Systemy elektroenergetyczne i maszyny elektryczne: zestaw na powtórkę

Wzory, najważniejsze kroki metod dla każdego tematu i 10 zadań do ćwiczenia, z pełnymi rozwiązaniami na końcu.

Nowe zadaniaWróć do przedmiotu

W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.

1Wzory i metody

Moc w układach trójfazowych

Połączenie w gwiazdę (Y)
VL = √3·Vph, IL = Iph
Połączenie w trójkąt (Δ)
VL = Vph, IL = √3·Iph
Całkowita moc czynna
P = √3·VL·IL·cos φ = 3·Iph²·R
Moc pozorna i bierna
S = √3·VL·IL, Q = P·tan φ
Kondensatory do kompensacji
QC = P(tan φ1 − tan φ2), C = QC/(3ωV²)
Napięcie na każdym kondensatorze
Δ: VL Y: VL/√3
Moc pobierana przez silnik
Pin = Pout/η

Transformatory

Przekładnia zwojowa
a = N1/N2 = V1/V2
Stosunek prądów
I1/I2 = N2/N1 = 1/a
Prąd znamionowy
I = S/V
Impedancja sprowadzona
Z1′ = a²·ZL
Straty w miedzi przy obciążeniu częściowym
Pcu = x²·Pcu,fl
Sprawność
η = x·S·pf/(x·S·pf + Pcore + x²·Pcu,fl)
Sprawność maksymalna
x = √(Pcore/Pcu,fl)

Moc AC i współczynnik mocy

Moc czynna
P = V·I·cos φ
Moc bierna
Q = V·I·sin φ
Moc pozorna
S = V·I = √(P² + Q²)
Współczynnik mocy
pf = cos φ = P/S
Kondensator kompensacyjny
QC = P(tan φ1 − tan φ2), C = QC/(ωV²)

Impedancja i wskazy AC

Impedancje
ZR = R, ZL = jωL, ZC = 1/(jωC)
Pulsacja
ω = 2πf
Moduł i kąt
|Z| = √(R² + X²), φ = atan(X/R)
Prawo Ohma dla wskazów
V = I·Z

Metoda

  1. Przelicz częstotliwość: ω = 2πf.
  2. Wyznacz każdą reaktancję: XL = ωL i XC = 1/(ωC).
  3. Dodawaj impedancje jak rezystory, z Z = R + jX.
  4. Wyznacz moduł |Z| = √(R² + X²) i kąt φ = atan(X/R), a potem zastosuj prawo Ohma dla wskazów.

Silniki prądu stałego

Obwód twornika
V = E + IaRa
Siła przeciwelektromotoryczna i moment
E = k·ω, T = k·Ia
Prędkość
ω = 2π·n/60, ω = (V − IaRa)/k
Prędkość biegu jałowego i moment utyku
ω0 = V/k, Tstall = k·V/Ra
Moce
Pin = V·Ia, Pdev = E·Ia = T·ω, Pout = Pdev − Prot
Rozruch
Istart = V/(Ra + Rst)
Zmienność prędkości
SR = (n0 − nFL)/nFL
Maksymalna moc wytworzona
Pmax = V²/(4Ra)
Napęd z przerywaczem
Va = D·Vdc

Metoda

  1. Narysuj obwód twornika: napięcie zasilania V, rezystancja Ra i siła przeciwelektromotoryczna E połączone szeregowo.
  2. Użyj V = E + Ia·Ra, aby powiązać napięcie, prąd i siłę przeciwelektromotoryczną.
  3. Użyj E = k·ω dla prędkości i T = k·Ia dla momentu, z ω = 2π·n/60.
  4. Dla mocy i sprawności zacznij od V·Ia, odejmij straty w miedzi Ia²·Ra, a potem straty mechaniczne.

2Zadania do ćwiczenia

1.Moc w układach trójfazowychŚredni
ABCVL​ = 480 VIL​ = 30 Acos φ = 0,9indukcyjny

Symetryczny odbiornik trójfazowy pobiera prąd przewodowy 30 A ze źródła o napięciu przewodowym 480 V. Współczynnik mocy wynosi 0,9 (indukcyjny). Wyznacz całkowitą moc czynną P pobieraną przez odbiornik w kW.

