Dinamik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 20 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Rijit cismin dönmesi

G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω

Yöntem

  1. Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
  2. O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
  3. Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
  4. Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.

Dişliler ve dişli dizileri

Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Mekanik titreşimler

Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
a = 3 m/s²s = 1400 m

Bir uçak durgun hâlden başlayıp pist boyunca 3 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. 1400 m sonraki hızı v değerini bulun.

v₀ = 0a = 3 m/s²s = 1400 m
v = m/s
2.KinematikZor
t (s)v (m/s)9 s

Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 9 s boyunca 1 m/s² ile hızlanıyor, sonra 19 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 3,5 m/s² ile fren yapıyor. İki durak arasındaki toplam mesafe s değerini bulun.

a1 = 1 m/s²t1 = 9 st2 = 19 sa3 = −3,5 m/s²
s = m
3.Newton yasalarıOrta
3,5 kg0,5 kg

3,5 kg ve 0,5 kg’lık kütleler, hafif bir iple bağlı olarak hafif ve sürtünmesiz bir makaranın iki yanında asılı. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m1 = 3,5 kgm2 = 0,5 kgg = 9,81 m/s²
T = N
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 2 kg9 kgθ = 40°

40° eğimli bir rampadaki 2 kg’lık bir blok, rampanın tepesindeki sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple 9 kg’lık asılı bir kütleye bağlıdır. Asılı kütle aşağı doğru hareket ediyor. Blok ile rampa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.

m1 = 2 kgm2 = 9 kgθ = 40°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
37 my = ?v0​ = 30 m/s45°

Bir top düz zeminden 30 m/s hızla ve yatayın 45° üstünde, 37 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?

v₀ = 30 m/sθ = 45°x = 37 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
h = 55 mv0​ = 23 m/s30°H = ?

Bir top 55 m’lik bir uçurumun tepesinden 23 m/s hızla ve yatayın 30° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.

v₀ = 23 m/sθ = 30°h = 55 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Dairesel hareketOrta
r = 140 mvmax​ = ?

Bir otomobil 140 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,8. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 140 mμs = 0,8g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
θ = 25°merkezevmin​ = ?

170 m yarıçaplı bir viraj 25° eğimlendirilmiştir ve lastikler ile yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,2’dir. g = 9,81 m/s² alın. Bir otomobilin virajı eğimden aşağı kaymadan alabileceği en düşük hız vmin değerini bulun.

r = 170 mθ = 25°μs = 0,2g = 9,81 m/s²
vmin = m/s
9.İş ve enerjiOrta
90 km/h4°1000 kg

Kütlesi 1000 kg olan bir otomobil 4° eğimli bir yokuşu sabit 90 km/h hızla çıkıyor. Hava direnci ve yuvarlanma direnci toplamı 250 N’dir. Tekerleklerin vermesi gereken güç P değerini kW cinsinden bulun.

m = 1000 kgθ = 4°Fr = 250 Nv = 90 km/hg = 9,81 m/s²
P = kW
10.İş ve enerjiZor
F = 80 N20°μ = 0,2510 kg

Kütlesi 10 kg olan bir blok, 20° eğimli bir yüzeyin dibinde durgun hâlden başlıyor ve eğime paralel 80 N sabit bir kuvvetle yukarı çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25’tür. Blok eğim boyunca 8 m yukarı hareket ettikten sonraki hızı v değerini bulun.

m = 10 kgF = 80 Nθ = 20°μ = 0,25d = 8 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
1 kg57 m/s3 kgv′2​ = ?

Yatay olarak 40 m/s hızla giden 4 kg’lık bir mermi, aynı doğru boyunca hareket eden iki parçaya ayrılarak patlıyor. 1 kg’lık parça 57 m/s hızla ileri devam ediyor. 3 kg’lık parçanın hızı v′2 değerini bulun (ilk yönde pozitif).

