Statyka: zestaw na powtórkę

Wzory, najważniejsze kroki metod dla każdego tematu i 12 zadań do ćwiczenia, z pełnymi rozwiązaniami na końcu.

Nowe zadaniaWróć do przedmiotu

W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.

1Wzory i metody

Wektory: iloczyn skalarny i wektorowy

Długość
|a| = √(ax² + ay² + az²)
Wersor
û = a/|a|
Składowe z kąta
Fx = F·cos θ, Fy = F·sin θ
Iloczyn skalarny
a·b = axbx + ayby + azbz = |a||b|cos θ
Rzut skalarny a na b
a·b/|b|
Praca
W = F·d
Iloczyn wektorowy
a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx)
Pola
równoległobok |a × b|, trójkąt ½|a × b|
Moment względem O
MO = r × F, r = A − O
Objętość równoległościanu
V = |a·(b × c)|

Metoda

  1. Zapisz każdy wektor w składowych; dla siły podanej przez wartość i kąt użyj F·cos θ i F·sin θ.
  2. Do długości i kierunków użyj długości √(x² + y² + z²) i wersora a/|a|.
  3. Iloczyn skalarny stosuj do kątów, rzutów, prostopadłości i pracy: a·b = |a||b|cos θ.
  4. Iloczyn wektorowy stosuj do wektorów prostopadłych, pól i momentów: starannie zapisz trzy składowe, zachowując kolejność a × b.

Reakcje podpór belek

Równowaga
ΣFx = 0, ΣFy = 0, ΣM = 0
Obciążenie równomierne
wypadkowa w·L w środku obciążenia
Moment
M = F·d

Metoda

  1. Narysuj schemat sił i zastąp każdą podporę jej reakcjami.
  2. Zastąp każde obciążenie ciągłe jedną siłą przyłożoną w jego środku ciężkości.
  3. Napisz równanie momentów względem jednej podpory, aby wyznaczyć reakcję w drugiej.
  4. Z ΣFy = 0 wyznacz pozostałą reakcję i sprawdź drugim równaniem momentów.

Kratownica: równoważenie węzłów

Metoda równoważenia węzłów
ΣFx = 0, ΣFy = 0 at each joint
Metoda przekrojów
ΣM = 0 about a cut point
Siła w pręcie
dodatnia = rozciąganie, ujemna = ściskanie

Metoda

  1. Wyznacz reakcje podpór całej kratownicy.
  2. Metoda równoważenia węzłów: zacznij od węzła z co najwyżej dwiema nieznanymi siłami w prętach i użyj ΣFx = 0 oraz ΣFy = 0.
  3. Metoda Rittera (przekrojów): przetnij potrzebny pręt i napisz równanie momentów względem punktu, w którym przecinają się pozostałe nieznane pręty.
  4. Załóż rozciąganie; wynik ujemny oznacza ściskanie.

Ramy i maszyny

Równowaga każdego pręta
ΣFx = 0, ΣFy = 0, ΣM = 0
Pręt dwusiłowy
siła działa wzdłuż prostej przechodzącej przez jego dwa przeguby
Siła w przegubie
równe co do wartości i przeciwnie skierowane na dwóch łączonych prętach
Wartość siły w przegubie
F = √(Fx² + Fy²)
Dźwignia, szczypce, dźwignia kątowa
Fin·a = Fout·b
Przegub kolanowy
Flink = F/(2 sin θ), Q = F/(2 tan θ)
Obciążenie równomierne
wypadkowa w·L w środku obciążenia

Metoda

  1. Narysuj całą konstrukcję i wyznacz reakcje podpór, jeśli nie ma więcej niż trzech niewiadomych.
  2. Wskaż pręty dwusiłowe: obciążone tylko w dwóch przegubach, mają siłę działającą wzdłuż prostej łączącej te przeguby.
  3. Rozbierz ramę i narysuj każdy pręt osobno, z równymi i przeciwnie skierowanymi siłami w przegubach tam, gdzie pręty się stykają.
  4. Dla każdego pręta zapisz momenty względem przegubu z nieznanymi siłami, potem użyj ΣFx = 0 i ΣFy = 0; składowe złóż w wartość siły dopiero na końcu.