VL = 480 VIL = 30 Acos φ = 0,9
P = kW
2.Moc w układach trójfazowychTrudny
P = 250 kWφ1​S1​Q2​QC​ = ?

Symetryczny odbiornik trójfazowy pobiera 250 kW przy współczynniku mocy 0,65 (indukcyjnym) z sieci 690 V (napięcie przewodowe), 50 Hz. Trójfazowa bateria kondensatorów połączona równolegle z odbiornikiem ma podnieść wypadkowy współczynnik mocy do 0,92 (indukcyjnego). Moc czynna się nie zmienia. Wyznacz całkowitą moc bierną QC, którą musi dostarczyć bateria kondensatorów, w kvar.

P = 250 kWpf1 = 0,65pf2 = 0,92VL = 690 Vf = 50 Hz
QC = kvar
3.TransformatoryŚredni
RL​ = 10 Ω51600 VV2​I1​ = ?I2​

Do uzwojenia pierwotnego idealnego transformatora o przekładni N₁:N₂ = 5:1 przyłożono napięcie 600 V. Do uzwojenia wtórnego dołączono rezystor 10 Ω. Wyznacz prąd pierwotny I1.

N1:N2 = 5:1V1 = 600 VRL = 10 Ω
I1 = A
4.TransformatoryTrudny
pf 0,85500 kVA, 75% obciążenie

Jednofazowy transformator 500 kVA ma straty w rdzeniu 3000 W i straty w miedzi 4500 W przy obciążeniu znamionowym. Dostarcza 75% swojej znamionowej mocy kVA przy współczynniku mocy 0,85 (indukcyjnym). Wyznacz całkowite straty Ploss w watach przy tym obciążeniu.

S = 500 kVAPcore = 3000 WPcu,fl = 4500 Wx = 0,75pf = 0,85
Ploss = W
5.Moc AC i współczynnik mocyŚredni
240 V14 kW, 0,6221 kW, 1I

Do jednofazowego zasilania 240 V podłączono równolegle dwa odbiorniki: odbiornik 4 kW przy współczynniku mocy 0,6 (indukcyjnym) oraz grzejnik 21 kW (współczynnik mocy równy 1). Wyznacz wypadkowy współczynnik mocy cos φ widziany przez zasilanie.

V = 240 VP1 = 4 kW, pf1 = 0,6 indukcyjnyP2 = 21 kW, pf2 = 1
cos φ =
6.Moc AC i współczynnik mocyTrudny
P = 30 kWQ1​S1​φ1​QC​

Odbiornik jednofazowy pobiera 30 kW przy współczynniku mocy 0,75 (indukcyjnym) z zasilania 240 V, 50 Hz. Kondensator dołączony równolegle podnosi współczynnik mocy do 0,9. Wyznacz potrzebną pojemność C.

P = 30 kWpf1 = 0,75pf2 = 0,9V = 240 Vf = 50 Hz
C = µF
7.Impedancja i wskazy ACŚredni
24 V500 HzR = 30 ΩL = 50 mHC = 4,7 µFI

Szeregowy obwód RLC jest podłączony do zasilania 24 V (skuteczne), 500 Hz. Wyznacz moc czynną P pobieraną z zasilania.

V = 24 V (rms)f = 500 HzR = 30 ΩL = 50 mHC = 4,7 µF
P = W
8.Impedancja i wskazy ACTrudny
VfR = 20 ΩL = 1 mHC = 0,01 µF

Szeregowy obwód RLC ma R = 20 Ω, L = 1 mH i C = 0,01 µF. Wyznacz jego pasmo przenoszenia B (szerokość pasma między częstotliwościami połowy mocy) w Hz.

