Dinamik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 20 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Rijit cismin dönmesi

G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω

Yöntem

  1. Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
  2. O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
  3. Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
  4. Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.

Dişliler ve dişli dizileri

Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Mekanik titreşimler

Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)0,9 s27,78

100 km/h hızla giden bir sürücü bir engel görüyor. Tepki süresi 0,9 s’dir; ardından otomobil 4,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Engeli gördüğü andan itibaren toplam durma mesafesi d değerini bulun.

v₀ = 100 km/htr = 0,9 sa = −4,5 m/s²
d = m
2.KinematikZor
v₀ = 5 m/s5 m

Bir top, yerden 5 m yükseklikteki bir çatının kenarından 5 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.

v₀ = 5 m/sh₀ = 5 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
25 kg40°F = 200 Nμ = 0,2

25 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 40° üstünde bir halatla 200 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.

m = 25 kgF = 200 Nθ = 40°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 8,5 kg5,5 kgμ = 0,3

Yatay bir masa üzerindeki 8,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 5,5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.

m1 = 8,5 kgm2 = 5,5 kgμ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
v0​ = 32 m/s20°menzil

Bir top düz zeminden yatayın 20° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.

v0 = 32 m/sθ = 20°g = 9,81 m/s²
t = s
6.Eğik atışZor
h = 50 mv0​ = 30 m/s45°v = ?

Bir top 50 m’lik bir uçurumun tepesinden 30 m/s hızla ve yatayın 45° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere çarpma hızı v değerini bulun.

v₀ = 30 m/sθ = 45°h = 50 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
7.Dairesel hareketOrta
r = 105 m6 m/s

1800 kg’lık bir otomobil yoldaki bir tümseğin tepesinden 6 m/s hızla geçiyor. Tümseğin tepesi 105 m yarıçaplı dairesel bir yaydır. g = 9,81 m/s² alın. Tepede yolun otomobile uyguladığı normal kuvvet N değerini bulun.

m = 1800 kgv = 6 m/sr = 105 mg = 9,81 m/s²
N = N
8.Dairesel hareketZor
r = 0,6 mv = 8,5 m/s

0,6 m uzunluğunda bir ipe bağlı 1,6 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 8,5 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m = 1,6 kgr = 0,6 mv = 8,5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
40°d = 5 mμ = 0,2

Bir blok, yatayla 40° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. Eğim boyunca 5 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.

θ = 40°μ = 0,2d = 5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
h = 3 mL = 1,5 mμ = 0,2k = 5000 N/m

2,5 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 3 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 1,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,2) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 5000 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.

m = 2,5 kgh = 3 mL = 1,5 mμ = 0,2k = 5000 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
1 kgv = ?8 gh = 5 cm

8 g’lık bir mermi, hafif iplerle asılı 1 kg’lık bir tahta bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. Blok, başlangıçtakinden 5 cm daha yükseğe salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.

m = 8 gM = 1 kgh = 5 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
900 kgv1​ = ?1300 kg

900 kg’lık bir otomobil park hâlindeki 1300 kg’lık bir otomobile çarpıyor. Enkazlar birbirine kenetleniyor ve durmadan önce 16,5 m kayıyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,5. g = 9,81 m/s² alın. Birinci otomobilin çarpışmadan hemen önceki hızı v1 değerini bulun.

m1 = 900 kgm2 = 1300 kgd = 16,5 mμ = 0,5g = 9,81 m/s²
v1 = m/s
13.Rijit cismin dönmesiOrta
v = ?L = 1,8 mm = 6 kg

Kütlesi 6 kg ve uzunluğu 1,8 m olan düzgün ince bir çubuk bir ucundan mafsallanmış ve yatay konumdan duruştan bırakılıyor. Sürtünmeyi ihmal edin ve g = 9,81 m/s² kullanın. Çubuk düşey konumdan geçerken serbest ucun hızını v bulun.

m = 6 kgL = 1,8 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
14.Rijit cismin dönmesiZor
560 m/s25 g0,76 mL = 0,9 m7,5 kgφ

Kütlesi 7,5 kg ve uzunluğu 0,9 m olan düzgün ince bir çubuk, üst ucundaki sürtünmesiz bir mafsaldan duruşta asılıdır. Yatay olarak 560 m/s ile hareket eden 25 g’lık bir kurşun, çubuğa mafsalın 0,76 m altında çarpar ve içinde kalır. g = 9,81 m/s² kullanın. Çubuğun düşeyden sallandığı en büyük açıyı φ bulun.

M = 7,5 kgL = 0,9 mm = 25 gv = 560 m/sd = 0,76 mg = 9,81 m/s²
φ = °
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
d1​ = 200 mmd2​ = 400 mm1500 rpmT1​ = 500 NT2​ = 125 NP = ?

Bir kayış, 1500 rpm ile dönen 200 mm’lik bir tahrik kasnağı üzerinde çalışıyor. Gergin tarafta çekme kuvveti 500 N, gevşek tarafta 125 N. İletilen gücü P kW cinsinden bulun.

d1 = 200 mmn1 = 1500 rpmT1 = 500 NT2 = 125 N
P = kW
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
Ns​ = 12çember sabitNp​ = 15nc​ = ?

