Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.
1Formüller ve yöntemler
Limitler
Doğrudan yerine koyma
önce x = a deneyin; 0/0 sadeleştirmeniz gerektiği anlamına gelir
Çarpanlarına ayırıp sadeleştirin
xⁿ − aⁿ = (x − a)(xⁿ⁻¹ + a·xⁿ⁻² + … + aⁿ⁻¹)
Eşlenik
(√x − √a)(√x + √a) = x − a
Sonsuzdaki limitler
x’in en yüksek kuvvetine bölün; dereceler eşitse sonuç baş katsayıların oranıdır
Özel limit
limx→∞ (1 + a/x)bx = eab
L'Hôpital kuralı
lim f/g = lim f′/g′ (0/0 or ∞/∞)
Türevler
Kuvvet kuralı
(xⁿ)′ = n·xⁿ⁻¹
Çarpım kuralı
(uv)′ = u′v + uv′
Bölüm kuralı
(u/v)′ = (u′v − uv′)/v²
Zincir kuralı
f(g(x))′ = f′(g(x))·g′(x)
Temel türevler
(eˣ)′ = eˣ, (ln x)′ = 1/x, (sin x)′ = cos x, (cos x)′ = −sin x
Yöntem
Yapıyı belirleyin: toplam, çarpım, bölüm veya bileşke.
x’in her kuvvetine kuvvet kuralını uygulayın.
Gereken yerde çarpım, bölüm veya zincir kuralını kullanın.
Sadeleştirin ve istenirse noktada değerini hesaplayın.
Optimizasyon
Yöntem
Q(x)’i tek değişkenle yazın, Q′(x) = 0’ı çözün, Q″’yü veya uç noktaları kontrol edin
Maksimum
Q′(x) = 0, Q″(x) < 0
Minimum
Q′(x) = 0, Q″(x) > 0
Kapalı silindir
V = πr²h, A = 2πr² + 2πrh
Kâr
P = R − C, R = p·q, maximum where MR = MC
İntegraller
Kuvvet kuralı
∫xⁿ dx = xⁿ⁺¹/(n + 1) + C
Belirli integral
∫ab f dx = F(b) − F(a)
Temel integraller
∫eˣ dx = eˣ, ∫1/x dx = ln|x|, ∫sin x dx = −cos x
Eğriler arasındaki alan
∫ab (f − g) dx
Yöntem
Mümkünse integrali alınan ifadeyi basit terimlerin toplamı olarak yeniden yazın.
Kuvvet kuralını uygulayın: ∫xⁿ dx = xⁿ⁺¹/(n + 1); ex, 1/x, sin ve cos için standart integralleri kullanın.
Bir fonksiyonu ve türevini bir arada gördüğünüzde değişken değiştirme kullanın.
Belirli integralde F(b) − F(a)’yı hesaplayın.
Diferansiyel denklemler
Üstel büyüme/azalma
dy/dt = ky → y = y0ekt
Yarı ömür
k = ln 2 / t½
Newton’un soğuma yasası
T(t) = Ta + (T0 − Ta)e−kt
İntegrasyon çarpanı
y′ + p(x)y = q(x): μ = e∫p dx, (μy)′ = μq
Karıştırma tankı
dm/dt = r·c − (r/V)·m
Diziler ve seriler
Aritmetik dizi
aₙ = a₁ + (n − 1)d, Sₙ = n(a₁ + aₙ)/2
Geometrik dizi
aₙ = a₁rⁿ⁻¹, Sₙ = a₁(1 − rⁿ)/(1 − r)
Sonsuz geometrik seri
S = a₁/(1 − r), |r| < 1
p-serisi
Σ1/kᵖ converges only for p > 1
Oran testi
L = lim |ak+1/ak|: L < 1 converges, L > 1 diverges
Yakınsaklık yarıçapı
R = lim |ck/ck+1|
Taylor polinomu
Pₙ(x) = Σ f⁽ᵏ⁾(a)(x − a)ᵏ/k!
Maclaurin serisi
eˣ = Σxᵏ/k!, sin x = x − x³/3! + …, cos x = 1 − x²/2! + …, ln(1 + x) = x − x²/2 + …
Lagrange hata sınırı
|Rₙ| ≤ M·|x − a|ⁿ⁺¹/(n + 1)!
Yöntem
Türü belirleyin: aritmetik (sabit fark), geometrik (sabit oran), standart bir seri, bir kuvvet serisi ya da bir Taylor polinomu.
Toplamlar için Sₙ = n(a₁ + aₙ)/2, Sₙ = a₁(1 − rⁿ)/(1 − r) ya da |r| < 1 iken S = a₁/(1 − r) kullanın; a₁ toplamın ilk terimidir.