Siła tnąca i moment zginający

Siła tnąca i moment
V = ΣF po jednej stronie, M = ΣF·d po jednej stronie
Naprężenie od zginania
σ = M·y/I
Prostokąt
I = bh³/12
Wskaźnik wytrzymałości przekroju
W = I/ymax
Swobodnie podparta, obciążenie równomierne
Mmax = wL²/8

Metoda

  1. Wyznacz reakcje podpór z równowagi całej belki.
  2. Przetnij belkę w potrzebnym przekroju i zostaw jedną stronę.
  3. Siła tnąca: suma sił pionowych po tej stronie. Moment zginający: suma ich momentów względem przekroju.
  4. Aby znaleźć moment maksymalny, wyznacz miejsce, w którym siła tnąca jest równa zeru.

Środek ciężkości i moment bezwładności

Środek ciężkości
ȳ = ΣAiyi/ΣAi
Prostokąt
I = bh³/12
Twierdzenie Steinera
I = Ic + A·d²
Przekrój złożony
I = Σ(Ic,i + Aidi²)

2Zadania do ćwiczenia

1.Wektory: iloczyn skalarny i wektorowyŚredni
xyzdFAB

Stała siła F = (30, 15, 5) N działa na ciało, które porusza się po linii prostej od punktu A(−3, 3, 3) do punktu B(4, 0, 0). Współrzędne podano w metrach. Znajdź pracę W wykonaną przez siłę.

F = (30, 15, 5) NA(−3, 3, 3) mB(4, 0, 0) m
W = J
2.Wektory: iloczyn skalarny i wektorowyTrudny
xyzABC

Znajdź pole A trójkąta o wierzchołkach A(−1, −3, 1), B(4, 3, 4) i C(1, 0, −1). Współrzędne podano w metrach.

A(−1, −3, 1)B(4, 3, 4)C(1, 0, −1)
A = m²
3.Reakcje podpór belekŚredni
P1​ = 10 kNP2​ = 15 kNABRA​ = ?RB​1 m0,5 m2,5 m

Belka swobodnie podparta ma podporę przegubową nieprzesuwną w A i przesuwną w B. Wyznacz pionową reakcję podpory RA.

L = 4 mP1 = 10 kN w 1 mP2 = 15 kN w 1,5 m
RA = kN
4.Reakcje podpór belekTrudny
w = 10 kN/mP = 50 kNQ = 25 kNADCMA​ = ?2,5 m0,5 m0,5 m2,5 m

Belka złożona jest utwierdzona w ścianie w A, ma przegub wewnętrzny w C (3 m od A) i opiera się na podporze przesuwnej w D (6 m od A). Przenosi siłę skupioną P w odległości 3,5 m od A, obciążenie równomiernie rozłożone w na całej części CD i siłę skupioną Q w odległości 2,5 m od A. Wyznacz wartość momentu utwierdzenia MA w ścianie.

AC = 3 mAD = 6 mP = 50 kN w 3,5 mw = 10 kN/m od 3 do 6 mQ = 25 kN w 2,5 m
MA = kN·m
5.Kratownica: równoważenie węzłówŚredni
ABBCACACB50 kN4 m1 m4 m

Użyj metody równoważenia węzłów, aby wyznaczyć siłę FAC w pręcie AC. Rozciąganie podaj jako dodatnie, a ściskanie jako ujemne.

rozpiętość = 4 mwysokość = 4 mB jest 1 m od Aobciążenie pionowe = 50 kN
FAC = kN
6.Kratownica: równoważenie węzłówTrudny
ABBCACACB15 kN15 kN4 m1 m3 m

Użyj metody równoważenia węzłów, aby wyznaczyć siłę FAB w pręcie AB. Rozciąganie podaj jako dodatnie, a ściskanie jako ujemne.

rozpiętość = 4 mwysokość = 3 mB jest 1 m od Aobciążenie pionowe = 15 kNobciążenie poziome = 15 kN ←
FAB = kN
7.Ramy i maszynyŚredni
15 kN0,8 m1,7 m0,5 mABCD

Pozioma belka AB jest przegubowo zamocowana do ściany w A i podparta rozpórką CD, zamocowaną przegubowo do ściany w C, 0,5 m poniżej A. W punkcie B wisi obciążenie 15 kN. Pomiń ciężary. Wyznacz wartość siły A w przegubie działającej na belkę w A.

