Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.
Dairesel hareket
Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)
İş ve enerji
Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t
Momentum ve çarpışmalar
Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv
Yöntem
Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.
Rijit cismin dönmesi
G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω
Yöntem
Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.
Dişliler ve dişli dizileri
Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı
Yaylar ve sarkaçlar
Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²
Mekanik titreşimler
Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Bir uçağın kalkış için 200 km/h hıza ihtiyacı var ve kullanılabilir pist 1900 m uzunluğunda. Durgun hâlden başlayarak hangi sabit ivmeye a ihtiyaç duyar?
v₀ = 0v = 200 km/hs = 1900 m
a = m/s²
2.KinematikZor
A topu 55 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Aynı anda B topu tam altındaki yerden 28 m/s hızla dik olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Toplar ne zaman karşılaşır? t değerini bulun.
H = 55 mv0B = 28 m/sg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
Bir kutu düz bir zeminde 10 m/s ilk hızla kayıyor ve 17 m sonra duruyor. g = 9,81 m/s² alın. Kinetik sürtünme katsayısı μ değerini bulun.
v₀ = 10 m/sd = 17 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Newton yasalarıZor
40° eğimli bir rampadaki 8 kg’lık bir blok, rampanın tepesindeki sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple 7 kg’lık asılı bir kütleye bağlıdır. Asılı kütle aşağı doğru hareket ediyor. Blok ile rampa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 8 kgm2 = 7 kgθ = 40°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 20° üstünde atılıyor ve 50 m uzağa düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış hızı v0 değerini bulun.
θ = 20°R = 50 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Eğik atışZor
Bir top 10 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 25° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 23 m/sθ = 25°h = 10 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir lunapark rotorunda biniciler 3,6 m yarıçaplı düşey bir silindirin duvarına yaslanıyor. Yeterince hızlı döndüğünde zemin aşağı iner ve onları sürtünme tutar. Statik sürtünme katsayısı 0,7. g = 9,81 m/s² alın. En küçük dönme hızı n değerini dakikadaki devir cinsinden bulun.
r = 3,6 mμs = 0,7g = 9,81 m/s²
n = rpm
8.Dairesel hareketZor
1 m uzunluğunda bir ipe bağlı 1,2 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 4,5 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 1,2 kgr = 1 mv = 4,5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
Kütlesi 10 kg olan bir top, 0,8 m uzunluğunda hafif bir ipe asılıdır. İp düşeyle 60° açı yapana kadar yana çekiliyor ve durgun hâlden bırakılıyor. Top en alt noktadan geçerken ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 10 kgL = 0,8 mθ = 60°g = 9,81 m/s²
T = N
10.İş ve enerjiZor
Kütlesi 5 kg olan bir araba, 1 m yarıçaplı düşey bir dairesel halkaya giden sürtünmesiz bir rayda 4 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Halkanın tepesinde rayın arabaya uyguladığı normal kuvvet N değerini bulun.
m = 5 kgh = 4 mR = 1 mg = 9,81 m/s²
N = N
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
9 m/s hızla giden 3,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).
m1 = 3,5 kgm2 = 5 kgv1 = 9 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,3 kg’lık bir top bir duvara 24 m/s hızla çarpıyor ve 4 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 10 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,3 kgvin = 24 m/svout = 4 m/sΔt = 10 ms
Favg = N
13.Rijit cismin dönmesiOrta
Bir mil 1400 devir/dakikada 43 kW iletiyor. Mildeki torku T bulun.
P = 43 kWn = 1400 rpm
T = N·m
14.Rijit cismin dönmesiZor
Bir dolu silindir yatayla 20° eğimli bir yokuştan kaymadan yuvarlanıyor. g = 9,81 m/s² kullanın. Kaymasını önleyen en küçük statik sürtünme katsayısını μs bulun.
θ = 20°I = ½·m·r²g = 9,81 m/s²
μs =
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
Bir kayış, 1500 rpm ile dönen 120 mm’lik bir tahrik kasnağı üzerinde çalışıyor. Gergin tarafta çekme kuvveti 1000 N, gevşek tarafta 400 N. İletilen gücü P kW cinsinden bulun.
d1 = 120 mmn1 = 1500 rpmT1 = 1000 NT2 = 400 N
P = kW
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
Açık bir kayış, 1450 rpm ile dönen 120 mm’lik bir tahrik kasnağını 200 mm’lik bir kasnağa bağlıyor; merkezler 1200 mm arayla duruyor. Sürtünme katsayısı 0,25 ve gergin taraftaki çekme kuvveti 600 N’u aşamaz. Kayışın kaymadan iletebileceği en büyük gücü P kW cinsinden bulun (merkezkaç etkilerini yok sayın).
