Ayrık Matematik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 8 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Önermeler mantığı ve ispatlar

Bir doğruluk tablosunun satırları
2ⁿ
Gerektirme
p → q ≡ ¬p ∨ q ≡ ¬q → ¬p
Gerektirmenin değili
¬(p → q) ≡ p ∧ ¬q
Çift yönlü gerektirme
p ↔ q ≡ (p → q) ∧ (q → p)
De Morgan
¬(p ∧ q) ≡ ¬p ∨ ¬q, ¬(p ∨ q) ≡ ¬p ∧ ¬q
Dağılma kuralları
p ∨ (q ∧ r) ≡ (p ∨ q) ∧ (p ∨ r), p ∧ (q ∨ r) ≡ (p ∧ q) ∨ (p ∧ r)
Niceleyicilerin değili
¬∀x P(x) ≡ ∃x ¬P(x), ¬∃x P(x) ≡ ∀x ¬P(x)
Modus ponens, modus tollens
p → q, p ⊢ q; p → q, ¬q ⊢ ¬p

Yöntem

  1. Farklı değişkenleri sayın: doğruluk tablosu 2ⁿ satırdan oluşur ve hepsinin 1 olduğu satırla başlar.
  2. Her alt formüle kendi sütununu verin ve sütunları içten dışa doğru doldurun.
  3. Her bağlacın kuralını uygulayın: → yalnızca 1 → 0 için 0’dır, ↔ iki taraf aynı olduğunda 1’dir.
  4. Denkliklerde son sütunları satır satır karşılaştırın; bir argümanda ise yalnızca bütün öncüllerin 1 olduğu satırlara bakın.
  5. Niceleyicili bir önermenin değilini almak için ¬’yi içeri taşıyın, ∀ ile ∃’yi değiştirin ve iç formülün değilini alın.

Kümeler, bağıntılar ve fonksiyonlar

İki küme
|A ∪ B| = |A| + |B| − |A ∩ B|
Üç küme
|A ∪ B ∪ C| = |A| + |B| + |C| − |A ∩ B| − |A ∩ C| − |B ∩ C| + |A ∩ B ∩ C|
Fark ve tümleyen
A − B = A ∩ B′, |A′| = |U| − |A|
Kuvvet kümesi ve çarpım
|𝒫(A)| = 2|A|, |A × B| = |A|·|B|
k elemanlı alt kümeler
C(n, k) = n!/(k!(n − k)!)
A → B fonksiyonları
nᵐ; injective n!/(n − m)!; surjective Σ (−1)ᵏ C(n, k)(n − k)ᵐ
n elemanlı küme üzerindeki bağıntılar
2n²; reflexive 2n² − n; symmetric 2n(n+1)/2
Bileşke
(g ∘ f)(x) = g(f(x))

Yöntem

  1. Bir Venn şeması çizin ve küme ifadesine hangi bölgelerin ait olduğuna bölge bölge karar verin.
  2. Sayma sorularında bölgeleri ortadan dışa doğru doldurun: önce tüm kümelerin kesişimi, sonra ikili kesişimler, sonra tek kümeler, en son dış bölge.
  3. Kontrol için dahil etme–dışarıda bırakma ilkesini kullanın: |A ∪ B| = |A| + |B| − |A ∩ B|.
  4. Bir bağıntı için her özelliği tüm çiftlerde sınayın; özellik sağlanmıyorsa bir karşı örnek verin.
  5. Bir fonksiyon için B’nin her elemanına gelen okları sayın: en çok bir ok varsa birebirdir, en az bir ok varsa örtendir.

