Dinamik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 20 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Rijit cismin dönmesi

G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω

Yöntem

  1. Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
  2. O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
  3. Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
  4. Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.

Dişliler ve dişli dizileri

Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Mekanik titreşimler

Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)5,455 s30

108 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 5,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.

v₀ = 108 km/ha = −5,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
v₀ = 15 m/s35 m

Bir top, yerden 35 m yükseklikteki bir çatının kenarından 15 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden en büyük yükseklik hmax değerini bulun.

v₀ = 15 m/sh₀ = 35 mg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
8,5 kg3,5 kg

8,5 kg ve 3,5 kg’lık kütleler, hafif bir iple bağlı olarak hafif ve sürtünmesiz bir makaranın iki yanında asılı. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m1 = 8,5 kgm2 = 3,5 kgg = 9,81 m/s²
T = N
4.Newton yasalarıZor
12 kg1 kgTF = 120 Nμ = 0,15

Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 120 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 1 kg’lık bloğu çekiyor; 12 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. Bağlantı ipindeki gerilme T değerini bulun.

m1 = 12 kgm2 = 1 kgF = 120 Nμ = 0,15g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
v0​ = 20 m/s30°menzil

Bir top düz zeminden yatayın 30° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.

v0 = 20 m/sθ = 30°g = 9,81 m/s²
t = s
6.Eğik atışZor
h = 45 mv0​ = 31 m/s60°α = ?

Bir top 45 m’lik bir uçurumun tepesinden 31 m/s hızla ve yatayın 60° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere yatayın altında hangi açıyla α çarpar?

v₀ = 31 m/sθ = 60°h = 45 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.Dairesel hareketOrta
θ = 10°merkezev = ?

160 m yarıçaplı bir viraj 10° eğimlendirilmiştir. Bir otomobil hiç sürtünme gerekmeden onu hangi hızla v alabilir? g = 9,81 m/s² alın.

r = 160 mθ = 10°g = 9,81 m/s²
v = m/s
8.Dairesel hareketZor
r = 1,2 m8,5 m/svtop​ = ?

1,2 m uzunluğundaki hafif bir ipe bağlı 2 kg’lık bir top düşey bir çemberde döndürülüyor. En alt noktada hızı 8,5 m/s’dir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. En üst noktada ipteki gerilme Ttop değerini bulun.

m = 2 kgr = 1,2 mvbottom = 8,5 m/sg = 9,81 m/s²
Ttop = N
9.İş ve enerjiOrta
36 km/h4°1200 kg

Kütlesi 1200 kg olan bir otomobil 4° eğimli bir yokuşu sabit 36 km/h hızla çıkıyor. Hava direnci ve yuvarlanma direnci toplamı 300 N’dir. Tekerleklerin vermesi gereken güç P değerini kW cinsinden bulun.

m = 1200 kgθ = 4°Fr = 300 Nv = 36 km/hg = 9,81 m/s²
P = kW
10.İş ve enerjiZor
h = 2 mL = 3,5 mμ = 0,25k = 1000 N/m

4 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 2 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 3,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,25) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 1000 N/m) çarpıyor. Blok yaya ulaştığındaki hızı v değerini bulun.

m = 4 kgh = 2 mL = 3,5 mμ = 0,25k = 1000 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
4,5 kgv = ?12 gh = 17 cm

12 g’lık bir mermi, hafif iplerle asılı 4,5 kg’lık bir tahta bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. Blok, başlangıçtakinden 17 cm daha yükseğe salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.

m = 12 gM = 4,5 kgh = 17 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
4 kgv = ?5 g20°L = 1,3 m

5 g’lık bir mermi, 1,3 m uzunluğunda hafif iplerle asılı 4 kg’lık bir bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. İpler düşeyden en fazla 20° açıyla salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.

m = 5 gM = 4 kgL = 1,3 mθ = 20°g = 9,81 m/s²
v = m/s
13.Rijit cismin dönmesiOrta
v = ?L = 0,7 mm = 10 kg

