Metodologia badań i statystyka w psychologii: zestaw na powtórkę

Wzory, najważniejsze kroki metod dla każdego tematu i 16 zadań do ćwiczenia, z pełnymi rozwiązaniami na końcu.

Nowe zadaniaWróć do przedmiotu

W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.

1Wzory i metody

Statystyka opisowa

Średnia
x̄ = Σx/n
Odchylenie standardowe z próby
s = √(Σ(x − x̄)²/(n − 1))
Mediana
środkowa wartość uporządkowanych danych
Wynik z
z = (x − μ)/σ
Rozkład normalny
68% w zakresie ±1σ, 95% w zakresie ±2σ

Prawdopodobieństwo

Zdarzenie przeciwne
P(not A) = 1 − P(A)
Reguła dodawania
P(A ∪ B) = P(A) + P(B) − P(A ∩ B)
Zdarzenia niezależne
P(A ∩ B) = P(A)·P(B)
Prawdopodobieństwo warunkowe
P(A|B) = P(A ∩ B)/P(B)
Rozkład dwumianowy
P(X = k) = C(n,k)·pk(1 − p)n−k

Rozkład normalny

Wynik z
z = (x − μ)/σ
Poniżej x
P(X < x) = Φ(z)
Powyżej x
P(X > x) = 1 − Φ(z)
Pomiędzy
Φ(z2) − Φ(z1)
Percentyl
x = μ + z·σ

Metoda

  1. Zamień wartość na wynik standaryzowany: z = (x − μ)/σ.
  2. Odczytaj Φ(z), pole na lewo od z.
  3. Dla pola na prawo użyj 1 − Φ(z); dla przedziału odejmij dwa pola lewostronne.
  4. Dla percentyla licz wstecz: wyznacz z dla pola, a potem x = μ + z·σ.

Przedziały ufności

σ znane
x̄ ± z·σ/√n
σ nieznane
x̄ ± t·s/√n, df = n − 1
Wartość krytyczna z
90%: 1,645, 95%: 1,96, 99%: 2,576
Liczebność próby
n = (z·σ/E)², rounded up

Metoda

  1. Wybierz między z (znane σ populacji) a t (tylko s z próby, z n − 1 stopniami swobody).
  2. Wyznacz wartość krytyczną dla poziomu ufności.
  3. Margines błędu: E = wartość krytyczna × odchylenie standardowe/√n.
  4. Przedział: x̄ ± E.

Testy hipotez i przedziały ufności

Test z dla średniej
z = (x̄ − μ0)/(σ/√n)
Test t dla średniej
t = (x̄ − μ0)/(s/√n), df = n − 1
Dwustronny na poziomie 5%
odrzuć H0, jeśli |z| > 1,96
Przedział ufności
x̄ ± z·σ/√n

Metoda

  1. Sformułuj H₀ i H₁ i ustal, czy test jest jednostronny, czy dwustronny.
  2. Oblicz statystykę testową: (x̄ − μ₀)/(σ/√n) albo z s i t.
  3. Porównaj z wartością krytyczną albo wyznacz wartość p.
  4. Odrzuć H₀, jeśli statystyka przekracza wartość krytyczną (p poniżej α), i sformułuj wniosek słowami.

Regresja liniowa i korelacja

Sumy kwadratów
Sxx = Σ(x − x̄)² = Σx² − (Σx)²/n, Sxy = Σxy − ΣxΣy/n
Współczynnik kierunkowy
b = Sxy/Sxx
Wyraz wolny
a = ȳ − b·x̄
Korelacja
r = Sxy/√(SxxSyy)
Reszta
e = y − ŷ

Testy chi-kwadrat

Statystyka testowa
χ² = Σ(O − E)²/E
Test zgodności
E = n·p, df = k − 1 − (estimated parameters)
Niezależność
E = row total × column total / grand total, df = (r − 1)(c − 1)
Wartości krytyczne (α = 0,05)
df 1: 3,841, 2: 5,991, 3: 7,815, 4: 9,488
Decyzja
odrzuć H0, jeśli χ² > χ²crit