Graf kuramı

El sıkışma lemması
Σ deg(v) = 2|E|
Tam graflar
|E(Kn)| = n(n − 1)/2, |E(Km,n)| = m·n
Düzgün (regüler) graf
|E| = n·k/2
Ağaç ve orman
|E| = n − 1, |E| = n − c
Ağacın yaprakları
L = 2 + Σ (deg(v) − 2) over deg(v) ≥ 3
Euler
devre: tüm derecelerin çift olması; yol: tam olarak 2 tek derece
Kn içindeki Hamilton devreleri
(n − 1)!/2
Dijkstra güncellemesi
d(v) = min(d(v), d(u) + w(u, v))
L uzunluğundaki gezintiler
(Mᴸ)ij

Yöntem

  1. Her köşenin derecesini yazın; dereceler toplamı kenar sayısının iki katıdır.
  2. Euler sorularında grafın bağlantılı olduğunu denetleyin ve derecesi tek olan köşeleri sayın.
  3. Ağaçlarda n − 1 kenarı ve el sıkışma lemmasını kullanın.
  4. Dijkstra için geçici uzaklıkların bir tablosunu tutun ve her turda henüz kesinleşmemiş köşelerden en küçük uzaklığa sahip olanı kesinleştirin.
  5. En küçük kapsayan ağaç için kenarları ağırlığa göre sıralayın ve bir döngü kapatan her kenarı atlayın (Kruskal) ya da bir başlangıç köşesinden tek bir ağaç büyütün (Prim).

Sayılar kuramı ve modüler aritmetik

Kalanlı bölme
a = q·n + r, 0 ≤ r < n
Öklid
gcd(a, b) = gcd(b, a mod b)
En küçük ortak kat
lcm(a, b) = a·b/gcd(a, b)
Ters
a·a⁻¹ ≡ 1 (mod n), gcd(a, n) = 1
Doğrusal denklik
a·x ≡ b → x ≡ a⁻¹·b (mod n)
Euler’in φ fonksiyonu
φ(n) = n·∏(1 − 1/p), φ(pᵏ) = pᵏ − pᵏ⁻¹
Fermat
aᵖ⁻¹ ≡ 1 (mod p)
RSA
n = pq, φ = (p − 1)(q − 1), d = e⁻¹ mod φ, c = mᵉ mod n, m = cᵈ mod n

Yöntem

  1. Önce her sayıyı n modunda indirgeyin; kalanlar 0 ile n − 1 arasındadır.
  2. EBOB için Öklid algoritmasıyla art arda bölün; sıfırdan farklı son kalan EBOB’dur.
  3. Bir ters için genişletilmiş algoritmayı çalıştırın ve a’nın katsayısını alın; negatifse n ekleyin.
  4. a·x ≡ b denkliğini a⁻¹ ile çarparak çözün; iki denkliği x = r₁ + m₁k yazarak birleştirin.
  5. Kuvvetler için üssü ikilik tabanda yazın ve art arda kare alın; RSA’da d = e⁻¹ mod φ(n) ve φ(n) = (p − 1)(q − 1)’dir.

2Alıştırma soruları

1.Önermeler mantığı ve ispatlarOrta
pqr¬(p ∨ r)¬(p ∨ r) ∧ p(r ∧ ¬q) → (¬(p ∨ r) ∧ p)111?110?101?100?011?010?001?000?

Doğruluk tablosunun 8 satırının kaçında (r ∧ ¬q) → (¬(p ∨ r) ∧ p) doğrudur? Bu sayıya N deyin.

(r ∧ ¬q) → (¬(p ∨ r) ∧ p)
N =
2.Önermeler mantığı ve ispatlarZor
∃x ¬P(x)∀x ¬P(x)∀x P(x)∃x P(x)

Değili tamamen içeri taşınmış hâliyle hangi önerme ¬∃x P(x) önermesine denktir? Üzerine tıklayın.

