Statystyka 2: Wnioskowanie statystyczne: zestaw na powtórkę

Wzory, najważniejsze kroki metod dla każdego tematu i 10 zadań do ćwiczenia, z pełnymi rozwiązaniami na końcu.

Nowe zadaniaWróć do przedmiotu

W oknie drukowania wybierz „Zapisz jako PDF”, aby zachować kopię na swoim urządzeniu.

1Wzory i metody

Rozkład normalny

Wynik z
z = (x − μ)/σ
Poniżej x
P(X < x) = Φ(z)
Powyżej x
P(X > x) = 1 − Φ(z)
Pomiędzy
Φ(z2) − Φ(z1)
Percentyl
x = μ + z·σ

Metoda

  1. Zamień wartość na wynik standaryzowany: z = (x − μ)/σ.
  2. Odczytaj Φ(z), pole na lewo od z.
  3. Dla pola na prawo użyj 1 − Φ(z); dla przedziału odejmij dwa pola lewostronne.
  4. Dla percentyla licz wstecz: wyznacz z dla pola, a potem x = μ + z·σ.

Przedziały ufności

σ znane
x̄ ± z·σ/√n
σ nieznane
x̄ ± t·s/√n, df = n − 1
Wartość krytyczna z
90%: 1,645, 95%: 1,96, 99%: 2,576
Liczebność próby
n = (z·σ/E)², rounded up

Metoda

  1. Wybierz między z (znane σ populacji) a t (tylko s z próby, z n − 1 stopniami swobody).
  2. Wyznacz wartość krytyczną dla poziomu ufności.
  3. Margines błędu: E = wartość krytyczna × odchylenie standardowe/√n.
  4. Przedział: x̄ ± E.

Testy hipotez i przedziały ufności

Test z dla średniej
z = (x̄ − μ0)/(σ/√n)
Test t dla średniej
t = (x̄ − μ0)/(s/√n), df = n − 1
Dwustronny na poziomie 5%
odrzuć H0, jeśli |z| > 1,96
Przedział ufności
x̄ ± z·σ/√n

Metoda

  1. Sformułuj H₀ i H₁ i ustal, czy test jest jednostronny, czy dwustronny.
  2. Oblicz statystykę testową: (x̄ − μ₀)/(σ/√n) albo z s i t.
  3. Porównaj z wartością krytyczną albo wyznacz wartość p.
  4. Odrzuć H₀, jeśli statystyka przekracza wartość krytyczną (p poniżej α), i sformułuj wniosek słowami.

Regresja liniowa i korelacja

Sumy kwadratów
Sxx = Σ(x − x̄)² = Σx² − (Σx)²/n, Sxy = Σxy − ΣxΣy/n
Współczynnik kierunkowy
b = Sxy/Sxx
Wyraz wolny
a = ȳ − b·x̄
Korelacja
r = Sxy/√(SxxSyy)
Reszta
e = y − ŷ

Testy chi-kwadrat

Statystyka testowa
χ² = Σ(O − E)²/E
Test zgodności
E = n·p, df = k − 1 − (estimated parameters)
Niezależność
E = row total × column total / grand total, df = (r − 1)(c − 1)
Wartości krytyczne (α = 0,05)
df 1: 3,841, 2: 5,991, 3: 7,815, 4: 9,488
Decyzja
odrzuć H0, jeśli χ² > χ²crit

2Zadania do ćwiczenia

1.Rozkład normalnyŚredni
−3−2−10123zzacieniowane pole na prawo od z = 0,6217

Przeciągnij z tak, aby zacieniowane pole pod standardową krzywą normalną, na prawo od z, wynosiło 0,6217. Znajdź z z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku.

A = 0,6217
z =
2.Rozkład normalnyTrudny
μ = 250x = ?25%

Rozkład mas worków jest normalny ze średnią 250 g i odchyleniem standardowym 5 g. Wyznacz wartość x, poniżej której leży 25% wszystkich wartości (25. percentyl).

