Dinamik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 20 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Rijit cismin dönmesi

G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω

Yöntem

  1. Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
  2. O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
  3. Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
  4. Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.

Dişliler ve dişli dizileri

Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Mekanik titreşimler

Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)1,3 s27,78

100 km/h hızla giden bir sürücü bir engel görüyor. Tepki süresi 1,3 s’dir; ardından otomobil 4,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Engeli gördüğü andan itibaren toplam durma mesafesi d değerini bulun.

v₀ = 100 km/htr = 1,3 sa = −4,5 m/s²
d = m
2.KinematikZor
d = ?

Bir taş bir kuyuya durgun hâlden bırakılıyor. Suya çarpma sesi taş bırakıldıktan 2,2 s sonra duyuluyor. Ses hızı 343 m/s’dir; hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Kuyunun derinliği d değerini bulun.

ttotal = 2,2 svsound = 343 m/sg = 9,81 m/s²
d = m
3.Newton yasalarıOrta
θ = 45°a = ?m = 17 kg

17 kg’lık bir blok, yatayla 45° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.

m = 17 kgθ = 45°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 4 kg6 kgμ = 0,3

Yatay bir masa üzerindeki 4 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 6 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.

m1 = 4 kgm2 = 6 kgμ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
v0​ = 34 m/sθ = ?R = 60 m

Bir top düz zeminden 34 m/s hızla atılıyor ve 60 m uzağa düşmelidir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. İki olası atış açısından küçük olanı θ bulun.

v₀ = 34 m/sR = 60 mg = 9,81 m/s²
θ = °
6.Eğik atışZor
h = 60 mv0​ = 18 m/s20°α = ?

Bir top 60 m’lik bir uçurumun tepesinden 18 m/s hızla ve yatayın 20° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere yatayın altında hangi açıyla α çarpar?

v₀ = 18 m/sθ = 20°h = 60 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.Dairesel hareketOrta
r = 50 mvmax​ = ?

Bir otomobil 50 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,7. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 50 mμs = 0,7g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
r = 1 m8,5 m/svtop​ = ?

1 m uzunluğundaki hafif bir ipe bağlı 1,4 kg’lık bir top düşey bir çemberde döndürülüyor. En alt noktada hızı 8,5 m/s’dir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. En üst noktada ipteki gerilme Ttop değerini bulun.

m = 1,4 kgr = 1 mvbottom = 8,5 m/sg = 9,81 m/s²
Ttop = N
9.İş ve enerjiOrta
30°d = 18 mμ = 0,35

2,5 kg kütleli bir blok, yatayla 30° açı yapan bir eğimde 18 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,35. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.

m = 2,5 kgθ = 30°μ = 0,35d = 18 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
k = 800 N/m20°μ = 0,31 kg

20° eğimli bir yüzeyin dibindeki yay sabiti 800 N/m olan bir yay, kütlesi 1 kg olan bir bloğa karşı 20 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Blok ile eğim arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,3’dır. Blok durmadan önce bırakma noktasından eğim boyunca ne kadar d yukarı çıkar? (Yayın ittiği kısa mesafeyi ihmal edin, yani sürtünmeyi ve yerçekimini tüm d mesafesi boyunca alın.)

m = 1 kgk = 800 N/mx = 20 cmθ = 20°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
d = m
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
1100 kg5 m/s1200 kg

5 m/s hızla giden 1100 kg’lık bir otomobil, duran 1200 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Çarpışmada ne kadar kinetik enerji ΔK kaybolur?

m1 = 1100 kgv1 = 5 m/sm2 = 1200 kgv2 = 0
ΔK = J
12.Momentum ve çarpışmalarZor
2,5 kgv = ?12 g10°L = 1,9 m

12 g’lık bir mermi, 1,9 m uzunluğunda hafif iplerle asılı 2,5 kg’lık bir bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. İpler düşeyden en fazla 10° açıyla salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.