¬∃x P(x)
  1. 1∃x ¬P(x)
  2. 2∀x ¬P(x)
  3. 3∀x P(x)
  4. 4∃x P(x)
3.Kümeler, bağıntılar ve fonksiyonlarOrta
UFG11

45 öğrencilik bir grupta 36 kişi Fransızca (F), 17 kişi Almanca (G) konuşuyor ve 11 kişi ikisini de konuşuyor. Kaçı F içinde olup G içinde değil?

|U| = 45|F| = 36|G| = 17|F ∩ G| = 11
|F − G| =
4.Kümeler, bağıntılar ve fonksiyonlarZor

|A| = 4 ve |B| = 2 ise kaç tane örten f: A → B fonksiyonu vardır? Sayıya N deyin.

|A| = 4|B| = 2
N =
5.Graf kuramıOrta

Bağlantılı bir grafın 20 köşesi ve 20 kenarı vardır. Bir kapsayan ağaç kalması için kaç kenar (k) kaldırılmalıdır?

|V| = 20|E| = 20
k =
6.Graf kuramıZor
16531421013ABCDE

Prim algoritması C köşesinden başlayarak en küçük kapsayan ağacı kurar. 4. kenar olarak eklediği kenara tıklayın.

başlangıç: Ck = 4
  1. 1kenar AB
  2. 2kenar AC
  3. 3kenar BC
  4. 4kenar BD
  5. 5kenar CE
  6. 6kenar DE
  7. 7kenar BE
7.Sayılar kuramı ve modüler aritmetikOrta

54 sayısının 59 modundaki tersini bulun: 0 < x < 59 olan ve 54·x ≡ 1 (mod 59) sağlayan x sayısı.

a = 54n = 59
54−1 mod 59 =
8.Sayılar kuramı ve modüler aritmetikZor

18x ≡ 15 (mod 33) denkliğini çözün. En küçük pozitif çözümü, x, verin.

18x ≡ 15 (mod 33)
x =

3Çözeltiler

1.Önermeler mantığı ve ispatlar

Cevap: N = 6

Doğruluk tabloları: n farklı değişkenli bir formülün 2ⁿ satırı vardır; her satır doğruluk değerlerinin bir birleşimidir (1 = doğru, 0 = yanlış). İçten dışa doğru çalışın ve her alt formüle kendi sütununu verin. ¬a değeri tersine çevirir; a ∧ b yalnızca ikisi de 1 olduğunda 1’dir; a ∨ b yalnızca ikisi de 0 olduğunda 0’dır; a → b yalnızca a = 1 ve b = 0 olduğunda 0’dır; a ↔ b iki taraf eşit olduğunda 1’dir.

Doğruluk tablosu satır satır

p = 1, q = 1, r = 1: ¬q = 0, r ∧ ¬q = 0, p ∨ r = 1, ¬(p ∨ r) = 0, ¬(p ∨ r) ∧ p = 0, (r ∧ ¬q) → (¬(p ∨ r) ∧ p) = 1
p = 1, q = 1, r = 0: ¬q = 0, r ∧ ¬q = 0, p ∨ r = 1, ¬(p ∨ r) = 0, ¬(p ∨ r) ∧ p = 0, (r ∧ ¬q) → (¬(p ∨ r) ∧ p) = 1
p = 1, q = 0, r = 1: ¬q = 1, r ∧ ¬q = 1, p ∨ r = 1, ¬(p ∨ r) = 0, ¬(p ∨ r) ∧ p = 0, (r ∧ ¬q) → (¬(p ∨ r) ∧ p) = 0
p = 1, q = 0, r = 0: ¬q = 1, r ∧ ¬q = 0, p ∨ r = 1, ¬(p ∨ r) = 0, ¬(p ∨ r) ∧ p = 0, (r ∧ ¬q) → (¬(p ∨ r) ∧ p) = 1
p = 0, q = 1, r = 1: ¬q = 0, r ∧ ¬q = 0, p ∨ r = 1, ¬(p ∨ r) = 0, ¬(p ∨ r) ∧ p = 0, (r ∧ ¬q) → (¬(p ∨ r) ∧ p) = 1
p = 0, q = 1, r = 0: ¬q = 0, r ∧ ¬q = 0, p ∨ r = 0, ¬(p ∨ r) = 1, ¬(p ∨ r) ∧ p = 0, (r ∧ ¬q) → (¬(p ∨ r) ∧ p) = 1
p = 0, q = 0, r = 1: ¬q = 1, r ∧ ¬q = 1, p ∨ r = 1, ¬(p ∨ r) = 0, ¬(p ∨ r) ∧ p = 0, (r ∧ ¬q) → (¬(p ∨ r) ∧ p) = 0
p = 0, q = 0, r = 0: ¬q = 1, r ∧ ¬q = 0, p ∨ r = 0, ¬(p ∨ r) = 1, ¬(p ∨ r) ∧ p = 0, (r ∧ ¬q) → (¬(p ∨ r) ∧ p) = 1