Kütlesi 10 kg ve uzunluğu 0,7 m olan düzgün ince bir çubuk bir ucundan mafsallanmış ve yatay konumdan duruştan bırakılıyor. Sürtünmeyi ihmal edin ve g = 9,81 m/s² kullanın. Çubuk düşey konumdan geçerken serbest ucun hızını v bulun.

m = 10 kgL = 0,7 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
14.Rijit cismin dönmesiZor
0,7 m0,35 mn1​ = 45 rpm

Bir kişi sürtünmesiz bir döner tablada duruyor ve her elinde eksenden 0,7 m uzakta 5 kg’lık bir dambıl tutuyor. Kişi ve tablanın tek başına eksene göre atalet momenti 5 kg·m²’dir. 45 devir/dakika ile dönüyorlar, sonra dambılları eksenden 0,35 m uzağa çekiyorlar. Dambılları nokta kütle sayın. Yeni hızı n2 devir/dakika cinsinden bulun.

I0 = 5 kg·m²m = 2 × 5 kgr1 = 0,7 mr2 = 0,35 mn1 = 45 rpm
n2 = rpm
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
N1​ = 30, m = 5 mm

1440 rpm ile çalışan 1,5 kW’lık bir motor, 30 dişli ve 5 mm modüllü bir pinyonu tahrik ediyor. Pinyon dişlerine etkiyen teğetsel kuvvet Ft değerini bulun.

P = 1,5 kWn = 1440 rpmN1 = 30m = 5 mm
Ft = N
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
d1​ = 125 mmd2​ = 500 mm2880 rpmC = 600 mmT1​ = 600 NT2​P = ?

Açık bir kayış, 2880 rpm ile dönen 125 mm’lik bir tahrik kasnağını 500 mm’lik bir kasnağa bağlıyor; merkezler 600 mm arayla duruyor. Sürtünme katsayısı 0,25 ve gergin taraftaki çekme kuvveti 600 N’u aşamaz. Kayışın kaymadan iletebileceği en büyük gücü P kW cinsinden bulun (merkezkaç etkilerini yok sayın).

d1 = 125 mmn1 = 2880 rpmd2 = 500 mmC = 600 mmμ = 0,25T1 = 600 N
P = kW
17.Yaylar ve sarkaçlarOrta
L = 0,3 m

Basit bir sarkacın uzunluğu 0,3 m. g = 9,81 m/s² alın. Küçük salınımlar için periyodu T değerini bulun.

L = 0,3 mg = 9,81 m/s²
T = s
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
mk = 370 N/mA = 13 cmx = 2 cm

k = 370 N/m olan bir yaydaki kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 13 cm genlikle salınıyor. Dengeden 2 cm uzaktayken kinetik enerjisi K değerini bulun.

k = 370 N/mA = 13 cmx = 2 cm
K = J
19.Mekanik titreşimlerOrta
k = 4 kN/mζ = 0,35m = 2 kg

Rijitliği 4 kN/m olan bir yay üzerindeki 2 kg’lık bir kütlenin, 0,35 sönüm oranı veren viskoz bir sönümleyicisi var. Serbest titreşiminin sönümlü doğal frekansı fd değerini Hz cinsinden bulun.

m = 2 kgk = 4 kN/mζ = 0,35
fd = Hz
20.Mekanik titreşimlerZor
k1​ = 30k2​ = 30m = 50 kg

50 kg’lık bir kütle, rijitlikleri k₁ = 30 kN/m ve k₂ = 30 kN/m olan yan yana (paralel) iki yaya asılı. Kütle yatay kalıyor. Yay sisteminin eşdeğer rijitliği keq değerini kN/m cinsinden bulun.

m = 50 kgk1 = 30 kN/mk2 = 30 kN/m
keq = kN/m

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: s = 81,82 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v₀ = 108/3,6 = 30 m/s

Fren mesafesi

0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 30²/(2·5,5) = 81,82 m

Cevap

s = 81,82 m
2.Kinematik

Cevap: hmax = 46,47 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Çatının üzerine yükselme

0 = v₀² − 2·g·Δh → Δh = 15²/(2·9,81) = 11,47 m

Yerden yükseklik

hmax = 35 + 11,47 = 46,47 m

Cevap

hmax = 46,47 m
3.Newton yasaları

Cevap: T = 48,64 N

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

İvme

Net itici kuvvet ağırlıkların farkıdır; toplam kütleyi hareket ettirir.