2Zadania do ćwiczenia

1.Metody badawcze w psychologiiŚredni

W planie z powtarzanym pomiarem efekty kolejności można kontrolować przez:

  1. ATylko większą próbę
  2. BProcedurę ślepej próby
  3. CRotację (równoważenie kolejności)
  4. DLosowy dobór próby
2.Metody badawcze w psychologiiTrudny

Miary wielkości efektu, takie jak d Cohena, podaje się, ponieważ:

  1. AZastępują potrzebę stawiania hipotez
  2. BPokazują, jak duży jest efekt, niezależnie od liczebności próby
  3. CMówią, ilu uczestników zrezygnowało
  4. DPokazują, czy wynik jest statystycznie istotny na wybranym poziomie alfa
3.Statystyka opisowaŚredni
20253035404550

Wyznacz odchylenie standardowe z próby s dla danych: 17, 27, 26, 33, 50.

n = 5
s =
4.Statystyka opisowaTrudny
z −2−1012

Wyniki egzaminu mają rozkład normalny ze średnią 50 i odchyleniem standardowym 8. Wyznacz wynik z z dla wyniku 38.

μ = 50σ = 8x = 38
z =
5.PrawdopodobieństwoŚredni
czerwone: 7niebieskie: 8

W worku jest 7 kul czerwonych i 8 niebieskich. Losujesz dwie kule bez zwracania pierwszej. Jakie jest prawdopodobieństwo P, że obie są czerwone?

7 / 8
P =
6.PrawdopodobieństwoTrudny
n = 11, p = 0,6: P(X = 4) = ?k01234567891011

Test ma 11 pytań wielokrotnego wyboru. Studentka, która zgaduje, odpowiada poprawnie na każde z prawdopodobieństwem 0,6, niezależnie. Jakie jest prawdopodobieństwo P dokładnie 4 poprawnych odpowiedzi?

n = 11p = 0,6k = 4
P =
7.Rozkład normalnyŚredni
−3−2−10123zzacieniowane pole między −z a z = 0,9181

Przeciągnij z tak, aby zacieniowane pole między −z a z pod standardową krzywą normalną wynosiło 0,9181. Znajdź z z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku.

A = 0,9181
z =
8.Rozkład normalnyTrudny
235240245250255260265gdół 75%

Rozkład mas worków jest normalny ze średnią 250 g i odchyleniem standardowym 5 g. Przeciągnij wartość graniczną tak, aby zacieniowane dolne 75% leżało na lewo od niej. Znajdź wartość graniczną x.

μ = 250 gσ = 5 g75%
x = g
9.Przedziały ufnościŚredni
n = 8, s = 2,5L = ?Ux̄ = 91E99%

Próba 8 elementów ma średnią 91 i odchylenie standardowe s = 2,5. Populacja ma w przybliżeniu rozkład normalny. Wyznacz dolną granicę przedziału ufności 99% dla średniej.

n = 8x̄ = 91s = 2,599%t(7) = 3,499
dolna granica =
10.Przedziały ufnościTrudny
n = 30σ = ?Us = 295%

Średnice 30 toczonych wałków mają odchylenie standardowe z próby 2 µm. Zakładając, że średnice mają rozkład normalny, wyznacz σ: dolna granica przedziału ufności 95 % dla odchylenia standardowego populacji. Przy df = 29 2,5 % rozkładu χ² leży poniżej 16,047, a 2,5 % powyżej 45,722.

n = 30s = 2 µmχ² = 16,047, 45,722
σ = µm
11.Testy hipotez i przedziały ufnościŚredni
t −1,98401,984

Próba 100 studentów ma średni wynik 121 i odchylenie standardowe z próby 15. Wyznacz statystykę testową t dla H₀: μ = 120.