M = 4 kgu = 40 m/sm1 = 1 kgv′1 = 57 m/sm2 = 3 kg
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
27 m/s6 m/s

0,55 kg’lık bir top bir duvara 27 m/s hızla çarpıyor ve 6 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 50 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.

m = 0,55 kgvin = 27 m/svout = 6 m/sΔt = 50 ms
J = N·s
13.Rijit cismin dönmesiOrta
0 → 2900 rpmI = 17,5 kg·m²

Bir motor, atalet momenti 17,5 kg·m² olan bir volanı 37 s içinde duruştan 2900 devir/dakikaya çıkarıyor. Kayıpları ihmal ederek verdiği ortalama gücü Pavg kW cinsinden bulun.

I = 17,5 kg·m²n = 2900 rpmt = 37 s
Pavg = kW
14.Rijit cismin dönmesiZor
θ = 25°vs = 2,5 m

Bir dolu küre duruştan başlar ve yatayla 25° eğimli bir yokuştan kaymadan yuvarlanır. g = 9,81 m/s² kullanın. Yarıçapı 0,1 m. Yokuş boyunca 2,5 m yuvarlandıktan sonraki açısal hızını ω bulun.

θ = 25°s = 2,5 mI = (2/5)·m·r²g = 9,81 m/s²r = 0,1 m
ω = rad/s
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
d1​ = 150 mmd2​ = 315 mm1450 rpmT1​ = 1200 NT2​ = 360 NP = ?

Bir kayış, 1450 rpm ile dönen 150 mm’lik bir tahrik kasnağı üzerinde çalışıyor. Gergin tarafta çekme kuvveti 1200 N, gevşek tarafta 360 N. İletilen gücü P kW cinsinden bulun.

d1 = 150 mmn1 = 1450 rpmT1 = 1200 NT2 = 360 N
P = kW
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
A = 20B = 25C = 16D = ?

Bileşik bir dişli dizisinde giriş milindeki A dişlisi (20 diş) 2880 rpm ile dönüyor ve B dişlisini (25 diş) tahrik ediyor. C dişlisi (16 diş) B ile aynı mile sabitlenmiştir ve çıkış milindeki D dişlisini tahrik ediyor. Çıkış 614,4 rpm ile dönmelidir. D dişlisinin kaç dişi ND olmalıdır?

nin = 2880 rpmA = 20B = 25C = 16nout = 614,4 rpm
ND =
17.Yaylar ve sarkaçlarOrta
L = 2,5 m

Basit bir sarkacın uzunluğu 2,5 m. g = 9,81 m/s² alın. Küçük salınımlar için periyodu T değerini bulun.

L = 2,5 mg = 9,81 m/s²
T = s
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
mk = 330 N/mA = 4 cmx = 2 cm

k = 330 N/m olan bir yaydaki kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 4 cm genlikle salınıyor. Kütle dengeden 2 cm uzaktayken yayda depolanan enerji U değerini bulun.

k = 330 N/mA = 4 cmx = 2 cm
U = J
19.Mekanik titreşimlerOrta
k = 12 kN/mζ = 0,5m = 25 kg

Rijitliği 12 kN/m olan bir yay üzerindeki 25 kg’lık bir kütlenin, 0,5 sönüm oranı veren viskoz bir sönümleyicisi var. Serbest titreşiminin sönümlü doğal frekansı fd değerini Hz cinsinden bulun.

m = 25 kgk = 12 kN/mζ = 0,5
fd = Hz
20.Mekanik titreşimlerZor
k1​ = 15k2​ = 20m = 20 kg

20 kg’lık bir kütle uç uca (seri) bağlı iki yaya asılı: üstteki yayın rijitliği k₁ = 15 kN/m, alttakinin k₂ = 20 kN/m. Sönümü ve yayların kütlelerini ihmal edin. Düşey titreşimin doğal frekansı fn değerini Hz cinsinden bulun.