P = 15 kNAD = 0,8 mAB = 2,5 mAC = 0,5 m
A = kN
8.Ramy i maszynyTrudny
12 kN3,2 m2 m2,5 mABCDE

Pokazana rama A stoi na podporze przegubowej w A i przesuwnej w B, oddalonych o 3,2 m. Nogi spotykają się w przegubie C na wysokości 4,5 m i są połączone poziomym ściągiem DE na wysokości 2 m. W punkcie C działa pozioma siła 12 kN skierowana w prawo. Wyznacz siłę rozciągającą T w ściągu.

P = 12 kNAB = 3,2 mwysokość C = 4,5 mwysokość DE = 2 m
T = kN
9.Siła tnąca i moment zginającyŚredni
P1​ = 45 kNP2​ = 40 kNAB1 m4 m5 m

Belka swobodnie podparta przenosi dwie siły skupione. Wyznacz maksymalny moment zginający Mmax w belce.

L = 10 mP1 = 45 kN w 1 mP2 = 40 kN w 5 m
Mmax = kN·m
10.Siła tnąca i moment zginającyTrudny
w = 20 kN/mAB7 m2 m1 m

Belka swobodnie podparta przenosi obciążenie równomiernie rozłożone na części rozpiętości. Wyznacz maksymalny moment zginający Mmax w belce.

L = 10 mw = 20 kN/m od 7 do 9 m
Mmax = kN·m
11.Środek ciężkości i moment bezwładnościŚredni
250420146xwymiary w mm

Symetryczny dwuteownik ma półki o szerokości 250 mm i grubości 14 mm, wysokość całkowitą 420 mm i środnik o grubości 6 mm. Wyznacz jego sprężysty wskaźnik wytrzymałości Sx przy zginaniu względem poziomej osi centralnej x.

B = 250 mmH = 420 mmtf = 14 mmtw = 6 mm
Sx = × 10³ mm³
12.Środek ciężkości i moment bezwładnościTrudny
3001524010xujemny Mwymiary w mm

Belka żeliwna ma pokazany przekrój teowy z półką u góry. Naprężenia dopuszczalne wynoszą 30 MPa przy rozciąganiu i 150 MPa przy ściskaniu. Wyznacz największy ujemny moment zginający Mallow, jaki może przenieść belka (podaj jego wartość bezwzględną).

bf = 300 mmtf = 15 mmtw = 10 mmhw = 240 mmσt,allow = 30 MPaσc,allow = 150 MPa
Mallow = kN·m

3Roztwory

1.Wektory: iloczyn skalarny i wektorowy

Odpowiedź: W = 150 J

Iloczyn skalarny: a·b = axbx + ayby + azbz = |a|·|b|·cos θ, jest skalarem. Pozwala wyznaczyć kąt między dwoma wektorami, cos θ = a·b/(|a|·|b|), i jest równy zero, gdy wektory są prostopadłe. Rzut skalarny a na b wynosi a·b/|b|, a stała siła F na przemieszczeniu d wykonuje pracę W = F·d.

Przemieszczenie

d = B − A = (4, 0, 0) − (−3, 3, 3) = (7, −3, −3) m

Praca

W = F·d = 30·7 + 15·(−3) + 5·(−3) = 150 J

Odpowiedź

W = 150 J
2.Wektory: iloczyn skalarny i wektorowy

Odpowiedź: A = 13,29 m²

Iloczyn wektorowy: a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx) jest prostopadły do obu wektorów, a |a × b| = |a|·|b|·sin θ to pole równoległoboku, który rozpinają (trójkąt ma połowę tego pola). Kolejność ma znaczenie: b × a = −(a × b). Moment siły F przyłożonej w punkcie A względem punktu O to MO = r × F, gdzie r = A − O.

Wektory krawędzi

AB = B − A = (5, 6, 3)
AC = C − A = (2, 3, −2)

Iloczyn wektorowy

(AB × AC)x = AByACz − ABzACy = 6·(−2) − 3·3 = −21
(AB × AC)y = ABzACx − ABxACz = 3·2 − 5·(−2) = 16
(AB × AC)z = ABxACy − AByACx = 5·3 − 6·2 = 3
|AB × AC| = √((−21)² + 16² + 3²) = 26,57

Pole trójkąta

A = ½·26,57 = 13,29 m²

Odpowiedź

A = 13,29 m²
3.Reakcje podpór belek

Odpowiedź: RA = 16,88 kN

Równowaga statyczna: ciało w spoczynku ma ΣFx = 0, ΣFy = 0 i ΣM = 0 względem dowolnego punktu. Moment względem jednej podpory usuwa jej reakcję z równania.