μ₀ = 120x̄ = 121s = 15n = 100
t =
12.Testy hipotez i przedziały ufnościTrudny
−1,961,96z = ?

W badaniu klinicznym wyzdrowiało 23 z 150 pacjentów leczonych metodą A i 52 z 200 pacjentów leczonych metodą B. Korzystając z frakcji łącznej, wyznacz statystykę testową z dla H₀: p₁ = p₂.

x₁ = 23n₁ = 150x₂ = 52n₂ = 200
z =
13.Regresja liniowa i korelacjaŚredni
xy24476138161019xy5105101520

Tabela podaje 5 par obserwacji x = obciążenie w kN i y = wydłużenie w mm. Podane są ich sumy. Wyznacz z tych sum współczynnik korelacji Pearsona r.

n = 5Σx = 30Σy = 59Σx² = 220Σy² = 851Σxy = 432
r =
14.Regresja liniowa i korelacjaTrudny
xy1447176620792377269729107xy152025306080100x = 24,5

Tabela podaje 6 par obserwacji x = temperatura w °C i y = liczba sprzedanych lodów. Użyj prostej najmniejszych kwadratów ŷ = a + b·x. Wykonano nową obserwację (24,5, 87). Wyznacz jej resztę e = y − ŷ.

n = 6(24,5, 87)
e =
15.Testy chi-kwadratŚredni
niskiśredniwysokiSumamiasto13432480wieś15202560Suma286349140

Tabela kontyngencji pokazuje liczebności obserwowane. Oblicz statystykę chi-kwadrat χ² testu niezależności zmiennych wierszowej i kolumnowej. Nie stosuj poprawki na ciągłość.

N = 1402 × 3
χ² =
16.Testy chi-kwadratTrudny
taknieSumawiek 18–30164460wiek 31–503367100wiek 51+473380Suma96144240dfα = 0,05α = 0,0113,8416,63525,9919,21037,81511,34549,48813,277511,07015,086612,59216,812714,06718,475815,50720,090916,91921,6661018,30723,209

Tabela pokazuje liczebności obserwowane. Sprawdź na poziomie α = 0,01, czy obie zmienne są niezależne (bez poprawki na ciągłość). Oblicz statystykę testową χ², a potem porównaj ją z wartością krytyczną z tabeli.

N = 2403 × 2α = 0,01
χ² =

3Roztwory

1.Metody badawcze w psychologii

Odpowiedź: C · Rotację (równoważenie kolejności)

Dlaczego to jest odpowiedź

Równoważenie kolejności rozkłada efekty wprawy i zmęczenia równomiernie między warunki.

Odpowiedź

C · Rotację (równoważenie kolejności)
2.Metody badawcze w psychologii

Odpowiedź: B · Pokazują, jak duży jest efekt, niezależnie od liczebności próby

Dlaczego to jest odpowiedź

Przy dużych próbach nawet drobne efekty mogą być istotne. Wielkość efektu wyraża rozmiar różnicy, np. d = 0,2 mały, 0,5 średni, 0,8 duży.

Odpowiedź

B · Pokazują, jak duży jest efekt, niezależnie od liczebności próby
3.Statystyka opisowa

Odpowiedź: s = 12,26

Statystyka opisowa: średnia to suma podzielona przez n; mediana to środkowa wartość uporządkowanych danych (średnia dwóch środkowych, gdy n jest parzyste). Odchylenie standardowe z próby to s = √(Σ(x − x̄)²/(n − 1)). Wynik z = (x − μ)/σ mówi, o ile odchyleń standardowych wartość leży od średniej.