μ = 250σ = 5P = 25%
x = g
3.Przedziały ufnościŚredni
μ₁ − μ₂0L = ?Ux̄₁ − x̄₂E99%

Porównuje się czas pracy baterii dwóch modeli telefonów. Model 1: 50 telefonów, średnia 103 h, znane odchylenie standardowe 4 h. Model 2: 40 telefonów, średnia 101,5 h, znane odchylenie standardowe 8 h. Wyznacz dolną granicę przedziału ufności 99 % dla μ₁ − μ₂.

n₁ = 50x̄₁ = 103 hσ₁ = 4 hn₂ = 40x̄₂ = 101,5 hσ₂ = 8 h99%
dolna granica = h
4.Przedziały ufnościTrudny
μ₁ − μ₂, t(12) = 1,7820LUx̄₁ − x̄₂E = ?90%

Testuje się dwa nawozy. Grupa poletek 1: 6 poletek, średni plon 75,5 kg, odchylenie standardowe 8 kg. Grupa poletek 2: 8 poletek, średnia 75 kg, odchylenie standardowe 6 kg. Załóż równe wariancje (łączne t, df = n₁ + n₂ − 2). Wyznacz margines błędu E przedziału ufności 90 % dla μ₁ − μ₂.

n₁ = 6x̄₁ = 75,5s₁ = 8n₂ = 8x̄₂ = 75s₂ = 690%t(12) = 1,782
E = kg
5.Testy hipotez i przedziały ufnościŚredni
−2,3062,306t = ?df = 8

9 pracowników wykonuje test pisania na klawiaturze przed kursem i po nim. Dla każdej osoby zapisuje się różnicę d = po − przed (słowa na minutę). Średnia różnica wynosi −7,93, a odchylenie standardowe różnic 6,8. Wyznacz statystykę testu dla prób zależnych t dla H₀: μd = 0.

n = 9d̄ = −7,93sd = 6,8
t =
6.Testy hipotez i przedziały ufnościTrudny
σ = 4, n = ?x̄ − Ex̄ + Ex̄E = 1,595%

Jak duża musi być próba, aby przedział ufności 95 % dla średniej miał margines błędu co najwyżej 1,5? Odchylenie standardowe wynosi 4. Wyznacz najmniejszą liczebność próby n.

σ = 4E = 1,595%
n =
7.Regresja liniowa i korelacjaŚredni
xy2644736848891096xy510708090

Tabela podaje 5 par obserwacji x = liczba godzin nauki i y = wynik egzaminu. Podane są ich sumy. Wyznacz z tych sum współczynnik korelacji Pearsona r.

n = 5Σx = 30Σy = 406Σx² = 220Σy² = 33618Σxy = 2596
r =
8.Regresja liniowa i korelacjaTrudny
xy125221323420520xy24202224ŷ = 21

Tabela podaje 5 par obserwacji x = wiek samochodu w latach i y = cena w tys. €. Użyj prostej najmniejszych kwadratów ŷ = a + b·x. Dla jakiej wartości x prosta przewiduje ŷ = 21?

n = 5ŷ = 21
x =
9.Testy chi-kwadratŚredni
autobusrowersamochódSumastudenci293145105pracownicy2031859Suma496253164

Tabela kontyngencji pokazuje liczebności obserwowane. W teście niezależności chi-kwadrat wyznacz liczebność oczekiwaną E dla komórki „studenci, rower”.

suma wiersza = 105suma kolumny = 62N = 164
E =
10.Testy chi-kwadratTrudny
taknieSumawiek 18–30352560wiek 31–50332760wiek 51+58260Suma12654180dfα = 0,05α = 0,0113,8416,63525,9919,21037,81511,34549,48813,277511,07015,086612,59216,812714,06718,475815,50720,090916,91921,6661018,30723,209

Tabela pokazuje liczebności obserwowane. Sprawdź na poziomie α = 0,05, czy obie zmienne są niezależne (bez poprawki na ciągłość). Oblicz statystykę testową χ², a potem porównaj ją z wartością krytyczną z tabeli.

N = 1803 × 2α = 0,05
χ² =

3Roztwory

1.Rozkład normalny

Odpowiedź: z = −0,31

Od pola z powrotem do z: Φ(z) to pole na lewo od z. Dla pola lewego ogona A znajdź w tablicy z, dla którego Φ(z) = A. Pole prawego ogona A oznacza Φ(z) = 1 − A. Pole środkowe A między −z a z zostawia (1 − A)/2 w każdym ogonie, więc Φ(z) = (1 + A)/2. Dla wartości x użyj x = μ + zσ.