R = 20 ΩL = 1 mHC = 0,01 µF
B = Hz
9.Silniki prądu stałegoŚredni
+−220 VRa​ = 1,5 ΩIa​ = 8 AM+−EωT

Silnik prądu stałego pobiera 8 A z zasilania 220 V. Jego rezystancja twornika wynosi 1,5 Ω, a straty mechaniczne (tarcie, opór powietrza i straty w żelazie) wynoszą 83 W. Wyznacz jego sprawność η.

V = 220 VIa = 8 ARa = 1,5 ΩProt = 83 W
η = %
10.Silniki prądu stałegoTrudny
+−240 VRa​ = 1,2 ΩM+−En = ?T = 6 N·m

Silnik obcowzbudny (k = 0,75 V·s/rad przy pełnym polu, Ra = 1,2 Ω, V = 240 V) napędza obciążenie o stałym momencie 6 N·m. Strumień wzbudzenia zmniejszono do 85 % wartości pełnej. Wyznacz nową prędkość n.

V = 240 Vk = 0,75 V·s/radRa = 1,2 ΩT = 6 N·mΦ = 85 %
n = rpm

3Roztwory

1.Moc w układach trójfazowych

Odpowiedź: P = 22,45 kW

Symetryczne układy trójfazowe: w połączeniu w gwiazdę (Y) napięcie przewodowe jest √3 razy większe od napięcia fazowego, VL = √3·Vph, a prąd przewodowy jest równy prądowi fazowemu. W połączeniu w trójkąt (Δ) napięcie przewodowe jest równe napięciu fazowemu, a prąd przewodowy jest √3 razy większy od prądu fazowego, IL = √3·Iph. Moc całkowita jest trzykrotnością mocy jednej fazy: P = 3·Vph·Iph·cos φ = √3·VL·IL·cos φ.

Moc pozorna

S = √3·VL·IL = √3·480·30 = 24,94 kVA

Moc czynna

P = S·cos φ = 24,94·0,9 = 22,45 kW

Odpowiedź

P = 22,45 kW
2.Moc w układach trójfazowych

Odpowiedź: QC = 185,8 kvar

Symetryczne układy trójfazowe: w połączeniu w gwiazdę (Y) napięcie przewodowe jest √3 razy większe od napięcia fazowego, VL = √3·Vph, a prąd przewodowy jest równy prądowi fazowemu. W połączeniu w trójkąt (Δ) napięcie przewodowe jest równe napięciu fazowemu, a prąd przewodowy jest √3 razy większy od prądu fazowego, IL = √3·Iph. Moc całkowita jest trzykrotnością mocy jednej fazy: P = 3·Vph·Iph·cos φ = √3·VL·IL·cos φ. Kompensacja mocy biernej: kondensatory dostarczają moc bierną lokalnie, QC = P·(tan φ1 − tan φ2). Każdy z trzech kondensatorów dostarcza QC/3 = V²·ω·C, gdzie V to napięcie na tym kondensatorze: VL w baterii połączonej w trójkąt, VL/√3 w baterii połączonej w gwiazdę.

Moc bierna przed i po

Moc czynna się nie zmienia, więc każdy współczynnik mocy wyznacza moc bierną: Q = P·tan φ.

Q1 = 250·tan(acos 0,65) = 250·1,169 = 292,3 kvar
Q2 = 250·tan(acos 0,92) = 250·0,426 = 106,5 kvar

Moc bierna z kondensatorów

QC = Q1 − Q2 = 185,8 kvar

Odpowiedź

QC = 185,8 kvar
3.Transformatory

Odpowiedź: I1 = 2,4 A

Transformator idealny: napięcia mają się do siebie jak liczby zwojów, a prądy odwrotnie: V₁/V₂ = N₁/N₂ = a oraz I₁/I₂ = N₂/N₁ = 1/a, więc moc wejściowa jest równa mocy wyjściowej, V₁·I₁ = V₂·I₂. Impedancja obciążenia Z po stronie wtórnej widziana od strony pierwotnej wynosi a²·Z.

