Statyka: zestaw na powtórkę

Wzory, najważniejsze kroki metod dla każdego tematu i 12 zadań do ćwiczenia, z pełnymi rozwiązaniami na końcu.

Nowe zadaniaWróć do przedmiotu

W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.

1Wzory i metody

Wektory: iloczyn skalarny i wektorowy

Długość
|a| = √(ax² + ay² + az²)
Wersor
û = a/|a|
Składowe z kąta
Fx = F·cos θ, Fy = F·sin θ
Iloczyn skalarny
a·b = axbx + ayby + azbz = |a||b|cos θ
Rzut skalarny a na b
a·b/|b|
Praca
W = F·d
Iloczyn wektorowy
a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx)
Pola
równoległobok |a × b|, trójkąt ½|a × b|
Moment względem O
MO = r × F, r = A − O
Objętość równoległościanu
V = |a·(b × c)|

Metoda

  1. Zapisz każdy wektor w składowych; dla siły podanej przez wartość i kąt użyj F·cos θ i F·sin θ.
  2. Do długości i kierunków użyj długości √(x² + y² + z²) i wersora a/|a|.
  3. Iloczyn skalarny stosuj do kątów, rzutów, prostopadłości i pracy: a·b = |a||b|cos θ.
  4. Iloczyn wektorowy stosuj do wektorów prostopadłych, pól i momentów: starannie zapisz trzy składowe, zachowując kolejność a × b.

Reakcje podpór belek

Równowaga
ΣFx = 0, ΣFy = 0, ΣM = 0
Obciążenie równomierne
wypadkowa w·L w środku obciążenia
Moment
M = F·d

Metoda

  1. Narysuj schemat sił i zastąp każdą podporę jej reakcjami.
  2. Zastąp każde obciążenie ciągłe jedną siłą przyłożoną w jego środku ciężkości.
  3. Napisz równanie momentów względem jednej podpory, aby wyznaczyć reakcję w drugiej.
  4. Z ΣFy = 0 wyznacz pozostałą reakcję i sprawdź drugim równaniem momentów.

Kratownica: równoważenie węzłów

Metoda równoważenia węzłów
ΣFx = 0, ΣFy = 0 at each joint
Metoda przekrojów
ΣM = 0 about a cut point
Siła w pręcie
dodatnia = rozciąganie, ujemna = ściskanie

Metoda

  1. Wyznacz reakcje podpór całej kratownicy.
  2. Metoda równoważenia węzłów: zacznij od węzła z co najwyżej dwiema nieznanymi siłami w prętach i użyj ΣFx = 0 oraz ΣFy = 0.
  3. Metoda Rittera (przekrojów): przetnij potrzebny pręt i napisz równanie momentów względem punktu, w którym przecinają się pozostałe nieznane pręty.
  4. Załóż rozciąganie; wynik ujemny oznacza ściskanie.

Ramy i maszyny

Równowaga każdego pręta
ΣFx = 0, ΣFy = 0, ΣM = 0
Pręt dwusiłowy
siła działa wzdłuż prostej przechodzącej przez jego dwa przeguby
Siła w przegubie
równe co do wartości i przeciwnie skierowane na dwóch łączonych prętach
Wartość siły w przegubie
F = √(Fx² + Fy²)
Dźwignia, szczypce, dźwignia kątowa
Fin·a = Fout·b
Przegub kolanowy
Flink = F/(2 sin θ), Q = F/(2 tan θ)
Obciążenie równomierne
wypadkowa w·L w środku obciążenia

Metoda

  1. Narysuj całą konstrukcję i wyznacz reakcje podpór, jeśli nie ma więcej niż trzech niewiadomych.
  2. Wskaż pręty dwusiłowe: obciążone tylko w dwóch przegubach, mają siłę działającą wzdłuż prostej łączącej te przeguby.
  3. Rozbierz ramę i narysuj każdy pręt osobno, z równymi i przeciwnie skierowanymi siłami w przegubach tam, gdzie pręty się stykają.
  4. Dla każdego pręta zapisz momenty względem przegubu z nieznanymi siłami, potem użyj ΣFx = 0 i ΣFy = 0; składowe złóż w wartość siły dopiero na końcu.