m = 20 kgk1 = 15 kN/mk2 = 20 kN/m
fn = Hz

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: v = 91,65 m/s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Mesafe sonundaki hız

v = √(2·a·s) = √(2·3·1400) = 91,65 m/s

Cevap

v = 91,65 m/s
(329,9 km/h)
2.Kinematik

Cevap: s = 223,1 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

En yüksek hız

v = a1·t1 = 1·9 = 9 m/s

Her evrenin mesafesi

s1 = ½·1·9² = 40,5 m
s2 = 9·19 = 171 m
s3 = 9²/(2·3,5) = 11,57 m

Toplam mesafe

s = 40,5 + 171 + 11,57 = 223,1 m

Cevap

s = 223,1 m
3.Newton yasaları

Cevap: T = 8,584 N

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

İvme

Net itici kuvvet ağırlıkların farkıdır; toplam kütleyi hareket ettirir.

a = (3,5 − 0,5)·9,81/(3,5 + 0,5) = 7,357 m/s²

Hafif kütleden ip gerilmesi

T − m2·g = m2·a → T = 0,5·(9,81 + 7,357) = 8,584 N

Cevap

T = 8,584 N
4.Newton yasaları

Cevap: a = 6,743 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

İp boyunca kuvvetler

m₂·g = 88,29 N
m₁·g·sin θ = 12,61 N
μ·m₁·g·cos θ = 1,503 N

Sistemin ivmesi

a = (88,29 − 12,61 − 1,503)/11 = 6,743 m/s²

Cevap

a = 6,743 m/s²
5.Eğik atış

Cevap: y = 22,08 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Duvara kadar süre

vx = 30·cos 45° = 21,21 m/s
t = x/vx = 37/21,21 = 1,744 s

O andaki yükseklik

y = 21,21·1,744 − ½·9,81·1,744² = 22,08 m

Cevap

y = 22,08 m

Top duvarda hâlâ yükselmektedir.

6.Eğik atış

Cevap: H = 61,74 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Düşey atış hızı

vy = 23·sin 30° = 11,5 m/s

Uçurumun üstündeki yükselme

Δh = vy²/(2g) = 11,5²/(2·9,81) = 6,741 m

Yerden yükseklik

H = 55 + 6,741 = 61,74 m

Cevap

H = 61,74 m
7.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 33,15 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,8·9,81·140) = 33,15 m/s

Cevap

vmax = 33,15 m/s (119,3 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: vmin = 20,16 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Kuvvet dengeleri

Sürtünme eğim yukarı yönlüdür.

N·(sin θ − μ·cos θ) = m·v²/r
N·(cos θ + μ·sin θ) = m·g

Sürat

v = √(170·9,81·0,2414/0,9908) = 20,16 m/s

Cevap

vmin = 20,16 m/s
(72,56 km/h)
9.İş ve enerji

Cevap: P = 23,36 kW

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Güç, kuvvet çarpı hızdır: P = F·v.

İtici kuvvet

m·g = 1000·9,81 = 9810 N
mg·sin θ = 9810·sin 4° = 684,3 N
F = 684,3 + 250 = 934,3 N

Güç

v = 90/3,6 = 25 m/s
P = F·v = 934,3·25 = 23358 W = 23,36 kW

Cevap

P = 23,36 kW
10.İş ve enerji

Cevap: v = 6,119 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Eğim boyunca kuvvetler

m·g = 10·9,81 = 98,1 N
mg·sin θ = 33,55 N
μ·mg·cos θ = 23,05 N

İş–enerji

½mv² = (80 − 56,6)·8 = 187,2 J
v = √(2·187,2/10) = 6,119 m/s

Cevap

v = 6,119 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′2 = 34,33 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Önceki momentum

p = M·u = 4·40 = 160 kg·m/s

Sonraki momentum

160 = 1·57 + 3·v′2
v′2 = (160 − 57)/3 = 34,33 m/s

Cevap

v′2 = 34,33 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: J = 18,15 N·s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentumdaki değişim

J = m·Δv = 0,55·(6 + 27) = 18,15 N·s

Cevap

J = 18,15 N·s
13.Rijit cismin dönmesi

Cevap: Pavg = 21,81 kW

Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.