Değeri 1 olan satırları sayın

(r ∧ ¬q) → (¬(p ∨ r) ∧ p): 1, 1, 0, 1, 1, 1, 0, 1
N = 6

Cevap

N = 6
2.Önermeler mantığı ve ispatlar

Cevap: ∀x ¬P(x)

Niceleyiciler ve argümanlar: ¬∀x P(x) ≡ ∃x ¬P(x) ve ¬∃x P(x) ≡ ∀x ¬P(x). Değili içeri taşıyın, geçtiği her niceleyiciyi değiştirin ve iç formülün değilini ¬(a → b) ≡ a ∧ ¬b gibi önermeler mantığı kurallarıyla alın. Tüm öncüllerin 1 olduğu her satırda sonuç da 1 ise bir argüman geçerlidir. Öncüllerin doğru, sonucun yanlış olduğu tek bir satır bir karşı örnektir ve argümanın geçersiz olduğunu gösterir.

Değili içeri taşıyın

¬∃x P(x) ≡ ∀x ¬P(x)

Cevap

∀x ¬P(x)

Diğer seçenekler ya bir niceleyiciyi değiştirmeden bırakır, ya niceleyicilerin sırasını değiştirir ya da iç formülün değilini yanlış alır.

3.Kümeler, bağıntılar ve fonksiyonlar

Cevap: |F − G| = 25

Kümeler ve Venn şemaları: A ∪ B, A’da ya da B’de (veya her ikisinde) olan elemanları, A ∩ B her ikisinde de olanları, A − B A’nın B’de olmayan elemanlarını ve tümleyen A′ U’da A’da olmayan her şeyi içerir. Bir Venn şemasında her küme ifadesi bölgelerin bir birleşimidir; bu yüzden onu bölge bölge sayın. Dahil etme–dışarıda bırakma: |A ∪ B| = |A| + |B| − |A ∩ B| ve |A ∪ B ∪ C| = |A| + |B| + |C| − |A ∩ B| − |A ∩ C| − |B ∩ C| + |A ∩ B ∩ C|.

Bölgeler

F ∩ G: 11
F − G: 36 − 11 = 25
G − F: 17 − 11 = 6
(F ∪ G)′: 45 − (25 + 6 + 11) = 3

Cevap

|F − G| = 25

Cevap

|F − G| = 25
4.Kümeler, bağıntılar ve fonksiyonlar

Cevap: N = 14

Fonksiyonlar ve sayma: bir f: A → B fonksiyonu A’nın her elemanına B’de tam olarak bir görüntü verir. Farklı elemanların görüntüleri farklıysa f birebirdir, B’nin her elemanı bir görüntüyse örtendir, ikisi de sağlanıyorsa eşlemedir (birebir ve örten). |A| = m ve |B| = n iken nᵐ fonksiyon, n!/(n − m)! birebir fonksiyon (m ≤ n) ve dahil etme–dışarıda bırakma ile Σ (−1)ᵏ·C(n, k)·(n − k)ᵐ örten fonksiyon vardır. |𝒫(A)| = 2ᵐ ve |A × B| = m·n.

Sayın

N = C(2, 0)·24 − C(2, 1)·14 = 14

Cevap

N = 14
5.Graf kuramı

Cevap: k = 1

Euler, Hamilton ve ağaçlar: bağlantılı bir grafın tüm köşelerinin derecesi çiftse bir Euler devresi (her kenar bir kez, başlangıca dönüş), tam olarak iki köşenin derecesi tekse devre olmayan bir Euler yolu vardır; yol bir tek dereceli köşeden ötekine gider. Bir Hamilton devresi her köşeyi bir kez ziyaret eder; Kn grafında bunlardan (n − 1)!/2 tane vardır. n köşeli bir ağacın n − 1 kenarı vardır ve m kenarlı bağlantılı bir graf m − n + 1 kenar kaldırıldıktan sonra bir kapsayan ağaç bırakır.