Yakınsaklık için: önce n. terim testi, sonra Σ1/kᵖ ya da bir geometrik seriyle karşılaştırma; faktöriyeller ve k. kuvvetler için oran ya da kök testini kullanın.
Taylor polinomları için f(a), f′(a), f″(a), … değerlerini listeleyin, k. türevi k!’e bölün ve hatayı M·|x − a|ⁿ⁺¹/(n + 1)! ile sınırlayın.
2Alıştırma soruları
1.LimitlerOrta
L = limx→∞ (1 − 2/x)x limitini bulun. Ondalık bir değer verin.
f(x) = (1 − 2/x)xx → ∞
L =
2.LimitlerZor
L = limx→0 (e1,5x − 1 − 1,5x)/x² limitini bulun.
f(x) = (e1,5x − 1 − 1,5x)/x²x → 0
L =
3.TürevlerOrta
f(x) = x2·e0,5x olsun. f′(1,5)'yi bulun.
f(x) = x2·e0,5xx = 1,5
f′(1.5) =
4.TürevlerZor
f(x) = 3x2 + x + 4 fonksiyonunun x = 1 noktasındaki teğeti y eksenini y = b'de keser. b'yi bulun.
f(x) = 3x2 + x + 4x = 1
b =
5.OptimizasyonOrta
Kapalı (üstü ve altı olan) silindirik bir kutu 250 cm³ almalıdır. Kullanılan metal toplam yüzey alanıyla orantılıdır. En az malzemeyi kullanan yarıçap r değerini bulun.
V = 250 cm³
r = cm
6.OptimizasyonZor
Küçük bir firma ürününü birim başına €50 sabit piyasa fiyatından satıyor. q birim üretmenin maliyeti C(q) = 2400 + 28q + 0,01q² avro. Kârı en büyük yapan üretim q değerini bulun.
p = €50C = 2400 + 28q + 0,01q²
q = birim
7.İntegrallerOrta
I = ∫₀1 x·cos x dx değerini hesaplayın (x radyan cinsinden).
∫₀1 x·cos x dx
I =
8.İntegrallerZor
y = x doğrusu ile y = x² parabolü arasındaki bölge x ekseni etrafında döndürülüyor. Cismin hacmini V bulun.
y = xy = x²
V =
9.Diferansiyel denklemlerOrta
94 °C’deki bir fincan kahve 22 °C’deki bir odada bırakılıyor. 18 dakika sonra sıcaklığı 57 °C’dir. Newton’un soğuma yasasını izler: dT/dt = −k·(T − Tₐ). Sabit k değerini min⁻¹ cinsinden bulun.
T0 = 94 °CTa = 22 °CT(18) = 57 °C
k = min⁻¹
10.Diferansiyel denklemlerZor
x > 0 için y(1) = 5 koşuluyla y′ + y/x = x2 başlangıç değer problemini çözün. y(3) değerini bulun.
y′ + y/x = x2y(1) = 5
y(3) =
11.Diziler ve serilerOrta
Dört serinin tam biri ıraksar. Ona tıklayın.
A: Σ 1/k²B: Σ 2ᵏ/k³C: Σ (−1)ᵏ/√kD: Σ (2/5)ᵏ
1A: Σ 1/k²
2B: Σ 2ᵏ/k³
3C: Σ (−1)ᵏ/√k
4D: Σ (2/5)ᵏ
12.Diziler ve serilerZor
f(x) = sin x, x = 2 noktasında n. dereceden Maclaurin polinomuyla yaklaşıklanıyor. M = 1 ile Lagrange sınırı M·|x|ⁿ⁺¹/(n + 1)! kullanarak, hatanın 0,0001 değerinin altında olmasını garanti eden en küçük dereceyi, n, bulun.
f(x) = sin xx = 2M = 1ε = 0,0001
n =
3Çözeltiler
1.Limitler
Cevap: L = 0,1353
Limitler: önce doğrudan yerine koymayı deneyin. 0/0 verirse önce sadeleştirin: çarpanlarına ayırıp ortak çarpanı sadeleştirin ya da eşlenikle çarpın. x → ∞ iken pay ve paydayı x’in en yüksek kuvvetine bölün. L'Hôpital kuralı: f/g 0/0 veya ∞/∞ veriyorsa lim f/g = lim f′/g′; pay ve paydanın türevi ayrı ayrı alınır (bölüm kuralıyla değil).