a = (8,5 − 3,5)·9,81/(8,5 + 3,5) = 4,088 m/s²

Hafif kütleden ip gerilmesi

T − m2·g = m2·a → T = 3,5·(9,81 + 4,088) = 48,64 N

Cevap

T = 48,64 N
4.Newton yasaları

Cevap: T = 110,8 N

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Tüm sistem

a = (F − μ·(m1 + m2)·g)/(m1 + m2) = (120 − 19,13)/13 = 7,759 m/s²

Yalnızca arkadaki blok

T = m1·(a + μ·g) = 12·(7,759 + 1,472) = 110,8 N

Cevap

T = 110,8 N

İki blokta aynı μ varken sürtünme düşer: T = F·m₁/(m₁ + m₂).

5.Eğik atış

Cevap: t = 2,039 s

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 20·cos 30° = 17,32 m/s
vy = v0·sin θ = 20·sin 30° = 10 m/s

Havada kalma süresi

Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.

t = 2·10/9,81 = 2,039 s

Cevap

t = 2,039 s
6.Eğik atış

Cevap: α = 68,84 °

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

vx = 31·cos 60° = 15,5 m/s
vy0 = 31·sin 60° = 26,85 m/s

Çarpmadaki düşey hız

Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.

vy = √(26,85² + 2·9,81·45) = 40,05 m/s

Çarpma açısı

tan α = vy/vx = 40,05/15,5 → α = 68,84°

Cevap

α = 68,84°
7.Dairesel hareket

Cevap: v = 16,64 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Kuvvet dengesi

N·cos θ = m·g, N·sin θ = m·v²/r → tan θ = v²/(r·g)

Sürat

v = √(r·g·tan θ) = √(160·9,81·tan 10°) = 16,64 m/s

Cevap

v = 16,64 m/s
(59,89 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: Ttop = 22,32 N

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Tepedeki hız

2r yükseklik boyunca kinetik enerji potansiyel enerjiye dönüşür.

vtop² = 8,5² − 4·9,81·1,2 = 25,16 m²/s²

Tepedeki kuvvetler

İp gerilmesi ve yerçekimi ikisi de aşağı, merkeze doğrudur.

T + m·g = m·vtop²/r
T = 2·25,16/1,2 − 2·9,81 = 22,32 N

Cevap

Ttop = 22,32 N
9.İş ve enerji

Cevap: P = 11,21 kW

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Güç, kuvvet çarpı hızdır: P = F·v.

İtici kuvvet

m·g = 1200·9,81 = 11772 N
mg·sin θ = 11772·sin 4° = 821,2 N
F = 821,2 + 300 = 1121 N

Güç

v = 36/3,6 = 10 m/s
P = F·v = 1121·10 = 11212 W = 11,21 kW

Cevap

P = 11,21 kW
10.İş ve enerji

Cevap: v = 4,698 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji

Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.

mgh − μmgL = 39,24·(2 − 0,25·3,5) = 44,15 J

Yaydaki hız

½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·1,125) = 4,698 m/s

Cevap

v = 4,698 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v = 686,7 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Çarpmadan sonra salınım

V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,17) = 1,826 m/s

Çarpışma

m·v = (m + M)·V → v = (0,012 + 4,5)·1,826/0,012 = 686,7 m/s

Cevap

v = 686,7 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v = 993,4 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Bloğun yükselmesi

h = L·(1 − cos θ) = 1,3·(1 − cos 20°) = 0,0784 m

Çarpmadan sonraki hız

V = √(2·9,81·0,0784) = 1,24 m/s

Çarpışma

v = (m + M)·V/m = 4,005·1,24/0,005 = 993,4 m/s

Cevap

v = 993,4 m/s
13.Rijit cismin dönmesi

Cevap: v = 4,539 m/s

Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.