Siła tnąca i moment zginający

Siła tnąca i moment
V = ΣF po jednej stronie, M = ΣF·d po jednej stronie
Naprężenie od zginania
σ = M·y/I
Prostokąt
I = bh³/12
Wskaźnik wytrzymałości przekroju
W = I/ymax
Swobodnie podparta, obciążenie równomierne
Mmax = wL²/8

Metoda

  1. Wyznacz reakcje podpór z równowagi całej belki.
  2. Przetnij belkę w potrzebnym przekroju i zostaw jedną stronę.
  3. Siła tnąca: suma sił pionowych po tej stronie. Moment zginający: suma ich momentów względem przekroju.
  4. Aby znaleźć moment maksymalny, wyznacz miejsce, w którym siła tnąca jest równa zeru.

Środek ciężkości i moment bezwładności

Środek ciężkości
ȳ = ΣAiyi/ΣAi
Prostokąt
I = bh³/12
Twierdzenie Steinera
I = Ic + A·d²
Przekrój złożony
I = Σ(Ic,i + Aidi²)

2Zadania do ćwiczenia

1.Wektory: iloczyn skalarny i wektorowyŚredni
xyzab

Znajdź rzut skalarny compb a wektora a = (−4, 7, 1) na b = (3, 3, 1), czyli składową a w kierunku b.

a = (−4, 7, 1)b = (3, 3, 1)
compb a =
2.Wektory: iloczyn skalarny i wektorowyTrudny
xyzab

Znajdź pole A równoległoboku rozpiętego na wektorach a = (2, −5, 2) i b = (−2, 2, 3).

a = (2, −5, 2)b = (−2, 2, 3)
A =
3.Reakcje podpór belekŚredni
P1​ = 40 kNP2​ = 35 kNABRA​RB​ = ?3,5 m1 m1,5 m

Belka swobodnie podparta ma podporę przegubową nieprzesuwną w A i przesuwną w B. Wyznacz pionową reakcję podpory RB.

L = 6 mP1 = 40 kN w 3,5 mP2 = 35 kN w 4,5 m
RB = kN
4.Reakcje podpór belekTrudny
P = 60 kN, 60°Q = 70 kNABRA​ = ?3 m2 m3 m

Belka swobodnie podparta ma podporę przegubową nieprzesuwną w A i przesuwną w B. W odległości 3 m od A działa siła P nachylona pod kątem 60° do poziomu, a w odległości 5 m od A pionowa siła Q. Wyznacz wartość całkowitej siły reakcji RA w podporze nieprzesuwnej A.

L = 8 mP = 60 kN w 3 m, θ = 60°Q = 70 kN w 5 m
RA = kN
5.Kratownica: równoważenie węzłówŚredni
ABCDEFGH10 kN20 kN25 kN4 × 3 m4 m

Dokładnie jeden pręt tej kratownicy nie przenosi siły przy tych obciążeniach. Który to pręt zerowy? Kliknij go na rysunku.

B: 10 kN ↓D: 20 kN ↓G: 25 kN ↓
  1. 1pręt AB
  2. 2pręt BC
  3. 3pręt CD
  4. 4pręt DE
  5. 5pręt FG
  6. 6pręt GH
  7. 7pręt AF
  8. 8pręt HE
  9. 9pręt BF
  10. 10pręt CG
  11. 11pręt DH
  12. 12pręt BG
  13. 13pręt DG
6.Kratownica: równoważenie węzłówTrudny
ABCDEFGH35 kN10 kN40 kN20 kN15 kN30 kN4 × 3 m4 m

Dokładnie jeden pręt tej kratownicy nie przenosi siły przy tych obciążeniach. Który to pręt zerowy? Kliknij go na rysunku.

C: 35 kN ↓D: 10 kN ↓F: 40 kN ↓F: 20 kN →G: 15 kN ↓H: 30 kN ↓
  1. 1pręt AB
  2. 2pręt BC
  3. 3pręt CD
  4. 4pręt DE
  5. 5pręt FG
  6. 6pręt GH
  7. 7pręt AF
  8. 8pręt HE
  9. 9pręt BF
  10. 10pręt CG
  11. 11pręt DH
  12. 12pręt FC
  13. 13pręt HC
7.Ramy i maszynyŚredni
OAB100 NQ100 mm150 mmFO​ = ?