Średnia

x̄ = 153/5 = 30,6

Kwadraty odchyleń

Σ(x − x̄)² = (−13,6)² + (−3,6)² + (−4,6)² + 2,4² + 19,4² = 601,2

Odchylenie standardowe

s = √(601,2/4) = 12,26

Odpowiedź

s = 12,26
4.Statystyka opisowa

Odpowiedź: z = −1,5

Statystyka opisowa: średnia to suma podzielona przez n; mediana to środkowa wartość uporządkowanych danych (średnia dwóch środkowych, gdy n jest parzyste). Odchylenie standardowe z próby to s = √(Σ(x − x̄)²/(n − 1)). Wynik z = (x − μ)/σ mówi, o ile odchyleń standardowych wartość leży od średniej.

Standaryzuj

z = (38 − 50)/8 = −1,5

Odpowiedź

z = −1,5
5.Prawdopodobieństwo

Odpowiedź: P = 0,2

Prawdopodobieństwo: przy jednakowo prawdopodobnych wynikach P(A) = sprzyjające/wszystkie. Dla zdarzeń niezależnych mnożymy: P(A i B) = P(A)·P(B). Często pomaga zdarzenie przeciwne: P(co najmniej jedno) = 1 − P(żadne). Rozkład dwumianowy: w n niezależnych próbach z prawdopodobieństwem sukcesu p, P(X = k) = C(n, k)·pᵏ·(1 − p)ⁿ⁻ᵏ.

Pierwsze i drugie losowanie

P = 7/15 · 6/14 = 42/210 = 0,2

Odpowiedź

P = 0,2
6.Prawdopodobieństwo

Odpowiedź: P = 0,07007

Prawdopodobieństwo: przy jednakowo prawdopodobnych wynikach P(A) = sprzyjające/wszystkie. Dla zdarzeń niezależnych mnożymy: P(A i B) = P(A)·P(B). Często pomaga zdarzenie przeciwne: P(co najmniej jedno) = 1 − P(żadne). Rozkład dwumianowy: w n niezależnych próbach z prawdopodobieństwem sukcesu p, P(X = k) = C(n, k)·pᵏ·(1 − p)ⁿ⁻ᵏ.

Wzór dwumianowy

P(X = 4) = 330·0,64·0,47 = 330·0,1296·0,001638 = 0,07007

Odpowiedź

P = 0,07007
7.Rozkład normalny

Odpowiedź: z = 1,74

Od pola z powrotem do z: Φ(z) to pole na lewo od z. Dla pola lewego ogona A znajdź w tablicy z, dla którego Φ(z) = A. Pole prawego ogona A oznacza Φ(z) = 1 − A. Pole środkowe A między −z a z zostawia (1 − A)/2 w każdym ogonie, więc Φ(z) = (1 + A)/2. Dla wartości x użyj x = μ + zσ.

Pole na lewo od z

Φ(z) = (1 + 0,9181)/2 = 0,9591

Czytaj tablicę z wstecz

Znajdź 0,9591 wewnątrz tablicy i odczytaj z.

z = 1,74

Odpowiedź

z = 1,74
8.Rozkład normalny

Odpowiedź: x = 253,4 g

Od pola z powrotem do z: Φ(z) to pole na lewo od z. Dla pola lewego ogona A znajdź w tablicy z, dla którego Φ(z) = A. Pole prawego ogona A oznacza Φ(z) = 1 − A. Pole środkowe A między −z a z zostawia (1 − A)/2 w każdym ogonie, więc Φ(z) = (1 + A)/2. Dla wartości x użyj x = μ + zσ.

Pole po lewej

Φ(z) = 0,75

z z tablicy

z ≈ 0,67

Z powrotem do pierwotnych jednostek

x = 250 + 0,67·5 = 253,4 g

Odpowiedź

x = 253,4 g
9.Przedziały ufności

Odpowiedź: dolna granica = 87,91

Przedział ufności dla średniej: x̄ ± margines błędu. Przy znanym σ populacji margines wynosi z·σ/√n; gdy znasz tylko odchylenie standardowe z próby s, użyj t z n − 1 stopniami swobody: t·s/√n. Wartości krytyczne: z = 1,645 (90%), 1,96 (95%), 2,576 (99%). Aby uzyskać margines E lub mniejszy, potrzebujesz n ≥ (z·σ/E)², zaokrąglone w górę.