Potansiyel enerji kaybı

m·g·L/2 = 10·9,81·0,35 = 34,34 J

Mafsala göre atalet momenti

IO = m·L²/3 = 10·0,7²/3 = 1,633 kg·m²

Enerji denkliği

½·IO·ω² = 34,34 → ω = √(2·34,34/1,633) = 6,484 rad/s
v = ω·L = 6,484·0,7 = 4,539 m/s

Cevap

v = 4,539 m/s
14.Rijit cismin dönmesi

Cevap: n2 = 71,57 rpm

Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.

Atalet momentleri

I1 = 5 + 2·5·0,7² = 9,9 kg·m²
I2 = 5 + 2·5·0,35² = 6,225 kg·m²

Açısal momentumun korunumu

n2 = n1·I1/I2 = 45·9,9/6,225 = 71,57 rpm

Cevap

n2 = 71,57 rpm

Kinetik enerji artar: ek enerji, kişinin dambılları çekerken yaptığı işten gelir.

15.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: Ft = 132,6 N

Dişli geometrisi: m modülü diş boyutunu belirler. N dişli bir dişlinin bölüm dairesi çapı d = m·N’dir, birbirine geçen iki dişlinin modülü aynıdır ve eksenler arası mesafeleri a = (d₁ + d₂)/2 = m·(N₁ + N₂)/2’dir. Bölüm dairesi hızı v = π·d·n/60’tır ve teğetsel diş kuvveti torktan bulunur: Ft = 2T/d.

Pinyondaki tork

ω = 2π·1440/60 = 150,8 rad/s
T = P/ω = 1500/150,8 = 9,947 N·m

Bölüm dairesi çapı

d = m·N = 5·30 = 150 mm

Teğetsel kuvvet

Ft = 2T/d = 2·9,947/0,15 = 132,6 N

Cevap

Ft = 132,6 N
16.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: P = 5,265 kW

Kayış-kasnak sürücüleri: kayma olmadığında iki kasnağın çevre hızı aynıdır, v = π·d·n/60; dolayısıyla n₁·d₁ = n₂·d₂ ve hız oranı d₂/d₁’dir. s kayması, tahrik edilen kasnağı biraz yavaşlatır: n₂ = n₁·(d₁/d₂)·(1 − s). İletilen güç P = (T₁ − T₂)·v’dir; T₁ gergin taraftaki, T₂ gevşek taraftaki çekme kuvvetidir. Sürtünme gerilmelerin oranını sınırlar: T₁/T₂ = eμθ; burada θ, küçük kasnaktaki sarılma açısıdır (radyan cinsinden); açık bir kayış için θ = π − 2·asin((d₂ − d₁)/(2C)), C eksenler arası uzaklıktır.

Sarılma açısı

θ = 2,506 rad

Gevşek taraftaki çekme kuvveti

eμθ = e0,6265 = 1,871, T₂ = 600/1,871 = 320,7 N

Güç

P = (600 − 320,7)·18,85 = 5,265 kW

Cevap

P = 5,265 kW
17.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: T = 1,099 s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Sarkacın periyodu

T = 2π·√(0,3/9,81) = 1,099 s

Cevap

T = 1,099 s
18.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: K = 3,053 J

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Toplam enerji

E = ½·k·A² = ½·370·0,13² = 3,127 J

x’teki yay enerjisi

U = ½·k·x² = ½·370·0,02² = 0,074 J

Kinetik enerji

K = 3,127 − 0,074 = 3,053 J

Cevap

K = 3,053 J
19.Mekanik titreşimler

Cevap: fd = 6,667 Hz

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Sönümsüz doğal frekans

ωn = √(4000/2) = 44,72 rad/s
fn = 44,72/(2π) = 7,118 Hz

Sönümlü doğal frekans

fd = fn·√(1 − ζ²) = 7,118·√(1 − 0,35²) = 6,667 Hz

Cevap

fd = 6,667 Hz
20.Mekanik titreşimler

Cevap: keq = 60 kN/m

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Eşdeğer rijitlik

Yan yana yaylar aynı uzamayı paylaşır ve kuvvetleri toplanır, bu yüzden rijitlikleri doğrudan toplanır: k = k1 + k2.

keq = 30 + 30 = 60 kN/m

Cevap

keq = 60 kN/m

ExamProblems · examproblems.com/courses/dynamics