k = 50 N/m olan bir yaydaki 3,3 kg’lık kütle pozitif yönde 10 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 1,45 s anında hızı v değerini (işaretiyle) bulun.
m = 3,3 kgk = 50 N/mA = 10 cmt = 1,45 s
v = m/s
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 490 N/m olan bir yaya bağlı 2,9 kg’lık bir kütle denge konumundan 10 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük hızı vmax değerini bulun.
m = 2,9 kgk = 490 N/mA = 10 cm
vmax = m/s
19.Mekanik titreşimlerOrta
Rijitliği 20 kN/m olan bir yay üzerindeki 8 kg’lık bir kütlenin, 0,4 sönüm oranı veren viskoz bir sönümleyicisi var. Serbest titreşiminin sönümlü doğal frekansı fd değerini Hz cinsinden bulun.
m = 8 kgk = 20 kN/mζ = 0,4
fd = Hz
20.Mekanik titreşimlerZor
100 kg’lık bir kütle uç uca (seri) bağlı iki yaya asılı: üstteki yayın rijitliği k₁ = 5 kN/m, alttakinin k₂ = 30 kN/m. Yay sisteminin eşdeğer rijitliği keq değerini kN/m cinsinden bulun.
m = 100 kgk1 = 5 kN/mk2 = 30 kN/m
keq = kN/m
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: a = 0,8122 m/s²
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v = 200/3,6 = 55,56 m/s
İvme
a = v²/(2s) = 55,56²/(2·1900) = 0,8122 m/s²
Cevap
a = 0,8122 m/s²
2.Kinematik
Cevap: t = 1,964 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Karşılaşma zamanı
Yukarısı pozitif, yer y = 0.
55 − ½g·t² = 28·t − ½g·t² → t = 55/28 = 1,964 s
Cevap
t = 1,964 s
3.Newton yasaları
Cevap: μ = 0,2998
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Yavaşlama
a = v₀²/(2d) = 10²/(2·17) = 2,941 m/s²
Sürtünme katsayısı
μ·m·g = m·a → μ = a/g = 2,941/9,81 = 0,2998
Cevap
μ = 0,2998
4.Newton yasaları
Cevap: T = 62,97 N
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
İp boyunca kuvvetler
m₂·g = 68,67 N
m₁·g·sin θ = 50,45 N
μ·m₁·g·cos θ = 6,012 N
Sistemin ivmesi
a = (68,67 − 50,45 − 6,012)/15 = 0,8141 m/s²
Asılı kütleden ip gerilmesi
m2·g − T = m2·a → T = 7·(9,81 − 0,8141) = 62,97 N
Cevap
T = 62,97 N
5.Eğik atış
Cevap: v0 = 27,62 m/s
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Menzil formülünü v₀ için çözün
v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·50/sin 40°) = 27,62 m/s
Cevap
v0 = 27,62 m/s
6.Eğik atış
Cevap: x = 56,88 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 23·cos 25° = 20,85 m/s
vy = v0·sin θ = 23·sin 25° = 9,72 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 10 + 9,72·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (9,72 + √(94,48 + 196,2))/9,81 = 2,729 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 20,85·2,729 = 56,88 m
Cevap
x = 56,88 m
7.Dairesel hareket
Cevap: n = 18,84 rpm
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Biniciye etkiyen kuvvetler
N = m·ω²·r
μ·N = m·g → μ·ω²·r = g
Açısal hız
ω = √(g/(μ·r)) = √(9,81/(0,7·3,6)) = 1,973 rad/s
Dönme hızı
n = ω·60/(2π) = 18,84 rpm
Cevap
n = 18,84 rpm
8.Dairesel hareket
Cevap: T = 36,07 N
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
En alt noktadaki kuvvetler
Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.
T − m·g = m·v²/r
T = 1,2·9,81 + 1,2·4,5²/1 = 11,77 + 24,3 = 36,07 N
Cevap
T = 36,07 N
9.İş ve enerji
Cevap: T = 196,2 N
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Alttaki hız
v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·0,8·(1 − cos 60°) = 7,848 m²/s²
Alttaki kuvvetler
m·g = 10·9,81 = 98,1 N
T = mg + mv²/L = 98,1 + 10·7,848/0,8 = 196,2 N
Cevap
T = 196,2 N
Kontrol: T = mg(3 − 2cos θ) = 196,2 N.
10.İş ve enerji
Cevap: N = 147,2 N
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Tepedeki hız
v² = 2g(h − 2R) = 2·9,81·(4 − 2) = 39,24 m²/s²
Tepedeki kuvvetler
m·g = 5·9,81 = 49,05 N
N = mv²/R − mg = 5·39,24/1 − 49,05 = 147,2 N
Cevap
N = 147,2 N
Araba h = 2,5R olduğunda halkayı ancak tamamlar; o zaman tepede N = 0 olur.