Wartość krytyczna

df = n − 1 = 7, t = 3,499

Margines błędu

E = 3,499·2,5/√8 = 3,093

Przedział

91 ± 3,093 → [87,91, 94,09]

Odpowiedź

dolna granica = 87,91
10.Przedziały ufności

Odpowiedź: σ = 1,593 µm

Przedział dla wariancji: (n − 1)s²/σ² ma rozkład χ² z n − 1 stopniami swobody. Przedział 95 % dla σ² rozciąga się od (n − 1)s² podzielonego przez górną wartość χ² (2,5 % powyżej niej) do (n − 1)s² podzielonego przez dolną wartość χ² (2,5 % poniżej niej); przedział dla σ to pierwiastki z obu granic. Nie jest on symetryczny względem s.

Suma kwadratów

(n − 1)s² = 29·2² = 116

Granice dla σ²

116/45,722 = 2,537
116/16,047 = 7,229

Granica dla σ

σ = √2,537 = 1,593 µm

Odpowiedź

σ = 1,593 µm

Przedział 95 % dla σ: [1,593, 2,689] µm.

11.Testy hipotez i przedziały ufności

Odpowiedź: t = 0,6667

Test dla średniej: statystyka testowa mierzy, o ile błędów standardowych średnia z próby leży od wartości z H₀: z = (x̄ − μ₀)/(σ/√n), gdy σ jest znane, t = (x̄ − μ₀)/(s/√n), gdy szacuje się je z próby. Przedział ufności to x̄ ± (wartość krytyczna)·(błąd standardowy).

Błąd standardowy

SE = 15/√100 = 15/10 = 1,5

Statystyka testowa

t = (121 − 120)/1,5 = 0,6667

Odpowiedź

t = 0,6667
t0,025; df = 99 = 1,984

|t| < 1.984, więc nie ma podstaw do odrzucenia H₀ na poziomie 5 % (test dwustronny).

12.Testy hipotez i przedziały ufności

Odpowiedź: z = −2,407

Hypothesis test: the test statistic = (estimate − value under H₀)/(standard error under H₀). The p-value is the probability, assuming H₀ is true, of a statistic at least as extreme as the one observed: the area in one tail for a one-sided H₁, twice the tail area for a two-sided H₁. Reject H₀ when p ≤ α.

Frakcje z prób

p̂₁ = 23/150 = 0,1533
p̂₂ = 52/200 = 0,26
p̂ = 75/350 = 0,2143

Błąd standardowy przy H₀

SE = √(0,2143·0,7857·(1/150 + 1/200)) = 0,04432

Statystyka testowa

z = (0,1533 − 0,26)/0,04432 = −2,407

Odpowiedź

z = −2,407

|z| > 1,96, więc H₀ odrzuca się na poziomie 5 % (test dwustronny).

13.Regresja liniowa i korelacja

Odpowiedź: r = 0,9912

Regresja metodą najmniejszych kwadratów: przy średnich x̄ i ȳ oraz Sxx = Σ(x − x̄)², Syy = Σ(y − ȳ)² i Sxy = Σ(x − x̄)(y − ȳ) prosta ŷ = a + b·x ma współczynnik kierunkowy b = Sxy/Sxx i wyraz wolny a = ȳ − b·x̄, więc zawsze przechodzi przez punkt (x̄, ȳ). Współczynnik korelacji Pearsona r = Sxy/√(Sxx·Syy) leży między −1 a 1; r² to część zmienności y wyjaśniona przez prostą.