P1​ = 10 kNP2​ = 15 kNABRA​RB​1 m0,5 m2,5 m

Schemat sił

Zastąp podpory siłami reakcji. Podpora przesuwna daje jedną reakcję pionową; przy samych obciążeniach pionowych podpora nieprzesuwna też daje jedną reakcję pionową.

Równowaga

Momenty względem A, dodatnie przeciwnie do ruchu wskazówek zegara. Potem równowaga sił pionowych.

ΣMA = 0: RB·4 = 10·1 + 15·1,5
RB = 32,5/4 = 8,125 kN
ΣFy = 0: RA = 25 − 8,125 = 16,88 kN

Odpowiedź

RA = 16,88 kN
4.Reakcje podpór belek

Odpowiedź: MA = 232,5 kN·m

Równowaga statyczna: ciało w spoczynku spełnia ΣFx = 0, ΣFy = 0 i ΣM = 0 względem dowolnego punktu. Zastąp każde obciążenie ciągłe jego wypadkową (polem wykresu obciążenia) przyłożoną w środku ciężkości wykresu obciążenia i licz momenty względem podpory, aby usunąć z równania reakcję tej podpory. Przegub wewnętrzny nie może przenieść momentu zginającego, co daje jedno dodatkowe równanie: moment względem przegubu sił po jednej stronie jest równy zeru.

Część CD

W przegubie nie ma momentu, więc momenty względem C dla samej części CD muszą się równoważyć.

W = 10·3 = 30 kN w 1,5 m od C
ΣMC = 0: RD·3 = 50·0,5 + 30·1,5
RD = 23,33 kN
VC = 80 − 23,33 = 56,67 kN

Część AC

Siła w przegubie VC działa na AC w dół (równa co do wartości i przeciwnie skierowana do działania na CD).

RA = 25 + 56,67 = 81,67 kN
MA = 25·2,5 + 56,67·3 = 232,5 kN·m

Odpowiedź

MA = 232,5 kN·m
5.Kratownica: równoważenie węzłów

Odpowiedź: FAC = 9,375 kN

Metoda równoważenia węzłów: każdy węzeł kratownicy jest w równowadze, więc w każdym węźle ΣFx = 0 i ΣFy = 0. Zacznij od węzła z co najwyżej dwiema nieznanymi siłami. Wynik ujemny oznacza, że pręt jest ściskany.

ABBCACACB50 kNAy​Cy​

Reakcje podpór

Równowaga całej kratownicy. Momenty względem A, dodatnie przeciwnie do ruchu wskazówek zegara.

ΣMA = 0: Cy·4 = 50·1 → Cy = 12,5 kN
ΣFy = 0: Ay = 50 − 12,5 = 37,5 kN

Węzeł C

Podpora przesuwna daje tylko reakcję pionową, więc w węźle C są tylko dwie nieznane siły w prętach. Załóż, że oba pręty są rozciągane.

sin γ = 4/5 = 0,8, cos γ = 3/5 = 0,6
ΣFy = 0: Cy + FBC·sin γ = 0 → FBC = −12,5/0,8 = −15,63 kN
ΣFx = 0: −FAC − FBC·cos γ = 0 → FAC = −(−15,63)·0,6 = 9,375 kN

Odpowiedź

FAC = 9,375 kN (rozciąganie)
6.Kratownica: równoważenie węzłów

Odpowiedź: FAB = −23,72 kN

Metoda równoważenia węzłów: każdy węzeł kratownicy jest w równowadze, więc w każdym węźle ΣFx = 0 i ΣFy = 0. Zacznij od węzła z co najwyżej dwiema nieznanymi siłami. Wynik ujemny oznacza, że pręt jest ściskany.

ABBCACACB15 kN15 kNAy​Cy​Ax​

Reakcje podpór

Równowaga całej kratownicy. Momenty względem A, dodatnie przeciwnie do ruchu wskazówek zegara.