Bir planet dişli takımında güneş dişlisinin 12 dişi ve her planet dişlisinin 15 dişi var. Çember dişli sabit tutuluyor ve güneş dişlisi 900 rpm ile döndürülüyor. Planet taşıyıcısının hızı nc değerini bulun.

Ns = 12Np = 15ns = 900 rpm
nc = rpm
17.Yaylar ve sarkaçlarOrta
L = 1,6 m

Basit bir sarkacın uzunluğu 1,6 m. g = 9,81 m/s² alın. Küçük salınımlar için periyodu T değerini bulun.

L = 1,6 mg = 9,81 m/s²
T = s
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
3,8 kgk = 370 N/mA = 16 cm

k = 370 N/m olan bir yaya bağlı 3,8 kg’lık bir kütle denge konumundan 16 cm çekilip serbest bırakılıyor. Salınımın toplam enerjisi E değerini bulun.

m = 3,8 kgk = 370 N/mA = 16 cm
E = J
19.Mekanik titreşimlerOrta
tx10 mm2 çevrim1,5 mm

Sönümlü bir kütle–yay sisteminin serbest titreşim deneyinde 10 mm’lik bir yer değiştirme tepesini 2 çevrim sonra 1,5 mm’lik bir tepe izliyor. Sönüm oranı ζ değerini bulun.

x0 = 10 mmx2 = 1,5 mmn = 2
ζ =
20.Mekanik titreşimlerZor
k1​ = 15k2​ = 50m = 100 kg

100 kg’lık bir kütle uç uca (seri) bağlı iki yaya asılı: üstteki yayın rijitliği k₁ = 15 kN/m, alttakinin k₂ = 50 kN/m. Yay sisteminin eşdeğer rijitliği keq değerini kN/m cinsinden bulun.

m = 100 kgk1 = 15 kN/mk2 = 50 kN/m
keq = kN/m

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: d = 110,7 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v₀ = 100/3,6 = 27,78 m/s

Tepki mesafesi

d1 = v₀·tr = 27,78·0,9 = 25 m

Fren mesafesi

d2 = v₀²/(2a) = 27,78²/(2·4,5) = 85,73 m

Toplam

d = 25 + 85,73 = 110,7 m

Cevap

d = 110,7 m
2.Kinematik

Cevap: t = 1,641 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Hareket denklemi

Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.

−5 = 5·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 5·t − 5 = 0

İkinci derece denklemi çözün

Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.

t = (5 + √(5² + 2·9,81·5))/9,81 = 1,641 s

Cevap

t = 1,641 s
3.Newton yasaları

Cevap: a = 5,195 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Normal kuvvet

N = m·g − F·sin θ = 245,3 − 200·sin 40° = 116,7 N

Yatay kuvvetler

m·a = F·cos θ − μ·N = 153,2 − 23,34
a = 129,9/25 = 5,195 m/s²

Cevap

a = 5,195 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: a = 2,067 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Sistemin ivmesi

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (53,96 − 25,02)/14 = 2,067 m/s²

Cevap

a = 2,067 m/s²
5.Eğik atış

Cevap: t = 2,231 s

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 32·cos 20° = 30,07 m/s
vy = v0·sin θ = 32·sin 20° = 10,94 m/s

Havada kalma süresi

Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.

t = 2·10,94/9,81 = 2,231 s

Cevap

t = 2,231 s
6.Eğik atış

Cevap: v = 43,37 m/s

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

vx = 30·cos 45° = 21,21 m/s
vy0 = 30·sin 45° = 21,21 m/s

Çarpmadaki düşey hız

Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.

vy = √(21,21² + 2·9,81·50) = 37,83 m/s

Çarpma hızı

v = √(21,21² + 37,83²) = 43,37 m/s

Cevap

v = 43,37 m/s

Enerjiyle kontrol edin: v² = v₀² + 2gh.

7.Dairesel hareket

Cevap: N = 17041 N

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Tepedeki kuvvetler

Merkeze doğru (aşağı) pozitiftir.

m·g − N = m·v²/r
N = 1800·9,81 − 1800·6²/105 = 17658 − 617,1 = 17041 N

Cevap

N = 17041 N

Otomobil daha hafif hisseder: yol onu ağırlığından daha az iter.

8.Dairesel hareket

Cevap: T = 208,4 N

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

En alt noktadaki kuvvetler

Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.

T − m·g = m·v²/r
T = 1,6·9,81 + 1,6·8,5²/0,6 = 15,7 + 192,7 = 208,4 N

Cevap

T = 208,4 N
9.İş ve enerji

Cevap: v = 6,93 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Eğim boyunca enerji denkliği

Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.

