Zasada pracy i energii: zmiana energii kinetycznej równa się pracy wszystkich sił. Zapisanie grawitacji i sprężyn jako energii potencjalnej (mgh i ½kx²) daje bilans: energia początkowa = energia końcowa + energia stracona na tarcie (μN·d).
Energia po szorstkim pasie
Rampa jest gładka, więc energię zabiera tylko pas.
mgh − μmgL = 49,05·(1 − 0,15·4) = 19,62 J
Maksymalne ugięcie
½kx² = 19,62 → x = √(2·19,62/1500) = 0,1617 m = 16,17 cm
Odpowiedź
x = 16,17 cm
9.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v′2 = 2,4 m/s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Zderzenie sprężyste ze spoczywającym ciałem
Rozwiązanie razem zasad zachowania pędu i energii daje te dwa wyniki.
v′1 = (0,5 − 4,5)/(0,5 + 4,5)·12 = −9,6 m/s
v′2 = 2·0,5/(0,5 + 4,5)·12 = 2,4 m/s
Odpowiedź
v′2 = 2,4 m/s
10.Pęd i zderzenia
Odpowiedź: v = 153,1 m/s
Zasada zachowania pędu: gdy podczas zderzenia nie działa żadna siła zewnętrzna, całkowity pęd Σm·v przed zderzeniem równa się całkowitemu pędowi po nim. Prędkości mają kierunek, więc wybierz kierunek dodatni i prędkościom o przeciwnym zwrocie nadaj znak minus. W zderzeniu sprężystym zachowana jest też energia kinetyczna; w doskonale niesprężystym ciała łączą się ze sobą.
Wzniesienie klocka
h = L·(1 − cos θ) = 0,8·(1 − cos 10°) = 0,01215 m
Prędkość po uderzeniu
V = √(2·9,81·0,01215) = 0,4883 m/s
Zderzenie
v = (m + M)·V/m = 2,508·0,4883/0,008 = 153,1 m/s
Odpowiedź
v = 153,1 m/s
11.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: F = 88,29 kN
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 4 + 1/2 = 4,5 m
A = H·b = 1·2 = 2 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·4,5·2 = 88,29 kN
Odpowiedź
F = 88,29 kN
12.Parcie hydrostatyczne
Odpowiedź: ycp = 3,25 m
Parcie hydrostatyczne na powierzchnię płaską: F = ρ·g·yc·A. Działa w środku parcia, ycp = yc + Ic/(ycA), który zawsze leży poniżej środka ciężkości.
Głębokość środka ciężkości i pole
yc = d + H/2 = 1,5 + 3/2 = 3 m
A = H·b = 3·2 = 6 m²
Siła wypadkowa
F = ρ·g·yc·A = 1260·9,81·3·6 = 222,5 kN
Środek parcia
Ciśnienie rośnie z głębokością, więc wypadkowa działa poniżej środka ciężkości.
Ic = b·H³/12 = 2·3³/12 = 4,5 m⁴
ycp = yc + Ic/(yc·A) = 3 + 4,5/(3·6) = 3,25 m
Odpowiedź
ycp = 3,25 m
13.Ciągłość i Bernoulli
Odpowiedź: p1 = 118,5 kPa
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Ciągłość i Bernoulli: dla płynu nieściśliwego natężenie przepływu jest takie samo w każdym przekroju, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Wzdłuż linii prądu bez strat p + ½ρv² + ρgz jest stałe, więc tam, gdzie płyn jest szybszy lub wyżej, ciśnienie jest niższe.
Ciągłość i Bernoulli
Licz w Pa, a potem podziel przez 1000, aby dostać kPa.
Równanie stanu gazu doskonałego: PV = nRT, gdzie n = m/M.
Mole
n = m/M = 500/16,04 = 31,17 mol
T = 15 + 273,15 = 288,1 K
Ciśnienie
P = nRT/V = 31,17·8,314·288,1/0,05 = 1494 kPa
Odpowiedź
P = 1494 kPa
16.Równanie stanu gazu doskonałego
Odpowiedź: ρ = 4,986 kg/m³
Gęstość gazu doskonałego: ρ = PM/(RT).
Przekształć prawo gazowe
PV = (m/M)RT → ρ = m/V = PM/(RT)
T = 190 + 273,15 = 463,1 K
Gęstość
ρ = 600·32/(8,314·463,1) = 4,986 kg/m³
Odpowiedź
ρ = 4,986 kg/m³
17.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Wmax = 955,4 kJ
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 650 + 273,15 = 923,1 K
TL = 20 + 273,15 = 293,1 K
Sprawność Carnota
ηmax = 1 − TL/TH = 1 − 293,1/923,1 = 68,24 %
Maksymalna praca
Wmax = ηmax·QH = 0,6824·1400 = 955,4 kJ
Odpowiedź
Wmax = 955,4 kJ
18.Silniki cieplne i chłodziarki
Odpowiedź: Ẇ = 3,312 kW
Ograniczenia z drugiej zasady: żaden obieg pracujący między zbiornikami o temperaturach bezwzględnych TH i TL nie przewyższy obiegu odwracalnego (Carnota): ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) i COPHP,max = TH/(TH − TL). Energia jest zawsze zachowana: QH = W + QL.
Temperatury bezwzględne
TH = 21 + 273,15 = 294,1 K
TL = -10 + 273,15 = 263,1 K
COP Carnota i rzeczywisty
COPmax = 294,1/(294,1 − 263,1) = 9,489
COP = 0,35·9,489 = 3,321
Moc pobierana
Ẇ = Q̇H/COP = 11/3,321 = 3,312 kW
Odpowiedź
Ẇ = 3,312 kW
19.Fale, dźwięk i optyka
Odpowiedź: f′ = 888 Hz
Fale stojące i efekt Dopplera: struna zamocowana na obu końcach lub rura otwarta na obu końcach mieści całkowitą liczbę półfal: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Rura zamknięta na jednym końcu ma węzeł na końcu zamkniętym i strzałkę na otwartym: L = nλ/4 tylko dla nieparzystych n, fn = n·v/(4L). Gdy źródło lub obserwator poruszają się wzdłuż linii między nimi, f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): górne znaki stosuj dla ruchu ku sobie. Dwie fale o niemal równych częstotliwościach dudnią z częstotliwością |f₁ − f₂|.
Optyka geometryczna: na granicy ośrodków n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (prawo Snelliusa), kąty mierzy się od normalnej, a n = c/v. Przy wejściu do wolniejszego ośrodka promień załamuje się ku normalnej. Przy przejściu z ośrodka gęstszego (n₁ > n₂), powyżej kąta granicznego θc = arcsin(n₂/n₁), całe światło zostaje odbite: całkowite wewnętrzne odbicie. Cienkie soczewki i zwierciadła sferyczne spełniają 1/f = 1/do + 1/di z powiększeniem m = −di/do. Konwencja znaków: f > 0 dla soczewki skupiającej i zwierciadła wklęsłego (f = R/2), f < 0 dla soczewki rozpraszającej i zwierciadła wypukłego; di > 0 dla obrazu rzeczywistego, di < 0 dla pozornego, a m < 0 dla obrazu odwróconego.