m = 12 gM = 2,5 kgL = 1,9 mθ = 10°g = 9,81 m/s²
v = m/s
13.Rijit cismin dönmesiOrta
3 kgaαM = 6,5 kgR = 0,45 m

3 kg’lık bir blok, sürtünmesiz yatay bir akson üzerinde dönen, kütlesi 6,5 kg ve yarıçapı 0,45 m olan düzgün dolu bir disk olan makaraya sarılı hafif bir ipten asılıdır. Blok duruştan bırakılıyor. g = 9,81 m/s² kullanın. İpteki gerilmeyi T bulun.

m = 3 kgM = 6,5 kgR = 0,45 mg = 9,81 m/s²
T = N
14.Rijit cismin dönmesiZor
2 m/sω

Kütlesi 18 kg olan bir dolu küre kaymadan 2 m/s ile yuvarlanıyor. Toplam kinetik enerjisini Ek bulun.

m = 18 kgv = 2 m/sI = (2/5)·m·r²
Ek = J
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
d1​ = 200 mmd2​ = 300 mm1450 rpmT1​ = 400 NT2​ = 200 NP = ?

Bir kayış, 1450 rpm ile dönen 200 mm’lik bir tahrik kasnağı üzerinde çalışıyor. Gergin tarafta çekme kuvveti 400 N, gevşek tarafta 200 N. İletilen gücü P kW cinsinden bulun.

d1 = 200 mmn1 = 1450 rpmT1 = 400 NT2 = 200 N
P = kW
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
A = 24B = 72C = 20D = 25

Bileşik bir dişli dizisinde, 1440 rpm ile dönen giriş milindeki A dişlisi (24 diş) B dişlisini (72 diş) döndürüyor. C dişlisi (20 diş) B ile aynı mile sabitlenmiştir ve çıkış milindeki D dişlisini (25 diş) döndürüyor. Çıkış hızı nout değerini bulun.

nin = 1440 rpmA = 24B = 72C = 20D = 25
nout = rpm
17.Yaylar ve sarkaçlarOrta
L = 1,1 m

Basit bir sarkacın uzunluğu 1,1 m. g = 9,81 m/s² alın. Küçük salınımlar için periyodu T değerini bulun.

L = 1,1 mg = 9,81 m/s²
T = s
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
2,7 kgk = 140 N/mA = 18 cm

k = 140 N/m olan bir yaya bağlı 2,7 kg’lık bir kütle denge konumundan 18 cm çekilip serbest bırakılıyor. Salınımın toplam enerjisi E değerini bulun.

m = 2,7 kgk = 140 N/mA = 18 cm
E = J
19.Mekanik titreşimlerOrta
k = 25 kN/mc = 500 N·s/mm = 250 kg

250 kg’lık bir kütle, rijitliği 25 kN/m olan bir yay ve sönüm katsayısı 500 N·s/m olan viskoz bir sönümleyiciyle taşınıyor. Sönüm oranı ζ değerini bulun.

m = 250 kgk = 25 kN/mc = 500 N·s/m
ζ =
20.Mekanik titreşimlerZor
k1​ = 20k2​ = 20m = 100 kg

100 kg’lık bir kütle uç uca (seri) bağlı iki yaya asılı: üstteki yayın rijitliği k₁ = 20 kN/m, alttakinin k₂ = 20 kN/m. Yay sisteminin eşdeğer rijitliği keq değerini kN/m cinsinden bulun.

m = 100 kgk1 = 20 kN/mk2 = 20 kN/m
keq = kN/m

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: d = 121,8 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Birimler

v₀ = 100/3,6 = 27,78 m/s

Tepki mesafesi

d1 = v₀·tr = 27,78·1,3 = 36,11 m

Fren mesafesi

d2 = v₀²/(2a) = 27,78²/(2·4,5) = 85,73 m

Toplam

d = 36,11 + 85,73 = 121,8 m

Cevap

d = 121,8 m
2.Kinematik

Cevap: d = 22,35 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Sürenin iki kısmı