Logaritma alın
ln L = limx→∞ x·ln(1 − 2/x)
Hesaplayın
u → 0 iken ln(1 + u)/u → 1, dolayısıyla x·ln(1 + a/x) → a.
ln L = 1·(−2) = −2
Logaritmayı geri alın
L = e−2 = 0,1353
Cevap
L = 0,1353
2.Limitler
Cevap: L = 1,125
Limitler: önce doğrudan yerine koymayı deneyin. 0/0 verirse önce sadeleştirin: çarpanlarına ayırıp ortak çarpanı sadeleştirin ya da eşlenikle çarpın. x → ∞ iken pay ve paydayı x’in en yüksek kuvvetine bölün. L'Hôpital kuralı: f/g 0/0 veya ∞/∞ veriyorsa lim f/g = lim f′/g′; pay ve paydanın türevi ayrı ayrı alınır (bölüm kuralıyla değil).
Birinci uygulama
(1,5·e1,5x − 1,5)/(2x) → 0/0
İkinci uygulama
2,25·e1,5x/2
x = 0 koyun
L = 2,25·1/2 = 1,125
Cevap
L = 1,125
3.Türevler
Cevap: f′(1.5) = 8,733
Türev alma: f′(x) türevi grafiğin x noktasındaki eğimidir. Kuvvet kuralı: (xⁿ)′ = n·xⁿ⁻¹. Çarpım kuralı: (uv)′ = u′v + uv′. Zincir kuralı: (f(g(x)))′ = f′(g(x))·g′(x). f′(x) = 0 olan yerde grafiğin yatay teğeti vardır: maksimum, minimum ya da eyer noktası.
Çarpım kuralı
f′(x) = u′v + uv′ = e0,5x·(2x + 0,5·x2)
Yerine koyun
f′(1,5) = 2,117·(3 + 1,125) = 8,733
Cevap
f′(1,5) = 8,733
4.Türevler
Cevap: b = 1
Türev alma: f′(x) türevi grafiğin x noktasındaki eğimidir. Kuvvet kuralı: (xⁿ)′ = n·xⁿ⁻¹. Çarpım kuralı: (uv)′ = u′v + uv′. Zincir kuralı: (f(g(x)))′ = f′(g(x))·g′(x). f′(x) = 0 olan yerde grafiğin yatay teğeti vardır: maksimum, minimum ya da eyer noktası.
Nokta ve eğim
f(1) = 8
f′(x) = 6x + 1 → f′(1) = 7
x = 0'da teğet
b = f(x₀) − f′(x₀)·x₀ = 8 − 7·1 = 1
Cevap
b = 1
5.Optimizasyon
Cevap: r = 3,414 cm
Optimizasyon: optimize edilecek büyüklüğü, kısıtı kullanarak diğer değişkeni yok edip tek değişkenli bir fonksiyon olarak yazın. Türevi sıfıra eşitleyip çözün. Kritik noktanın maksimum veya minimum olduğunu (ikinci türev veya birinci türevin işaret değişimi) ve izin verilen aralıkta bulunduğunu kontrol edin; sıfır kenar uzunluğu gibi bir uç nokta cevap değildir.
r’nin fonksiyonu olarak alan
h = 250/(πr²)
A(r) = 2πr² + 500/r
Türevi sıfıra eşitleyin
A″(r) = 4π + 1000/r³ > 0, yani bu bir minimumdur.
4πr − 500/r² = 0 → r = ∛(250/(2π)) = 3,414 cm
Yükseklik ve alan
h = 250/(π·3,414²) = 2r = 6,828 cm
A = 2π·3,414² + 500/3,414 = 219,7 cm²
Cevap
r = 3,414 cm
En ucuz kapalı kutunun yüksekliği çapına eşittir: h = 2r.
6.Optimizasyon
Cevap: q = 1100 birim
Optimizasyon: optimize edilecek büyüklüğü, kısıtı kullanarak diğer değişkeni yok edip tek değişkenli bir fonksiyon olarak yazın. Türevi sıfıra eşitleyip çözün. Kritik noktanın maksimum veya minimum olduğunu (ikinci türev veya birinci türevin işaret değişimi) ve izin verilen aralıkta bulunduğunu kontrol edin; sıfır kenar uzunluğu gibi bir uç nokta cevap değildir.
Kısmi integrasyon: ∫u·dv = u·v − ∫v·du, çarpım kuralından gelir. u olarak türevi alındığında basitleşen çarpanı (x’in bir kuvveti ya da ln x), dv olarak ise integralini alabildiğiniz çarpanı (eˣ, sin x, cos x ya da u = ln x iken x) seçin. Belirli integralde u·v’yi iki sınırda hesaplayın: ∫ₐᵇ u dv = [u·v]ₐᵇ − ∫ₐᵇ v du. x² çarpanı iki tur gerektirir.
u ve dv’yi seçin
u = x, du = dx; dv = cos x dx, v = sin x
İlkel fonksiyon
∫x cos x dx = x sin x − ∫sin x dx = x sin x + cos x
Limitler
(1·sin 1 + cos 1) − (0 + 1) = 0,3818
Cevap
I = 0,3818
8.İntegraller
Cevap: V = 0,4189
Dönel cisim hacimleri: y = f(x) eğrisi altındaki x = a’dan x = b’ye bölgeyi x ekseni etrafında döndürmek, x’teki kesiti f(x) yarıçaplı bir disk olan bir cisim oluşturur. Diskleri toplamak V = π∫ₐᵇ f(x)² dx verir. Bölge bir dış R(x) eğrisi ile bir iç r(x) eğrisi arasında olduğunda her dilim bir rondeladır: V = π∫ₐᵇ (R(x)² − r(x)²) dx. Yarıçapların karesini çıkarmadan önce alın.