ΣMA = 0: Cy·4 = 15·1 − 15·3 → Cy = −7,5 kN
ΣFy = 0: Ay = 15 − −7,5 = 22,5 kN
ΣFx = 0: Ax = 15 kN

Węzeł A

Załóż, że każdy pręt jest rozciągany (ciągnie od węzła). Tylko AB ma składową pionową w A.

sin α = 3/3,162 = 0,9487
ΣFy = 0: Ay + FAB·sin α = 0
FAB = −22,5/0,9487 = −23,72 kN

Odpowiedź

FAB = −23,72 kN (ściskanie)
7.Ramy i maszyny

Odpowiedź: A = 81,49 kN

Ramy i maszyny: w przeciwieństwie do kratownicy rama zawiera co najmniej jeden pręt, który przenosi siły w więcej niż dwóch punktach albo ma obciążenie między przegubami. Najpierw szukaj prętów dwusiłowych: pręt obciążony tylko w dwóch przegubach ma siłę skierowaną wzdłuż prostej przez te przeguby, więc wnosi jedną niewiadomą, a nie dwie. Potem użyj całej konstrukcji do wyznaczenia reakcji podpór, jeśli niewiadomych jest nie więcej niż trzy. Na końcu rozbierz ramę: narysuj każdy pręt osobno, z siłami w przegubach równymi i przeciwnie skierowanymi na dwóch łączonych prętach, i zapisz dla niego ΣFx = 0, ΣFy = 0 oraz ΣM = 0. Zapisanie momentów względem przegubu usuwa z równania obie składowe siły w tym przegubie.

Siła w rozpórce

FCD = 15·2,5/(0,53·0,8) = 88,44 kN

Składowe w A

Ax = FCD·cos α = 75 kN (w stronę ściany)
Ay = 15 − FCD·sin α = −31,88 kN

Długość

A = √(75² + −31,88²) = 81,49 kN

Odpowiedź

A = 81,49 kN

Ujemne Ay oznacza, że ściana ciągnie belkę w dół w punkcie A.

8.Ramy i maszyny

Odpowiedź: T = 10,8 kN

Ramy i maszyny: w przeciwieństwie do kratownicy rama zawiera co najmniej jeden pręt, który przenosi siły w więcej niż dwóch punktach albo ma obciążenie między przegubami. Najpierw szukaj prętów dwusiłowych: pręt obciążony tylko w dwóch przegubach ma siłę skierowaną wzdłuż prostej przez te przeguby, więc wnosi jedną niewiadomą, a nie dwie. Potem użyj całej konstrukcji do wyznaczenia reakcji podpór, jeśli niewiadomych jest nie więcej niż trzy. Na końcu rozbierz ramę: narysuj każdy pręt osobno, z siłami w przegubach równymi i przeciwnie skierowanymi na dwóch łączonych prętach, i zapisz dla niego ΣFx = 0, ΣFy = 0 oraz ΣM = 0. Zapisanie momentów względem przegubu usuwa z równania obie składowe siły w tym przegubie.

Cała rama: momenty względem A

By·3,2 = 12·4,5
By = 16,88 kN

Noga BC: momenty względem C

16,88·1,6 = T·2,5
T = 10,8 kN

Odpowiedź

T = 10,8 kN

Dodatnie T oznacza, że ściąg jest rozciągany, tak jak założono.

9.Siła tnąca i moment zginający

Odpowiedź: Mmax = 122,5 kN·m

Metoda przekrojów: przetnij belkę tam, gdzie chcesz znać siły wewnętrzne, i zostaw jedną stronę. Siła tnąca V równoważy siły pionowe po tej stronie, a moment zginający M ich momenty względem przekroju. Moment maksymalny: ponieważ dM/dx = V, moment zginający osiąga ekstremum tam, gdzie siła tnąca przechodzi przez zero, albo w miejscu siły skupionej, albo wewnątrz obciążenia ciągłego.

Reakcje podpór

Równowaga całej belki.