½·9,81·t₁² = 343·(2,2 − t₁)
4,905·t₁² + 343·t₁ − 754,6 = 0

Düşme süresi

Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.

t₁ = (−343 + √(343² + 4·4,905·754,6))/(2·4,905) = 2,135 s

Derinlik

d = ½·9,81·2,135² = 22,35 m

Cevap

d = 22,35 m
3.Newton yasaları

Cevap: a = 5,203 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Eğim boyunca kuvvetler

Eğim boyunca aşağı yön pozitiftir.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

İvme

a = 9,81·(sin 45° − 0,25·cos 45°) = 9,81·(0,7071 − 0,1768) = 5,203 m/s²

Cevap

a = 5,203 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: a = 4,709 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Sistemin ivmesi

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (58,86 − 11,77)/10 = 4,709 m/s²

Cevap

a = 4,709 m/s²
5.Eğik atış

Cevap: θ = 15,3 °

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Menzil formülü

R = v₀²·sin 2θ/g → sin 2θ = 9,81·60/34² = 0,5092

Açı

2θ = 30,61° → θ = 15,3°

Cevap

θ = 15,3°

Diğer çözüm 90° − θ = 74,7°.

6.Eğik atış

Cevap: α = 64,12 °

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

vx = 18·cos 20° = 16,91 m/s
vy0 = 18·sin 20° = 6,156 m/s

Çarpmadaki düşey hız

Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.

vy = √(6,156² + 2·9,81·60) = 34,86 m/s

Çarpma açısı

tan α = vy/vx = 34,86/16,91 → α = 64,12°

Cevap

α = 64,12°
7.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 18,53 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,7·9,81·50) = 18,53 m/s

Cevap

vmax = 18,53 m/s (66,71 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: Ttop = 32,48 N

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Tepedeki hız

2r yükseklik boyunca kinetik enerji potansiyel enerjiye dönüşür.

vtop² = 8,5² − 4·9,81·1 = 33,01 m²/s²

Tepedeki kuvvetler

İp gerilmesi ve yerçekimi ikisi de aşağı, merkeze doğrudur.

T + m·g = m·vtop²/r
T = 1,4·33,01/1 − 1,4·9,81 = 32,48 N

Cevap

Ttop = 32,48 N
9.İş ve enerji

Cevap: Wf = 133,8 J

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Sürtünme kuvveti

N = mg·cos θ = 24,53·0,866 = 21,24 N
F = μN = 0,35·21,24 = 7,434 N

Sürtünmeye karşı iş

Wf = F·d = 7,434·18 = 133,8 J

Cevap

Wf = 133,8 J
10.İş ve enerji

Cevap: d = 2,614 m

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Yay enerjisi

x = 20 cm = 0,2 m
½kx² = ½·800·0,2² = 16 J

Eğim boyunca enerji denkliği

m·g = 1·9,81 = 9,81 N
½kx² = mg·d·(sin θ + μ·cos θ)
d = 16/(9,81·(0,342 + 0,3·0,9397)) = 2,614 m

Cevap

d = 2,614 m
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: ΔK = 7174 J

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Ortak hız

v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 1100·5/2300 = 2,391 m/s

Önceki ve sonraki kinetik enerji

Kbefore = ½·1100·5² = 13750 J
Kafter = ½·2300·2,391² = 6576 J

Kaybolan enerji

ΔK = 13750 − 6576 = 7174 J

Cevap

ΔK = 7174 J

Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.

12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v = 157,5 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Bloğun yükselmesi

h = L·(1 − cos θ) = 1,9·(1 − cos 10°) = 0,02887 m

Çarpmadan sonraki hız

V = √(2·9,81·0,02887) = 0,7526 m/s

Çarpışma

v = (m + M)·V/m = 2,512·0,7526/0,012 = 157,5 m/s

Cevap

v = 157,5 m/s
13.Rijit cismin dönmesi

Cevap: T = 15,3 N

Rotation about a fixed axis: the sum of the moments about the axis equals I·α (ΣM = I·α), just as ΣF = m·a for translation. In energy form, a torque T turning through an angle θ (in radians) does work T·θ, which changes the kinetic energy ½·I·ω²; gravity adds or removes m·g·Δh of the centre of mass. Power is P = T·ω.