Napięcie i prąd wtórny

V2 = 600/5 = 120 V
I2 = 120/10 = 12 A

Prąd pierwotny

Idealny transformator nie ma strat: V₁·I₁ = V₂·I₂.

I1 = I2/5 = 2,4 A

Odpowiedź

I1 = 2,4 A

Sprawdzenie: obciążenie widziane od strony pierwotnej to a²·RL = 250 Ω, a 600/250 daje ten sam prąd.

4.Transformatory

Odpowiedź: Ploss = 5531 W

Straty w transformatorze: straty w rdzeniu (histereza i prądy wirowe) zależą od napięcia i są takie same przy każdym obciążeniu. Straty w miedzi uzwojeń zmieniają się z kwadratem prądu, więc przy ułamku x obciążenia znamionowego wynoszą x²·Pcu,fl. Sprawność η = Pout/(Pout + Pcore + Pcu), z Pout = x·S·pf. Sprawność jest najwyższa przy obciążeniu, przy którym straty w miedzi są równe stratom w rdzeniu.

Straty w miedzi przy tym obciążeniu

Pcu = x²·Pcu,fl = 0,5625·4500 = 2531 W

Straty całkowite

Straty w rdzeniu są takie same przy każdym obciążeniu.

Ploss = 3000 + 2531 = 5531 W

Odpowiedź

Ploss = 5531 W

Sprawność przy tym obciążeniu wynosi η = 98,29%.

5.Moc AC i współczynnik mocy

Odpowiedź: cos φ = 0,978

Moc w obwodach AC: moc pozorna S = V·I (VA) dzieli się na moc czynną P = S·cos φ (W), która wykonuje pracę użyteczną, i moc bierną Q = S·sin φ (var), która krąży między źródłem a odbiornikiem. Współczynnik mocy to cos φ. Kondensator równoległy dostarcza moc bierną lokalnie, więc prąd linii maleje przy tej samej mocy czynnej.

Moc bierna każdego odbiornika

Odbiornik indukcyjny pobiera moc bierną (Q > 0); odbiornik pojemnościowy ją oddaje (Q < 0).

Q1 = 4·tan(arccos 0,6) = 5,333 kvar
Q2 = 0 = 0 kvar

Sumy

P = 4 + 21 = 25 kW
Q = 5,333 + 0 = 5,333 kvar
S = √(25² + 5,333²) = 25,56 kVA

Wypadkowy współczynnik mocy

cos φ = P/S = 25/25,56 = 0,978 indukcyjny

Odpowiedź

cos φ = 0,978
6.Moc AC i współczynnik mocy

Odpowiedź: C = 659,2 µF

Moc w obwodach AC: moc pozorna S = V·I (VA) dzieli się na moc czynną P = S·cos φ (W), która wykonuje pracę użyteczną, i moc bierną Q = S·sin φ (var), która krąży między źródłem a odbiornikiem. Współczynnik mocy to cos φ. Kondensator równoległy dostarcza moc bierną lokalnie, więc prąd linii maleje przy tej samej mocy czynnej.

Moc bierna przed i po

Moc czynna P się nie zmienia; zmienia się tylko moc bierna pobierana z sieci.

Q1 = P·tan φ1 = 30·tan(41,41°) = 26,46 kvar
Q2 = P·tan φ2 = 30·tan(25,84°) = 14,53 kvar
QC = Q1 − Q2 = 11,93 kvar

Pojemność

Kondensator dołączony do zasilania dostarcza Q = V²·ωC.

C = QC/(2πf·V²) = 11928/(2π·50·240²) = 659,2 µF

Odpowiedź

C = 659,2 µF
7.Impedancja i wskazy AC

Odpowiedź: P = 1,945 W

Obwody AC i wskazy: rezystory, cewki i kondensatory mają impedancje R, jωL i 1/(jωC), gdzie ω = 2πf. Szeregowo impedancje dodaje się jak rezystancje, ale jako liczby zespolone. Wartości skuteczne prądu i napięcia spełniają prawo Ohma z |Z|.