Kapsayan ağacın kenarları

20 − 1 = 19

Kaldırılacak kenarlar

k = 20 − 19 = 1

Cevap

k = 1
6.Graf kuramı

Cevap: kenar DE

En kısa yollar ve kapsayan ağaçlar: Dijkstra algoritması her turda bir köşeyi kesinleştirir: geçici uzaklığı en küçük olan, henüz kesinleşmemiş köşeyi. Uzaklığı artık kesindir ve her komşu v için d(v) = min(d(v), d(u) + w(u, v)) alınır. Kruskal algoritması en küçük kapsayan ağacı, kenarları hafiften ağıra alıp bir döngü kapatacak kenarları atlayarak kurar; Prim algoritması bir başlangıç köşesinden tek bir ağaç büyütür ve her seferinde ağaçtan çıkan en hafif kenarı ekler. n köşeli bir kapsayan ağacın n − 1 kenarı vardır.

Prim algoritması

1. CE (2)
2. BC (3)
3. AC (5)
4. DE (10)

kenar numarası 4

DE

Cevap

kenar DE
7.Sayılar kuramı ve modüler aritmetik

Cevap: 54−1 mod 59 = 47

Tersler ve denklikler: a’nın n modunda tersi, tam olarak ebob(a, n) = 1 olduğunda vardır. Genişletilmiş Öklid algoritması 1 = s·n + t·a yazar ve sonra a⁻¹ ≡ t (mod n) olur. ebob(a, n) = 1 olan a·x ≡ b (mod n) denkliğinin çözümü x ≡ a⁻¹·b’dir. Modülleri aralarında asal olan x ≡ r₁ (mod m₁) ve x ≡ r₂ (mod m₂) denkliklerinin m₁·m₂ modunda bir çözümü vardır (Çin kalan teoremi). Euler’in φ(n) fonksiyonu 1’den n’ye kadar n ile aralarında asal olan sayıları sayar: φ(n) = n·∏(1 − 1/p).

Genişletilmiş Öklid algoritması

Her r kalanı r ≡ t·54 (mod 59) olarak yazılır.

r = 59, t = 0
r = 54, q = 1, t = 1
r = 5, q = 10, t = −1
r = 4, q = 1, t = 11
r = 1, q = 4, t = −12

Ters

1 ≡ −12·54 (mod 59)
x = 47
kontrol: 54·47 = 2538 = 43·59 + 1

Cevap

54−1 mod 59 = 47
8.Sayılar kuramı ve modüler aritmetik

Cevap: x = 10

Tersler ve denklikler: a’nın n modunda tersi, tam olarak ebob(a, n) = 1 olduğunda vardır. Genişletilmiş Öklid algoritması 1 = s·n + t·a yazar ve sonra a⁻¹ ≡ t (mod n) olur. ebob(a, n) = 1 olan a·x ≡ b (mod n) denkliğinin çözümü x ≡ a⁻¹·b’dir. Modülleri aralarında asal olan x ≡ r₁ (mod m₁) ve x ≡ r₂ (mod m₂) denkliklerinin m₁·m₂ modunda bir çözümü vardır (Çin kalan teoremi). Euler’in φ(n) fonksiyonu 1’den n’ye kadar n ile aralarında asal olan sayıları sayar: φ(n) = n·∏(1 − 1/p).

Ebob’a bölün

gcd(18, 33) = 3
6x ≡ 5 (mod 11)

İndirgenmiş denkliği çözün

6−1 ≡ 2 (mod 11) → x ≡ 10 (mod 11)

33 modundaki çözümler

x ∈ {10, 21, 32}
x = 10

Cevap

x = 10

ExamProblems · examproblems.com/courses/discrete-mathematics