½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·5·(0,6428 − 0,2·0,766)) = 6,93 m/s

Cevap

v = 6,93 m/s
10.İş ve enerji

Cevap: x = 16,27 cm

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji

Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.

mgh − μmgL = 24,53·(3 − 0,2·1,5) = 66,22 J

En büyük sıkışma

½kx² = 66,22 → x = √(2·66,22/5000) = 0,1627 m = 16,27 cm

Cevap

x = 16,27 cm
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v = 124,8 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Çarpmadan sonra salınım

V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,05) = 0,9905 m/s

Çarpışma

m·v = (m + M)·V → v = (0,008 + 1)·0,9905/0,008 = 124,8 m/s

Cevap

v = 124,8 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v1 = 31,1 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Çarpışmadan sonraki hız

V = √(2·μ·g·d) = √(2·0,5·9,81·16,5) = 12,72 m/s

Çarpışmada momentum

m1·v1 = (m1 + m2)·V → v1 = 2200·12,72/900 = 31,1 m/s

Cevap

v1 = 31,1 m/s
(112 km/h)
13.Rijit cismin dönmesi

Cevap: v = 7,278 m/s

Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.

Potansiyel enerji kaybı

m·g·L/2 = 6·9,81·0,9 = 52,97 J

Mafsala göre atalet momenti

IO = m·L²/3 = 6·1,8²/3 = 6,48 kg·m²

Enerji denkliği

½·IO·ω² = 52,97 → ω = √(2·52,97/6,48) = 4,044 rad/s
v = ω·L = 4,044·1,8 = 7,278 m/s

Cevap

v = 7,278 m/s
14.Rijit cismin dönmesi

Cevap: φ = 80,42 °

Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.

Çarpmadan sonraki atalet momenti

I = M·L²/3 + m·d² = 7,5·0,9²/3 + 0,025·0,76² = 2,039 kg·m²

Mafsala göre açısal momentum

Mafsal kuvveti mafsaldan geçer, bu yüzden çarpma sırasında orada momenti yoktur.

m·v·d = I·ω → ω = 0,025·560·0,76/2,039 = 5,217 rad/s

Salınım sırasında enerji

½·I·ω² = ½·2,039·5,217² = 27,76 J
(M·g·L/2 + m·g·d)·(1 − cos φ) = 33,3·(1 − cos φ)
cos φ = 1 − 27,76/33,3 = 0,1664 → φ = 80,42°

Cevap

φ = 80,42°
15.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: P = 5,89 kW

Kayış-kasnak sürücüleri: kayma olmadığında iki kasnağın çevre hızı aynıdır, v = π·d·n/60; dolayısıyla n₁·d₁ = n₂·d₂ ve hız oranı d₂/d₁’dir. s kayması, tahrik edilen kasnağı biraz yavaşlatır: n₂ = n₁·(d₁/d₂)·(1 − s). İletilen güç P = (T₁ − T₂)·v’dir; T₁ gergin taraftaki, T₂ gevşek taraftaki çekme kuvvetidir. Sürtünme gerilmelerin oranını sınırlar: T₁/T₂ = eμθ; burada θ, küçük kasnaktaki sarılma açısıdır (radyan cinsinden); açık bir kayış için θ = π − 2·asin((d₂ − d₁)/(2C)), C eksenler arası uzaklıktır.

Kayış hızı

v = 15,71 m/s

Güç

P = (500 − 125)·15,71 = 5890 W = 5,89 kW

Cevap

P = 5,89 kW
16.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: nc = 200 rpm

Planet dişli takımları: güneş, çember ve taşıyıcının hızları Willis denklemiyle bağlıdır: (ns − nc)/(nr − nc) = −Nr/Ns; taşıyıcıdan bakıldığında takım, planetlerin ara dişli olduğu sıradan bir dişli dizisidir. Bir elemanı sabit tutmak takımı tek oranlı bir redüktöre dönüştürür.

Çember dişli diş sayısı

Nr = Ns + 2·Np = 12 + 2·15 = 42

Çember sabitken Willis denklemi

nr = 0 alın ve taşıyıcı hızını çözün.

(900 − nc)/(0 − nc) = −42/12
nc = ns·Ns/(Ns + Nr) = 900·12/54 = 200 rpm

Cevap

nc = 200 rpm

Taşıyıcı güneşle aynı yönde döner.

17.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: T = 2,537 s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Sarkacın periyodu

T = 2π·√(1,6/9,81) = 2,537 s

Cevap

T = 2,537 s
18.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: E = 4,736 J

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(370/3,8) = 9,868 rad/s

Enerji

E = ½·k·A² = ½·370·0,16² = 4,736 J

Cevap

E = 4,736 J
19.Mekanik titreşimler

Cevap: ζ = 0,1493

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Logaritmik azalma

δ = (1/2)·ln(10/1,5) = 0,9486

Sönüm oranı

ζ = δ/√(4π² + δ²) = 0,9486/√(39,48 + 0,8998) = 0,1493

Cevap

ζ = 0,1493
20.Mekanik titreşimler

Cevap: keq = 11,54 kN/m

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Eşdeğer rijitlik

Seri yaylar aynı kuvveti taşır ve uzamaları toplanır, bu yüzden tersleriyle birleşir: 1/k = 1/k1 + 1/k2.

1/keq = 1/15 + 1/50 → keq = 15·50/(15 + 50) = 11,54 kN/m

Cevap

keq = 11,54 kN/m

ExamProblems · examproblems.com/courses/dynamics