Pokazana dźwignia kątowa obraca się wokół sworznia O. Pionowa siła 100 N w punkcie A (100 mm od O) jest równoważona poziomą siłą w punkcie B (150 mm nad O). Wyznacz wartość reakcji w sworzniu FO.

F = 100 NOA = 100 mmOB = 150 mm
FO = N
8.Ramy i maszynyTrudny
10 kN1 kN4 m2 mABC

Jednorodny poziomy wysięgnik AB o ciężarze 1 kN jest zamocowany przegubowo do ściany w A i utrzymywany liną od końca B do punktu C na ścianie, 2 m nad A. W punkcie B wisi obciążenie 10 kN. Wyznacz siłę T w linie.

W = 10 kNWb = 1 kNAB = 4 mAC = 2 m
T = kN
9.Siła tnąca i moment zginającyŚredni
w = 12 kN/mABprzekrój0,5 m3,5 m

Wyznacz moment zginający Mx w przekroju x = 0,5 m od podpory A. Przyjmij dodatnie momenty rozciągające dolne włókna i dodatnią siłę tnącą skierowaną w górę na lewej ściance.

L = 4 mw = 12 kN/m od 0 do 4 mx = 0,5 m
Mx = kN·m
10.Siła tnąca i moment zginającyTrudny
w = 6 kN/mABC6 m1,5 m

Belka opiera się na podporze nieprzesuwnej w A i przesuwnej w B i wystaje poza B o 1,5 m aż do swobodnego końca C. Na całej długości A–C działa obciążenie równomiernie rozłożone w. Wyznacz maksymalny dodatni moment zginający Mmax między podporami.

L = 7,5 mw = 6 kN/m od 0 do 7,5 mpodpory w x = 0 i x = 6 m
Mmax = kN·m
11.Środek ciężkości i moment bezwładnościŚredni
1802522020xwymiary w mm

Wyznacz moment bezwładności Ix przekroju teowego względem poziomej osi x przechodzącej przez jego środek ciężkości.

bf = 180 mmtf = 25 mmtw = 20 mmhw = 220 mm
Ix = × 10⁶ mm⁴
12.Środek ciężkości i moment bezwładnościTrudny
1402530020xM = 10 kN·mwymiary w mm

Przekrój teowy pracuje jako belka z półką u góry i przenosi dodatni moment zginający 10 kN·m. Wyznacz naprężenie od zginania σdół na dolnej krawędzi.

bf = 140 mmtf = 25 mmtw = 20 mmhw = 300 mmM = 10 kN·m
σdół = MPa

3Roztwory

1.Wektory: iloczyn skalarny i wektorowy

Odpowiedź: compb a = 2,294

Iloczyn skalarny: a·b = axbx + ayby + azbz = |a|·|b|·cos θ, jest skalarem. Pozwala wyznaczyć kąt między dwoma wektorami, cos θ = a·b/(|a|·|b|), i jest równy zero, gdy wektory są prostopadłe. Rzut skalarny a na b wynosi a·b/|b|, a stała siła F na przemieszczeniu d wykonuje pracę W = F·d.

Iloczyn skalarny

a·b = (−4)·3 + 7·3 + 1·1 = 10

Długość b

|b| = √(3² + 3² + 1²) = 4,359

Rzut skalarny

compb a = a·b/|b| = 10/4,359 = 2,294

Odpowiedź

compb a = 2,294
2.Wektory: iloczyn skalarny i wektorowy

Odpowiedź: A = 22,29

Iloczyn wektorowy: a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx) jest prostopadły do obu wektorów, a |a × b| = |a|·|b|·sin θ to pole równoległoboku, który rozpinają (trójkąt ma połowę tego pola). Kolejność ma znaczenie: b × a = −(a × b). Moment siły F przyłożonej w punkcie A względem punktu O to MO = r × F, gdzie r = A − O.