ΣMA = 0: RB·10 = 45·1 + 40·5
RB = 245/10 = 24,5 kN
ΣFy = 0: RA = 85 − 24,5 = 60,5 kN

Moment pod każdą siłą

Zostaw część na lewo od każdej siły.

pod P1: M = RA·1 = 60,5·1 = 60,5 kN·m
pod P2: M = RB·5 = 24,5·5 = 122,5 kN·m

Największa wartość

Mmax = 122,5 kN·m (pod P2)

Odpowiedź

Mmax = 122,5 kN·m
10.Siła tnąca i moment zginający

Odpowiedź: Mmax = 57,6 kN·m

Metoda przekrojów: przetnij belkę tam, gdzie chcesz znać siły wewnętrzne, i zostaw jedną stronę. Siła tnąca V równoważy siły pionowe po tej stronie, a moment zginający M ich momenty względem przekroju. Moment maksymalny: ponieważ dM/dx = V, moment zginający osiąga ekstremum tam, gdzie siła tnąca przechodzi przez zero, albo w miejscu siły skupionej, albo wewnątrz obciążenia ciągłego.

Reakcje podpór

Równowaga całej belki.

Wypadkowa obciążenia ciągłego: W = w·ℓ = 20·2 = 40 kN, przyłożona w x̄ = 8 m
ΣMA = 0: RB·10 = 20·2·8
RB = 320/10 = 32 kN
ΣFy = 0: RA = 40 − 32 = 8 kN

Zerowa siła tnąca

Siła tnąca zaczyna od RA, jest stała na każdym nieobciążonym odcinku i maleje z nachyleniem w wewnątrz obciążenia.

RA − w·(x0 − 7) = 0
x0 = 7 + 8/20 = 7,4 m

Moment maksymalny

Mmax = RA·x0 − w·(x0 − 7)²/2 = 8·7,4 − 20·0,4²/2 = 57,6 kN·m

Odpowiedź

Mmax = 57,6 kN·m
11.Środek ciężkości i moment bezwładności

Odpowiedź: Sx = 1518 × 10³ mm³

Moment bezwładności: dla prostokąta względem własnej osi centralnej I = bh³/12, a względem podstawy bh³/3 (twierdzenie Steinera I = Ic + A·d²). Otwór uwzględnia się, odejmując jego I, o ile obie części odnoszą się do tej samej osi. Sprężysty wskaźnik wytrzymałości to S = I/c, gdzie c jest odległością do skrajnych włókien.

Prostokąt zewnętrzny minus dwa boczne wycięcia

Oba wycięcia razem mają szerokość (B − tw) i wysokość hw = H − 2tf oraz wspólną oś x.

hw = 420 − 2·14 = 392 mm
Ix = (B·H³ − (B − tw)·hw³)/12 = (250·420³ − 244·392³)/12
Ix = 3,187 × 10⁸ mm⁴

Wskaźnik wytrzymałości przekroju

c = H/2 = 210 mm
Sx = I/c = 3,187 × 10⁸/210
Sx = 1,518 × 10⁶ mm³ = 1518 × 10³ mm³

Odpowiedź

Sx = 1518 × 10³ mm³
12.Środek ciężkości i moment bezwładności

Odpowiedź: Mallow = 21,44 kN·m

Przekroje złożone: podziel przekrój na prostokąty. Środek ciężkości to średnia ważona polami ȳ = ΣAᵢyᵢ/ΣAᵢ. Moment bezwładności względem osi centralnej sumuje własne bh³/12 każdej części i człon Steinera A·d², gdzie d to odległość środka ciężkości części od środka ciężkości całości. Naprężenie od zginania to σ = M·y/I.

Środek ciężkości

ȳ = (4500·247,5 + 2400·120)/6900 = 203,2 mm
krawędź górna: c = 255 − 203,2 = 51,85 mm

Moment bezwładności przekroju

I = 300·15³/12 + 4500·44,35² + 10·240³/12 + 2400·83,15² = 3,705 × 10⁷ mm⁴

Moment dopuszczalny dla każdej krawędzi

Moment ujemny: góra jest rozciągana, dół ściskany.

krawędź górna: M = 30·3,705 × 10⁷/51,85 = 21,44 kN·m
krawędź dolna: M = 150·3,705 × 10⁷/203,2 = 27,36 kN·m

Wartość decydująca

Mallow = min = 21,44 kN·m (krawędź górna)

Odpowiedź

Mallow = 21,44 kN·m

ExamProblems · examproblems.com/courses/statics