Pole na lewo od z

Φ(z) = 1 − 0,6217 = 0,3783

Czytaj tablicę z wstecz

Znajdź 0,3783 wewnątrz tablicy i odczytaj z.

z = −0,31

Odpowiedź

z = −0,31
2.Rozkład normalny

Odpowiedź: x = 246,6 g

Rozkład normalny: zamień wartość x na wynik z, z = (x − μ)/σ, który mówi, o ile odchyleń standardowych wartość leży od średniej. Tablica rozkładu normalnego (czyli Φ(z)) podaje pole na lewo od z, czyli P(X < x). Pole na prawo to 1 − Φ(z), a pole między dwiema wartościami to różnica ich dwóch pól.

z dla percentyla

Φ(z) = 0,25 → z = −0,6745

Powrót do x

x = 250 + −0,6745·5 = 246,63 g

Odpowiedź

x = 246,63 g
3.Przedziały ufności

Odpowiedź: dolna granica = −2,069 h

Przedział dla różnicy: oszacowanie ± wartość krytyczna × błąd standardowy. Dla dwóch niezależnych średnich przy znanym σ: SE = √(σ₁²/n₁ + σ₂²/n₂) i z. Przy równych nieznanych wariancjach: łączne s_p i t z n₁ + n₂ − 2 stopniami swobody. Dla prób zależnych pracuj na różnicach: d̄ ± t·s_d/√n.

Estymator punktowy

x̄₁ − x̄₂ = 103 − 101,5 = 1,5

Błąd standardowy

SE = √(4²/50 + 8²/40) = 1,386

Margines błędu

E = 2,576·1,386 = 3,569

Przedział

1,5 ± 3,569 → [−2,069, 5,069]

Odpowiedź

dolna granica = −2,069 h

Przedział zawiera 0, więc dane nie wykazują istotnej różnicy.

4.Przedziały ufności

Odpowiedź: E = 6,644 kg

Przedział dla różnicy: oszacowanie ± wartość krytyczna × błąd standardowy. Dla dwóch niezależnych średnich przy znanym σ: SE = √(σ₁²/n₁ + σ₂²/n₂) i z. Przy równych nieznanych wariancjach: łączne s_p i t z n₁ + n₂ − 2 stopniami swobody. Dla prób zależnych pracuj na różnicach: d̄ ± t·s_d/√n.

Łączne odchylenie standardowe

sp² = (5·8² + 7·6²)/12 = 47,67
sp = 6,904

Margines błędu

E = 1,782·6,904·√(1/6 + 1/8) = 6,644

Odpowiedź

E = 6,644 kg
5.Testy hipotez i przedziały ufności

Odpowiedź: t = −3,499

Test dla średniej: statystyka testowa mierzy, o ile błędów standardowych średnia z próby leży od wartości z H₀: z = (x̄ − μ₀)/(σ/√n), gdy σ jest znane, t = (x̄ − μ₀)/(s/√n), gdy szacuje się je z próby. Przedział ufności to x̄ ± (wartość krytyczna)·(błąd standardowy).

Błąd standardowy średniej różnicy

SE = 6,8/√9 = 2,267

Statystyka testowa

t = −7,93/2,267 = −3,499

Odpowiedź

t = −3,499

Przy df = 8 dwustronna wartość krytyczna dla 5 % wynosi 2,306; |t| jest większe, więc H₀ odrzuca się.

6.Testy hipotez i przedziały ufności

Odpowiedź: n = 28

Test dla średniej: statystyka testowa mierzy, o ile błędów standardowych średnia z próby leży od wartości z H₀: z = (x̄ − μ₀)/(σ/√n), gdy σ jest znane, t = (x̄ − μ₀)/(s/√n), gdy szacuje się je z próby. Przedział ufności to x̄ ± (wartość krytyczna)·(błąd standardowy).