Iloczyn wektorowy

(a × b)x = aybz − azby = (−5)·3 − 2·2 = −19
(a × b)y = azbx − axbz = 2·(−2) − 2·3 = −10
(a × b)z = axby − aybx = 2·2 − (−5)·(−2) = −6

Powierzchnia

A = |a × b| = √((−19)² + (−10)² + (−6)²) = 22,29

Odpowiedź

A = 22,29
3.Reakcje podpór belek

Odpowiedź: RB = 49,58 kN

Równowaga statyczna: ciało w spoczynku ma ΣFx = 0, ΣFy = 0 i ΣM = 0 względem dowolnego punktu. Moment względem jednej podpory usuwa jej reakcję z równania.

P1​ = 40 kNP2​ = 35 kNABRA​RB​3,5 m1 m1,5 m

Schemat sił

Zastąp podpory siłami reakcji. Podpora przesuwna daje jedną reakcję pionową; przy samych obciążeniach pionowych podpora nieprzesuwna też daje jedną reakcję pionową.

Równowaga

Momenty względem A, dodatnie przeciwnie do ruchu wskazówek zegara. Potem równowaga sił pionowych.

ΣMA = 0: RB·6 = 40·3,5 + 35·4,5
RB = 297,5/6 = 49,58 kN
ΣFy = 0: RA = 75 − 49,58 = 25,42 kN

Odpowiedź

RB = 49,58 kN
4.Reakcje podpór belek

Odpowiedź: RA = 65,94 kN

Równowaga statyczna: ciało w spoczynku spełnia ΣFx = 0, ΣFy = 0 i ΣM = 0 względem dowolnego punktu. Zastąp każde obciążenie ciągłe jego wypadkową (polem wykresu obciążenia) przyłożoną w środku ciężkości wykresu obciążenia i licz momenty względem podpory, aby usunąć z równania reakcję tej podpory.

Składowe P

Pv = 60·sin 60° = 51,96 kN
Ph = 60·cos 60° = 30 kN

Reakcje

ΣMA = 0: RB·8 = 51,96·3 + 70·5 → RB = 63,24 kN
Ay = 51,96 + 70 − 63,24 = 58,73 kN
Ax = Ph = 30 kN

Wypadkowa w A

RA = √(30² + 58,73²) = 65,94 kN

Odpowiedź

RA = 65,94 kN
5.Kratownica: równoważenie węzłów

Odpowiedź: pręt CG

Pręty zerowe: w węźle siły muszą się równoważyć w każdym kierunku. Jeśli węzeł nie ma obciążenia ani podpory, a dwa z trzech jego prętów leżą na jednej prostej, to równowaga w kierunku prostopadłym do tej prostej dotyczy tylko trzeciego pręta, więc jego siła jest równa zeru. Jeśli w nieobciążonym węźle schodzą się tylko dwa pręty i nie leżą na jednej prostej, oba są zerowe.

Węzeł C

BC i CD leżą na jednej prostej, a węzeł nie jest obciążony. Równowaga sił w poprzek tej prostej dotyczy tylko CG.

ΣF⊥ = 0 → FCG = 0

Sprawdź metodą węzłów

Rozwiązanie wszystkich węzłów daje takie siły w prętach (T = rozciąganie, C = ściskanie).

AB: 18,75 kN (T), BC: 30 kN (T), CD: 30 kN (T), DE: 22,5 kN (T), FG: 18,75 kN (C), GH: 22,5 kN (C), AF: 31,25 kN (C), HE: 37,5 kN (C), BF: 25 kN (T), CG: 0, DH: 30 kN (T), BG: 18,75 kN (C), DG: 12,5 kN (C)

Odpowiedź

Pręt zerowy: CG
6.Kratownica: równoważenie węzłów

Odpowiedź: pręt BF

Pręty zerowe: w węźle siły muszą się równoważyć w każdym kierunku. Jeśli węzeł nie ma obciążenia ani podpory, a dwa z trzech jego prętów leżą na jednej prostej, to równowaga w kierunku prostopadłym do tej prostej dotyczy tylko trzeciego pręta, więc jego siła jest równa zeru. Jeśli w nieobciążonym węźle schodzą się tylko dwa pręty i nie leżą na jednej prostej, oba są zerowe.

Węzeł B

AB i BC leżą na jednej prostej, a węzeł nie jest obciążony. Równowaga sił w poprzek tej prostej dotyczy tylko BF.

ΣF⊥ = 0 → FBF = 0

Sprawdź metodą węzłów

Rozwiązanie wszystkich węzłów daje takie siły w prętach (T = rozciąganie, C = ściskanie).