Açısal hız

ω = 2π·2900/60 = 303,7 rad/s

Enerji

E = ½·I·ω² = ½·17,5·303,7² = 806977 J

Ortalama güç

Pavg = E/t = 806977/37 = 21810 W = 21,81 kW

Cevap

Pavg = 21,81 kW
14.Rijit cismin dönmesi

Cevap: ω = 38,48 rad/s

Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.

Düşülen yükseklik

h = s·sin θ = 2,5·sin 25° = 1,057 m

Yuvarlanmayla enerji dengesi

Kaymadan yuvarlanma: ω = v/r ve sürtünme temas noktasında iş yapmaz.

m·g·h = ½·m·v²·(1 + 0,4)
v = √(2·9,81·1,057/1,4) = 3,848 m/s
ω = v/r = 3,848/0,1 = 38,48 rad/s

Cevap

ω = 38,48 rad/s
15.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: P = 9,566 kW

Kayış-kasnak sürücüleri: kayma olmadığında iki kasnağın çevre hızı aynıdır, v = π·d·n/60; dolayısıyla n₁·d₁ = n₂·d₂ ve hız oranı d₂/d₁’dir. s kayması, tahrik edilen kasnağı biraz yavaşlatır: n₂ = n₁·(d₁/d₂)·(1 − s). İletilen güç P = (T₁ − T₂)·v’dir; T₁ gergin taraftaki, T₂ gevşek taraftaki çekme kuvvetidir. Sürtünme gerilmelerin oranını sınırlar: T₁/T₂ = eμθ; burada θ, küçük kasnaktaki sarılma açısıdır (radyan cinsinden); açık bir kayış için θ = π − 2·asin((d₂ − d₁)/(2C)), C eksenler arası uzaklıktır.

Kayış hızı

v = 11,39 m/s

Güç

P = (1200 − 360)·11,39 = 9566 W = 9,566 kW

Cevap

P = 9,566 kW
16.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: ND = 60

Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.

Ara mil hızı

nB = nC = 2880·20/25 = 2304 rpm

D dişlisinin diş sayısı

ND = C·nC/nout = 16·2304/614,4 = 60

Cevap

ND = 60
17.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: T = 3,172 s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Sarkacın periyodu

T = 2π·√(2,5/9,81) = 3,172 s

Cevap

T = 3,172 s
18.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: U = 0,066 J

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Toplam enerji

E = ½·k·A² = ½·330·0,04² = 0,264 J

x’teki yay enerjisi

U = ½·k·x² = ½·330·0,02² = 0,066 J

Cevap

U = 0,066 J
19.Mekanik titreşimler

Cevap: fd = 3,02 Hz

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Sönümsüz doğal frekans

ωn = √(12000/25) = 21,91 rad/s
fn = 21,91/(2π) = 3,487 Hz

Sönümlü doğal frekans

fd = fn·√(1 − ζ²) = 3,487·√(1 − 0,5²) = 3,02 Hz

Cevap

fd = 3,02 Hz
20.Mekanik titreşimler

Cevap: fn = 3,295 Hz

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Eşdeğer rijitlik

Seri yaylar aynı kuvveti taşır ve uzamaları toplanır, bu yüzden tersleriyle birleşir: 1/k = 1/k1 + 1/k2.

1/keq = 1/15 + 1/20 → keq = 15·20/(15 + 20) = 8,571 kN/m

Doğal frekans

ωn = √(8571/20) = 20,7 rad/s
fn = 20,7/(2π) = 3,295 Hz

Cevap

fn = 3,295 Hz

ExamProblems · examproblems.com/courses/dynamics