Reaktancje

XL = 157,1 Ω, XC = 67,73 Ω

Impedancja

|Z| = √(30² + (89,35)²) = 94,26 Ω

Moc czynna

Cewki i kondensatory tylko gromadzą i oddają energię; całą moc czynną pobiera rezystor.

I = 24/94,26 = 0,2546 A
P = I²·R = 0,2546²·30 = 1,945 W

Odpowiedź

P = 1,945 W
8.Impedancja i wskazy AC

Odpowiedź: B = 3183 Hz

Obwody AC i wskazy: rezystory, cewki i kondensatory mają impedancje R, jωL i 1/(jωC), gdzie ω = 2πf. Szeregowo impedancje dodaje się jak rezystancje, ale jako liczby zespolone. Wartości skuteczne prądu i napięcia spełniają prawo Ohma z |Z|.

Częstotliwość rezonansowa

f0 = 1/(2π·√(0,001·0,01·10⁻⁶)) = 50329 Hz

Dobroć

Q porównuje reaktancję w rezonansie z rezystancją: Q = ω₀L/R.

Q = (1/R)·√(L/C) = (1/20)·√(0,001/(0,01·10⁻⁶)) = 15,81

Pasmo przenoszenia

B = f0/Q = 50329/15,81 = 3183 Hz

Odpowiedź

B = 3183 Hz
9.Silniki prądu stałego

Odpowiedź: η = 89,83 %

Silnik prądu stałego: twornik to rezystancja Ra połączona szeregowo z siłą przeciwelektromotoryczną E, więc V = E + Ia·Ra. Siła przeciwelektromotoryczna rośnie z prędkością, E = k·ω, a moment z prądem, T = k·Ia, przy tej samej stałej silnika k (V·s/rad = N·m/A) w jednostkach SI. Prędkości zamieniaj wzorem ω = 2π·n/60. Moc wytworzona to E·Ia = T·ω; moc wejściowa to V·Ia, a różnicę stanowią straty w miedzi Ia²Ra oraz straty mechaniczne. Prędkość maleje liniowo z momentem, ω = V/k − Ra·T/k², od prędkości biegu jałowego V/k do zera przy momencie utyku k·V/Ra. W spoczynku E = 0, więc prąd rozruchowy V/Ra jest duży, o ile nie ogranicza go rezystor.

Moce

Pin = 220·8 = 1760 W
Pdev = 208·8 = 1664 W
Pout = 1664 − 83 = 1581 W

Sprawność

η = 1581/1760·100 = 89,83 %

Odpowiedź

η = 89,83 %
10.Silniki prądu stałego

Odpowiedź: n = 3426 rpm

Silnik prądu stałego: twornik to rezystancja Ra połączona szeregowo z siłą przeciwelektromotoryczną E, więc V = E + Ia·Ra. Siła przeciwelektromotoryczna rośnie z prędkością, E = k·ω, a moment z prądem, T = k·Ia, przy tej samej stałej silnika k (V·s/rad = N·m/A) w jednostkach SI. Prędkości zamieniaj wzorem ω = 2π·n/60. Moc wytworzona to E·Ia = T·ω; moc wejściowa to V·Ia, a różnicę stanowią straty w miedzi Ia²Ra oraz straty mechaniczne. Prędkość maleje liniowo z momentem, ω = V/k − Ra·T/k², od prędkości biegu jałowego V/k do zera przy momencie utyku k·V/Ra. W spoczynku E = 0, więc prąd rozruchowy V/Ra jest duży, o ile nie ogranicza go rezystor.

Stała silnika przy osłabionym polu

k₂ = 0,85·0,75 = 0,6375 V·s/rad

Nowy prąd twornika

Ia = 6/0,6375 = 9,412 A

Nowa prędkość

ω = (240 − 9,412·1,2)/0,6375 = 358,8 rad/s → n = 3426 rpm

Odpowiedź

n = 3426 rpm

Osłabianie pola pozwala napędowi prądu stałego pracować powyżej prędkości podstawowej.

ExamProblems · examproblems.com/courses/power-systems