Sumy scentrowane

Sxy = 432 − 30·59/5 = 78
Sxx = 220 − 30²/5 = 40
Syy = 851 − 59²/5 = 154,8

Współczynnik korelacji

r = 78/√(40·154,8) = 0,9912

Odpowiedź

r = 0,9912
14.Regresja liniowa i korelacja

Odpowiedź: e = −3,005

Regresja metodą najmniejszych kwadratów: przy średnich x̄ i ȳ oraz Sxx = Σ(x − x̄)², Syy = Σ(y − ȳ)² i Sxy = Σ(x − x̄)(y − ȳ) prosta ŷ = a + b·x ma współczynnik kierunkowy b = Sxy/Sxx i wyraz wolny a = ȳ − b·x̄, więc zawsze przechodzi przez punkt (x̄, ȳ). Współczynnik korelacji Pearsona r = Sxy/√(Sxx·Syy) leży między −1 a 1; r² to część zmienności y wyjaśniona przez prostą.

Średnie

x̄ = 129/6 = 21,5
ȳ = 473/6 = 78,83

Sumy kwadratów i iloczynów

Sxx = Σ(x − x̄)² = 157,5
Sxy = Σ(x − x̄)(y − ȳ) = 586,5

Prosta regresji

b = 586,5/157,5 = 3,724
a = 78,83 − 3,724·21,5 = −1,229
ŷ = −1,229 + 3,724·x

Wartość przewidywana

ŷ = −1,229 + 3,724·24,5 = 90

Reszta

e = 87 − 90 = −3,005

Odpowiedź

e = −3,005

Punkt leży pod prostą.

15.Testy chi-kwadrat

Odpowiedź: χ² = 5,822

Testy chi-kwadrat: porównaj liczebności obserwowane O z liczebnościami E oczekiwanymi przy H₀ za pomocą χ² = Σ(O − E)²/E. Test zgodności: E = n·p dla każdej kategorii, df = k − 1 (minus jeden za każdy parametr estymowany z danych). Niezależność w tabeli r × c: E = suma wiersza × suma kolumny / suma ogólna, df = (r − 1)(c − 1). Odrzuć H₀, gdy χ² przekracza wartość krytyczną dla wybranego α.

Liczebności oczekiwane

miasto: 80·28/140 = 16, 80·63/140 = 36, 80·49/140 = 28
wieś: 60·28/140 = 12, 60·63/140 = 27, 60·49/140 = 21

Statystyka chi-kwadrat

χ² = (13 − 16)²/16 + (43 − 36)²/36 + (24 − 28)²/28 + (15 − 12)²/12 + (20 − 27)²/27 + (25 − 21)²/21
χ² = 5,822

Odpowiedź

χ² = 5,822

df = 2. Przy α = 0,05 wartość krytyczna wynosi 5,991, więc decyzja dotycząca H₀ (niezależności): brak podstaw do odrzucenia.

16.Testy chi-kwadrat

Odpowiedź: χ² = 18,2

Testy chi-kwadrat: porównaj liczebności obserwowane O z liczebnościami E oczekiwanymi przy H₀ za pomocą χ² = Σ(O − E)²/E. Test zgodności: E = n·p dla każdej kategorii, df = k − 1 (minus jeden za każdy parametr estymowany z danych). Niezależność w tabeli r × c: E = suma wiersza × suma kolumny / suma ogólna, df = (r − 1)(c − 1). Odrzuć H₀, gdy χ² przekracza wartość krytyczną dla wybranego α.

Liczebności oczekiwane

wiek 18–30: 24, 36
wiek 31–50: 40, 60
wiek 51+: 32, 48

Statystyka chi-kwadrat

χ² = (16 − 24)²/24 + (44 − 36)²/36 + (33 − 40)²/40 + (67 − 60)²/60 + (47 − 32)²/32 + (33 − 48)²/48
χ² = 18,2

Decyzja

df = 2, χ²crit = 9,210
18,2 > 9,210

Odpowiedź

χ² = 18,2

χ² jest większe od wartości krytycznej, więc H₀ zostaje odrzucona: zmienne wydają się powiązane.

ExamProblems · examproblems.com/courses/research-methods-psychology