Kesişim noktaları
1x = 1x² → x = 0, x = 1
Rondela (pul) yöntemi
V = π∫₀1 ((1x)² − (1x²)²) dx
İntegral alın
V = π(1·1³/3 − 1·1⁵/5) = π·0,1333 = 0,4189
Cevap
V = 0,4189
9.Diferansiyel denklemler
Cevap: k = 0,04007 min⁻¹
Birinci mertebe diferansiyel denklemler: dy/dt = k·y’nin çözümü y = y₀·ekt’dir (k > 0 için büyüme, k < 0 için azalma); T yarı ömrü k = ln 2/T verir. Newton’un soğuma yasası dT/dt = −k·(T − Tₐ), T(t) = Tₐ + (T₀ − Tₐ)·e−kt verir. y′ + p(x)·y = q(x) lineer denklemi μ = e∫p dx integrasyon çarpanıyla çözülür: (μy)′ = μq, dolayısıyla μy = ∫μq dx + C.
Sıcaklık farklarının oranı
e−18k = 35/72
k için çözün
k = ln(72/35)/18 = 0,04007 min⁻¹
Cevap
k = 0,04007 min⁻¹
10.Diferansiyel denklemler
Cevap: y(3) = 8,333
Birinci mertebe diferansiyel denklemler: dy/dt = k·y’nin çözümü y = y₀·ekt’dir (k > 0 için büyüme, k < 0 için azalma); T yarı ömrü k = ln 2/T verir. Newton’un soğuma yasası dT/dt = −k·(T − Tₐ), T(t) = Tₐ + (T₀ − Tₐ)·e−kt verir. y′ + p(x)·y = q(x) lineer denklemi μ = e∫p dx integrasyon çarpanıyla çözülür: (μy)′ = μq, dolayısıyla μy = ∫μq dx + C.
İntegrasyon çarpanı
μ = e∫1/x dx = x1
İntegral alın
(x1y)′ = x3 → x1y = 1x4/4 + C
Başlangıç koşulu
5 = 1/4 + C → C = 4,75
Hesaplayın
y(3) = (1·34/4 + 4,75)/31 = 8,333
Cevap
y(3) = 8,333
11.Diziler ve seriler
Cevap: B: Σ 2ᵏ/k³
Yakınsaklık: terimler 0’a gitmiyorsa seri ıraksar (n. terim testi). Σ1/kᵖ yalnızca p > 1 için, Σrᵏ yalnızca |r| < 1 için yakınsar. Terimleri büyük k için bunlara benziyorsa bir seriyi bunlardan biriyle karşılaştırın. Oran testi: L = lim |ak+1/ak|; kök testi: L = lim |ak|1/k. L < 1 yakınsar, L > 1 ıraksar, L = 1 hiçbir şeye karar vermez. Bir kuvvet serisi Σck(x − x₀)ᵏ, R = lim |ck/ck+1| olmak üzere |x − x₀| < R için yakınsar; terimleri 0’a azalan değişen işaretli bir seri yakınsar.
D: Σ (2/5)ᵏ → r = 2/5 olan geometrik seri, |r| < 1: yakınsar.
Cevap
B: Σ 2ᵏ/k³
Cevap
B: Σ 2ᵏ/k³
12.Diziler ve seriler
Cevap: n = 10
Taylor polinomları: x = a yakınında türevlenebilir bir fonksiyon Pₙ(x) = f(a) + f′(a)(x − a) + f″(a)(x − a)²/2! + … + f⁽ⁿ⁾(a)(x − a)ⁿ/n! ile yaklaşıklanır; a = 0 için bu Maclaurin polinomudur. Standart seriler: eˣ = Σxᵏ/k!, sin x = x − x³/3! + x⁵/5! − …, cos x = 1 − x²/2! + x⁴/4! − …, ln(1 + x) = x − x²/2 + x³/3 − …, 1/(1 − x) = Σxᵏ. Lagrange hata sınırı: |f(x) − Pₙ(x)| ≤ M·|x − a|ⁿ⁺¹/(n + 1)!; burada M, a ile x arasında |f⁽ⁿ⁺¹⁾|’in en büyük değeridir.