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′1 = −1,588 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (3,5 − 5)/(3,5 + 5)·9 = −1,588 m/s
v′2 = 2·3,5/(3,5 + 5)·9 = 7,412 m/s
Cevap
v′1 = −1,588 m/s
Eksi işareti, birinci kızağın geri sektiği anlamına gelir.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 840 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,3·(4 + 24) = 8,4 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 8,4/0,01 = 840 N
Cevap
Favg = 840 N
13.Rijit cismin dönmesi
Cevap: T = 293,3 N·m
Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.
Açısal hız
ω = 2π·1400/60 = 146,6 rad/s
Tork
T = P/ω = 43000/146,6 = 293,3 N·m
Cevap
T = 293,3 N·m
14.Rijit cismin dönmesi
Cevap: μs = 0,1213
Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.
Hareket denklemleri
m·g·sin θ − f = m·a
f·r = I·α = 0,5·m·r²·(a/r) → f = 0,5·m·a
İvme
a = g·sin θ/(1 + c) = 9,81·sin 20°/1,5 = 2,237 m/s²
Gereken sürtünme
f = c·m·a ≤ μ·m·g·cos θ → μ ≥ c·tan θ/(1 + c)
μs = 0,5·tan 20°/1,5 = 0,1213
Cevap
μs = 0,1213
15.Dişliler ve dişli dizileri
Cevap: P = 5,655 kW
Kayış-kasnak sürücüleri: kayma olmadığında iki kasnağın çevre hızı aynıdır, v = π·d·n/60; dolayısıyla n₁·d₁ = n₂·d₂ ve hız oranı d₂/d₁’dir. s kayması, tahrik edilen kasnağı biraz yavaşlatır: n₂ = n₁·(d₁/d₂)·(1 − s). İletilen güç P = (T₁ − T₂)·v’dir; T₁ gergin taraftaki, T₂ gevşek taraftaki çekme kuvvetidir. Sürtünme gerilmelerin oranını sınırlar: T₁/T₂ = eμθ; burada θ, küçük kasnaktaki sarılma açısıdır (radyan cinsinden); açık bir kayış için θ = π − 2·asin((d₂ − d₁)/(2C)), C eksenler arası uzaklıktır.
Kayış hızı
v = 9,425 m/s
Güç
P = (1000 − 400)·9,425 = 5655 W = 5,655 kW
Cevap
P = 5,655 kW
16.Dişliler ve dişli dizileri
Cevap: P = 2,932 kW
Kayış-kasnak sürücüleri: kayma olmadığında iki kasnağın çevre hızı aynıdır, v = π·d·n/60; dolayısıyla n₁·d₁ = n₂·d₂ ve hız oranı d₂/d₁’dir. s kayması, tahrik edilen kasnağı biraz yavaşlatır: n₂ = n₁·(d₁/d₂)·(1 − s). İletilen güç P = (T₁ − T₂)·v’dir; T₁ gergin taraftaki, T₂ gevşek taraftaki çekme kuvvetidir. Sürtünme gerilmelerin oranını sınırlar: T₁/T₂ = eμθ; burada θ, küçük kasnaktaki sarılma açısıdır (radyan cinsinden); açık bir kayış için θ = π − 2·asin((d₂ − d₁)/(2C)), C eksenler arası uzaklıktır.
Sarılma açısı
θ = 3,075 rad
Gevşek taraftaki çekme kuvveti
eμθ = e0,7687 = 2,157, T₂ = 600/2,157 = 278,2 N
Güç
P = (600 − 278,2)·9,111 = 2,932 kW
Cevap
P = 2,932 kW
17.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: v = 0,2322 m/s
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(50/3,3) = 3,892 rad/s
ω·t = 3,892·1,45 = 5,644 rad
Hız
v = −A·ω·sin(ω·t) = −0,1·3,892·sin(5,644) = 0,2322 m/s
Cevap
v = 0,2322 m/s
18.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: vmax = 1,3 m/s
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(490/2,9) = 13 rad/s
En büyük hız
vmax = A·ω = 0,1·13 = 1,3 m/s
Cevap
vmax = 1,3 m/s
19.Mekanik titreşimler
Cevap: fd = 7,293 Hz
Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.
Sönümsüz doğal frekans
ωn = √(20000/8) = 50 rad/s
fn = 50/(2π) = 7,958 Hz
Sönümlü doğal frekans
fd = fn·√(1 − ζ²) = 7,958·√(1 − 0,4²) = 7,293 Hz
Cevap
fd = 7,293 Hz
20.Mekanik titreşimler
Cevap: keq = 4,286 kN/m
Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.
Eşdeğer rijitlik
Seri yaylar aynı kuvveti taşır ve uzamaları toplanır, bu yüzden tersleriyle birleşir: 1/k = 1/k1 + 1/k2.