Anatomia człowieka: pytania do ćwiczeń z wyjaśnieniami

1Czym jest anatomia i dlaczego jest ważna

Anatomia to nauka o budowie ciała: jak nazywają się jego części, gdzie leżą i jak są połączone. Fizjologia, odrębny przedmiot, bada, jak te części działają.

Lekarze, pielęgniarki i terapeuci korzystają z anatomii codziennie. Aby zrobić zastrzyk, wyczuć tętno lub zrozumieć uraz, trzeba dokładnie wiedzieć, co leży pod skórą w danym miejscu.

Ciało jest zbudowane z poziomów. Każdy poziom składa się z poziomu niższego:

1. Komórki, najmniejsze jednostki żywe, takie jak komórki mięśniowe i nerwowe.
2. Tkanki, grupy podobnych komórek wykonujących jedno zadanie. Są cztery podstawowe typy: tkanka nabłonkowa, łączna, mięśniowa i nerwowa.
3. Narządy, zbudowane z kilku tkanek, takie jak serce, wątroba czy skóra.
4. Układy narządów, grupy narządów współpracujących ze sobą, takie jak układ krążenia, oddechowy, pokarmowy, nerwowy i ruchu.

Skóra jest największym narządem ciała. Wątroba jest największym narządem wewnętrznym.

2Pozycja anatomiczna i kierunki

Każdy kierunek w anatomii odnosi się do jednej standardowej postawy, czyli pozycji anatomicznej: stoisz wyprostowany, twarzą do przodu, ręce wzdłuż ciała, dłonie zwrócone do przodu, stopy złączone.

Kierunki podaje się zawsze z punktu widzenia pacjenta. „Lewy” oznacza lewą stronę pacjenta, nawet gdy pacjent stoi twarzą do ciebie.

Najważniejsze określenia kierunków występują w parach:

• Górny (superior, w stronę głowy) i dolny (inferior, w stronę stóp).
• Przedni (anterior) lub brzuszny (w stronę przodu) i tylny (posterior) lub grzbietowy (w stronę tyłu).
• Przyśrodkowy (medialny, w stronę linii pośrodkowej ciała) i boczny (lateralny, od linii pośrodkowej).
• Bliższy (proksymalny, bliżej miejsca przyczepu kończyny do tułowia) i dalszy (dystalny, dalej). Tych dwóch określeń używa się dla kończyn.
• Powierzchowny (bliżej skóry) i głęboki (dalej w głąb).

Ciało przecinają trzy płaszczyzny. Płaszczyzna strzałkowa dzieli je na część lewą i prawą. Płaszczyzna czołowa dzieli je na przód i tył. Płaszczyzna poprzeczna (osiowa) dzieli je na część górną i dolną.

W pozycji anatomicznej kciuk jest skierowany od ciała. Zatem kość promieniowa, kość przedramienia po stronie kciuka, leży bocznie, a kość łokciowa przyśrodkowo.

3Główne układy w skrócie

Szkielet i stawy. Dorosły człowiek ma około 206 kości. Kość udowa jest najdłuższa; kosteczki słuchowe ucha środkowego są najmniejsze.

• Kręgosłup ma 7 kręgów szyjnych, 12 piersiowych i 5 lędźwiowych, a dalej kość krzyżową (5 zrośniętych kręgów) i kość guziczną.
• Jest 12 par żeber, po jednej parze na każdy kręg piersiowy. Mostek to sternum, a obojczyk to clavicula.
• W stawie maziówkowym końce kości poruszają się swobodnie. Biodro i bark to stawy kuliste; łokieć i kolano to stawy zawiasowe.

Mięśnie. Ścięgno łączy mięsień z kością. Więzadło łączy kość z kością. Są trzy rodzaje tkanki mięśniowej:

• Mięsień szkieletowy: poprzecznie prążkowany i podlegający woli. Porusza szkieletem.
• Mięsień sercowy: poprzecznie prążkowany i niezależny od woli. Występuje tylko w sercu.
• Mięsień gładki: nieprążkowany i niezależny od woli. Wyściela jelita, naczynia krwionośne i pęcherz moczowy.