Wyznacz n

n = (1,96·4/1,5)² = 27,32

Zaokrąglij w górę

n = 28

Odpowiedź

n = 28
7.Regresja liniowa i korelacja

Odpowiedź: r = 0,9917

Regresja metodą najmniejszych kwadratów: przy średnich x̄ i ȳ oraz Sxx = Σ(x − x̄)², Syy = Σ(y − ȳ)² i Sxy = Σ(x − x̄)(y − ȳ) prosta ŷ = a + b·x ma współczynnik kierunkowy b = Sxy/Sxx i wyraz wolny a = ȳ − b·x̄, więc zawsze przechodzi przez punkt (x̄, ȳ). Współczynnik korelacji Pearsona r = Sxy/√(Sxx·Syy) leży między −1 a 1; r² to część zmienności y wyjaśniona przez prostą.

Sumy scentrowane

Sxy = 2596 − 30·406/5 = 160
Sxx = 220 − 30²/5 = 40
Syy = 33618 − 406²/5 = 650,8

Współczynnik korelacji

r = 160/√(40·650,8) = 0,9917

Odpowiedź

r = 0,9917
8.Regresja liniowa i korelacja

Odpowiedź: x = 3,727

Regresja metodą najmniejszych kwadratów: przy średnich x̄ i ȳ oraz Sxx = Σ(x − x̄)², Syy = Σ(y − ȳ)² i Sxy = Σ(x − x̄)(y − ȳ) prosta ŷ = a + b·x ma współczynnik kierunkowy b = Sxy/Sxx i wyraz wolny a = ȳ − b·x̄, więc zawsze przechodzi przez punkt (x̄, ȳ). Współczynnik korelacji Pearsona r = Sxy/√(Sxx·Syy) leży między −1 a 1; r² to część zmienności y wyjaśniona przez prostą.

Średnie

x̄ = 15/5 = 3
ȳ = 109/5 = 21,8

Sumy kwadratów i iloczynów

Sxx = Σ(x − x̄)² = 10
Sxy = Σ(x − x̄)(y − ȳ) = −11

Prosta regresji

b = −11/10 = −1,1
a = 21,8 − (−1,1)·3 = 25,1
ŷ = 25,1 − 1,1·x

Wyznacz x

x = (21 − 25,1)/(−1,1) = 3,727

Odpowiedź

x = 3,727
9.Testy chi-kwadrat

Odpowiedź: E = 39,7

Testy chi-kwadrat: porównaj liczebności obserwowane O z liczebnościami E oczekiwanymi przy H₀ za pomocą χ² = Σ(O − E)²/E. Test zgodności: E = n·p dla każdej kategorii, df = k − 1 (minus jeden za każdy parametr estymowany z danych). Niezależność w tabeli r × c: E = suma wiersza × suma kolumny / suma ogólna, df = (r − 1)(c − 1). Odrzuć H₀, gdy χ² przekracza wartość krytyczną dla wybranego α.

Liczebność oczekiwana

E = 105·62/164 = 39,7

Odpowiedź

E = 39,7
10.Testy chi-kwadrat

Odpowiedź: χ² = 30,63

Testy chi-kwadrat: porównaj liczebności obserwowane O z liczebnościami E oczekiwanymi przy H₀ za pomocą χ² = Σ(O − E)²/E. Test zgodności: E = n·p dla każdej kategorii, df = k − 1 (minus jeden za każdy parametr estymowany z danych). Niezależność w tabeli r × c: E = suma wiersza × suma kolumny / suma ogólna, df = (r − 1)(c − 1). Odrzuć H₀, gdy χ² przekracza wartość krytyczną dla wybranego α.

Liczebności oczekiwane

wiek 18–30: 42, 18
wiek 31–50: 42, 18
wiek 51+: 42, 18

Statystyka chi-kwadrat

χ² = (35 − 42)²/42 + (25 − 18)²/18 + (33 − 42)²/42 + (27 − 18)²/18 + (58 − 42)²/42 + (2 − 18)²/18
χ² = 30,63

Decyzja

df = 2, χ²crit = 5,991
30,63 > 5,991

Odpowiedź

χ² = 30,63

χ² jest większe od wartości krytycznej, więc H₀ zostaje odrzucona: zmienne wydają się powiązane.

ExamProblems · examproblems.com/courses/statistics-2-inference