AB: 63,75 kN (T), BC: 63,75 kN (T), CD: 53,75 kN (T), DE: 53,75 kN (T), FG: 77,5 kN (C), GH: 77,5 kN (C), AF: 72,92 kN (C), HE: 89,58 kN (C), BF: 0, CG: 15 kN (C), DH: 10 kN (T), FC: 22,92 kN (T), HC: 39,58 kN (T)

Odpowiedź

Pręt zerowy: BF
7.Ramy i maszyny

Odpowiedź: FO = 120,2 N

Maszyny: szczypce, dźwignie, mechanizmy dźwigniowe i zaciski zamieniają siłę wejściową na większą lub inaczej skierowaną siłę wyjściową. Narysuj jedną część jako ciało swobodne i zapisz momenty względem jej osi obrotu: siła w sworzniu odpada, a Fin·a = Fout·b daje przełożenie sił a/b. Siłę w sworzniu wyznaczysz potem z ΣF = 0 dla tej samej części. W przegubie kolanowym dwa ogniwa spotykają się pod płytkim kątem θ; każde ogniwo jest prętem dwusiłowym, więc mała siła F w przegubie wywołuje duże siły w ogniwach F/(2 sin θ) i siłę docisku F/(2 tan θ).

Siła w B

Q = 100·100/150 = 66,67 N

Reakcja w sworzniu

Ox = 66,67 N, Oy = 100 N
FO = √(66,67² + 100²) = 120,2 N

Odpowiedź

FO = 120,2 N
8.Ramy i maszyny

Odpowiedź: T = 23,48 kN

Ramy i maszyny: w przeciwieństwie do kratownicy rama zawiera co najmniej jeden pręt, który przenosi siły w więcej niż dwóch punktach albo ma obciążenie między przegubami. Najpierw szukaj prętów dwusiłowych: pręt obciążony tylko w dwóch przegubach ma siłę skierowaną wzdłuż prostej przez te przeguby, więc wnosi jedną niewiadomą, a nie dwie. Potem użyj całej konstrukcji do wyznaczenia reakcji podpór, jeśli niewiadomych jest nie więcej niż trzy. Na końcu rozbierz ramę: narysuj każdy pręt osobno, z siłami w przegubach równymi i przeciwnie skierowanymi na dwóch łączonych prętach, i zapisz dla niego ΣFx = 0, ΣFy = 0 oraz ΣM = 0. Zapisanie momentów względem przegubu usuwa z równania obie składowe siły w tym przegubie.

Kąt liny

BC = √(4² + 2²) = 4,472 m, sin β = 0,4472

Momenty względem A

T·0,4472·4 = 10·4 + 1·2
T = 23,48 kN

Odpowiedź

T = 23,48 kN
9.Siła tnąca i moment zginający

Odpowiedź: Mx = 10,5 kN·m

Metoda przekrojów: przetnij belkę tam, gdzie chcesz znać siły wewnętrzne, i zostaw jedną stronę. Siła tnąca V równoważy siły pionowe po tej stronie, a moment zginający M ich momenty względem przekroju.

Reakcje podpór

Równowaga całej belki.

Wypadkowa obciążenia ciągłego: W = w·ℓ = 12·4 = 48 kN, przyłożona w x̄ = 2 m
ΣMA = 0: RB·4 = 12·4·2
RB = 96/4 = 24 kN
ΣFy = 0: RA = 48 − 24 = 24 kN
w = 12 kN/mABRA​ = 24RB​ = 24przekrój0,5 m3,5 m

Przetnij w x = 0,5 m i zostaw lewą część

Uwzględniasz tylko siły na lewo od przekroju. Fragment obciążenia ciągłego działa jak jedna siła w środku tego fragmentu.

M = RA·x − (każde obciążenie na lewo od przekroju × jego odległość od przekroju)
Mx = 24·0,5 − 12·0,5·0,25 = 10,5 kN·m

Odpowiedź

Mx = 10,5 kN·m
10.Siła tnąca i moment zginający

Odpowiedź: Mmax = 23,73 kN·m

Metoda przekrojów: przetnij belkę tam, gdzie chcesz znać siły wewnętrzne, i zostaw jedną stronę. Siła tnąca V równoważy siły pionowe po tej stronie, a moment zginający M ich momenty względem przekroju. Moment maksymalny: ponieważ dM/dx = V, moment zginający osiąga ekstremum tam, gdzie siła tnąca przechodzi przez zero, albo w miejscu siły skupionej, albo wewnątrz obciążenia ciągłego.