Blok ve makara

blok: m·g − T = m·a
makara: T·R = I·α = ½·M·R²·(a/R) → T = ½·M·a

İvme

a = m·g/(m + M/2) = 3·9,81/(3 + 3,25) = 4,709 m/s²

Gerilme

T = m·(g − a) = 3·(9,81 − 4,709) = 15,3 N

Cevap

T = 15,3 N
14.Rijit cismin dönmesi

Cevap: Ek = 50,4 J

Rolling and angular momentum: a body rolling without slipping has v = ω·r, so its kinetic energy is ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²)). Down a slope that gives a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)). When no external moment acts about an axis, the angular momentum about that axis stays constant, I₁·ω₁ = I₂·ω₂, even if kinetic energy is lost.

Öteleme ve dönme kısımları

Etrans = ½·m·v² = ½·18·2² = 36 J
Erot = ½·I·ω² = ½·0,4·m·r²·(v/r)² = 0,4·36 = 14,4 J

Toplam

Ek = 36 + 14,4 = 50,4 J

Cevap

Ek = 50,4 J
15.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: P = 3,037 kW

Kayış-kasnak sürücüleri: kayma olmadığında iki kasnağın çevre hızı aynıdır, v = π·d·n/60; dolayısıyla n₁·d₁ = n₂·d₂ ve hız oranı d₂/d₁’dir. s kayması, tahrik edilen kasnağı biraz yavaşlatır: n₂ = n₁·(d₁/d₂)·(1 − s). İletilen güç P = (T₁ − T₂)·v’dir; T₁ gergin taraftaki, T₂ gevşek taraftaki çekme kuvvetidir. Sürtünme gerilmelerin oranını sınırlar: T₁/T₂ = eμθ; burada θ, küçük kasnaktaki sarılma açısıdır (radyan cinsinden); açık bir kayış için θ = π − 2·asin((d₂ − d₁)/(2C)), C eksenler arası uzaklıktır.

Kayış hızı

v = 15,18 m/s

Güç

P = (400 − 200)·15,18 = 3037 W = 3,037 kW

Cevap

P = 3,037 kW
16.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: nout = 384 rpm

Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.

Birinci kademe

nB = 1440·24/72 = 480 rpm = nC

İkinci kademe

nout = 480·20/25 = 384 rpm

Cevap

nout = 384 rpm

toplam oran = 3,75 : 1

17.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: T = 2,104 s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Sarkacın periyodu

T = 2π·√(1,1/9,81) = 2,104 s

Cevap

T = 2,104 s
18.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: E = 2,268 J

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(140/2,7) = 7,201 rad/s

Enerji

E = ½·k·A² = ½·140·0,18² = 2,268 J

Cevap

E = 2,268 J
19.Mekanik titreşimler

Cevap: ζ = 0,1

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Kritik sönüm

cc = 2·√(k·m) = 2·√(25000·250) = 5000 N·s/m

Sönüm oranı

ζ = c/cc = 500/5000 = 0,1

Cevap

ζ = 0,1

ζ < 1, bu yüzden sistem az sönümlüdür ve sönerken salınır.

20.Mekanik titreşimler

Cevap: keq = 10 kN/m

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Eşdeğer rijitlik

Seri yaylar aynı kuvveti taşır ve uzamaları toplanır, bu yüzden tersleriyle birleşir: 1/k = 1/k1 + 1/k2.

1/keq = 1/20 + 1/20 → keq = 20·20/(20 + 20) = 10 kN/m

Cevap

keq = 10 kN/m

ExamProblems · examproblems.com/courses/dynamics