Serce i naczynia. Serce ma cztery jamy: dwa przedsionki na górze, które przyjmują krew, i dwie komory poniżej, które ją wypompowują. Tętnice odprowadzają krew z serca; żyły przynoszą ją z powrotem.

Układ nerwowy. Ośrodkowy układ nerwowy to mózg i rdzeń kręgowy. Dwanaście par nerwów czaszkowych i 31 par nerwów rdzeniowych tworzy większość obwodowego układu nerwowego.

• Mózgowie właściwe (kresomózgowie) jest największą częścią mózgu. Jego płat potyliczny mieści pierwszorzędową korę wzrokową.
• Móżdżek koordynuje ruch i równowagę. Rdzeń przedłużony, w pniu mózgu, mieści ośrodki oddychania i częstości pracy serca.
• U dorosłego rdzeń kręgowy kończy się mniej więcej na wysokości kręgów L1–L2.

Oddychanie i trawienie. Przepona jest głównym mięśniem oddychania. Płuco prawe ma trzy płaty, a lewe dwa. Wątroba wytwarza żółć, a pęcherzyk żółciowy ją magazynuje.

4Jak rozwiązywać pytania z anatomii

Pytania z anatomii nagradzają stały sposób myślenia bardziej niż wkuwanie list. Stosuj te kroki:

1. Umieść strukturę: w jakiej okolicy ciała leży i do jakiego układu należy.
2. Przetłumacz słowa. Wiele nazw opisuje daną część: „cost-” to żebro, „hepat-” to wątroba, „nephr-” to nerka, „pulmon-” to płuco.
3. Przypomnij sobie relacje: do czego struktura jest przyczepiona, co dostarcza jej krew lub unerwienie, co leży obok.
4. Jeśli chodzi o drogę (krwi, moczu, sygnału nerwowego), prześledź ją etap po etapie i wypowiadaj na głos każdy etap.
5. W przypadku urazu zapytaj, co uszkodzona struktura normalnie robi. Utrata tej funkcji jest objawem.
6. Najpierw odrzuć opcje z niewłaściwej okolicy lub niewłaściwego układu, a potem wybierz spośród pozostałych.

Przykład do kroku 5: nerw promieniowy zaopatruje mięśnie prostujące nadgarstek. Jego uszkodzenie po złamaniu trzonu kości ramiennej powoduje „opadanie ręki”.

5Przykład krok po kroku

Prześledź drogę etap po etapie. Spróbuj nazwać następny etap, zanim go odsłonisz.

6Typowe błędy

• Myślenie, że tętnice zawsze niosą krew bogatą w tlen. Tętnice płucne niosą krew odtlenowaną; żyły płucne niosą krew utlenowaną.
• Mylenie ścięgien (mięsień z kością) i więzadeł (kość z kością).
• Używanie własnej lewej i prawej strony zamiast strony pacjenta.
• Mylenie mózgu właściwego (myślenie, zmysły, ruch dowolny) i móżdżku (koordynacja i równowaga).
• Twierdzenie, że pęcherzyk żółciowy wytwarza żółć. Wytwarza ją wątroba; pęcherzyk żółciowy ją magazynuje i zagęszcza.
• Zapomnienie o pozycji anatomicznej: dłonie są skierowane do przodu, więc kość promieniowa leży bocznie.

7Jak wyglądają zadania egzaminacyjne

• Łatwe (pojęcia i fakty): nazwy, położenie i liczby. Na przykład najdłuższa kość, liczba par żeber albo znaczenie słowa „proksymalny”.
• Średnie (zastosowanie pojęć): relacje między strukturami. Który nerw zaopatruje dany mięsień, która zastawka leży między dwiema jamami, które naczynie służy do badania tętna.
• Trudne (przypadki i analiza): krótki przypadek kliniczny. Łączysz uraz, uszkodzenie lub objaw z zajętą strukturą, na przykład uraz nerwu po złamaniu albo tętnicę wieńcową odpowiedzialną za zawał.

W trudnych przypadkach zapytaj, co struktura normalnie robi i gdzie przebiega. Objawem jest niemal zawsze utrata tej funkcji poniżej lub poza miejscem uszkodzenia.