Reakcje podpór

Równowaga całej belki, łącznie z obciążeniem na wsporniku.

Wypadkowa obciążenia ciągłego: W = w·ℓ = 6·7,5 = 45 kN, przyłożona w x̄ = 3,75 m
ΣMA = 0: RB·6 = 6·7,5·3,75
RB = 168,8/6 = 28,13 kN
ΣFy = 0: RA = 45 − 28,13 = 16,88 kN

Zerowa siła tnąca

RA − w·x0 = 0 → x0 = 16,88/6 = 2,813 m

Maksymalny moment dodatni

Mmax = RA·x0 − w·x0²/2 = RA²/(2w) = 16,88²/(2·6) = 23,73 kN·m

Odpowiedź

Mmax = 23,73 kN·m
11.Środek ciężkości i moment bezwładności

Odpowiedź: Ix = 51,37 × 10⁶ mm⁴

Przekroje złożone: podziel przekrój na prostokąty. Środek ciężkości to średnia ważona polami ȳ = ΣAᵢyᵢ/ΣAᵢ. Moment bezwładności względem osi centralnej sumuje własne bh³/12 każdej części i człon Steinera A·d², gdzie d to odległość środka ciężkości części od środka ciężkości całości. Naprężenie od zginania to σ = M·y/I.

Podziel na dwa prostokąty

Mierz każde y od dolnej krawędzi.

półka: Af = 180·25 = 4500 mm², yf = 220 + 25/2 = 232,5 mm
środnik: Aw = 20·220 = 4400 mm², yw = 220/2 = 110 mm

Środek ciężkości

ȳ = (Afyf + Awyw)/(Af + Aw) = (4500·232,5 + 4400·110)/8900 = 171,9 mm

Twierdzenie Steinera

półka: 180·25³/12 + 4500·(232,5 − 171,9)² = 1,674 × 10⁷ mm⁴
środnik: 20·220³/12 + 4400·(110 − 171,9)² = 3,463 × 10⁷ mm⁴
Ix = 1,674 × 10⁷ + 3,463 × 10⁷ = 5,137 × 10⁷ mm⁴ = 51,37 × 10⁶ mm⁴

Odpowiedź

Ix = 51,37 × 10⁶ mm⁴
12.Środek ciężkości i moment bezwładności

Odpowiedź: σdół = 20,27 MPa

Przekroje złożone: podziel przekrój na prostokąty. Środek ciężkości to średnia ważona polami ȳ = ΣAᵢyᵢ/ΣAᵢ. Moment bezwładności względem osi centralnej sumuje własne bh³/12 każdej części i człon Steinera A·d², gdzie d to odległość środka ciężkości części od środka ciężkości całości. Naprężenie od zginania to σ = M·y/I.

Podziel na dwa prostokąty

Mierz każde y od dolnej krawędzi.

półka: Af = 140·25 = 3500 mm², yf = 300 + 25/2 = 312,5 mm
środnik: Aw = 20·300 = 6000 mm², yw = 300/2 = 150 mm

Środek ciężkości

ȳ = (Afyf + Awyw)/(Af + Aw) = (3500·312,5 + 6000·150)/9500 = 209,9 mm

Twierdzenie Steinera

półka: 140·25³/12 + 3500·(312,5 − 209,9)² = 3,705 × 10⁷ mm⁴
środnik: 20·300³/12 + 6000·(150 − 209,9)² = 6,651 × 10⁷ mm⁴
Ix = 3,705 × 10⁷ + 6,651 × 10⁷ = 1,036 × 10⁸ mm⁴

Naprężenie od zginania

Dolna krawędź jest w odległości ȳ od osi.

y = 209,9 mm
σ = M·y/I = 1 × 10⁷·209,9/1,036 × 10⁸ = 20,27 MPa

Odpowiedź

σdół = 20,27 MPa

ExamProblems · examproblems.com/courses/statics