Dinamik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 20 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Rijit cismin dönmesi

G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω

Yöntem

  1. Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
  2. O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
  3. Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
  4. Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.

Dişliler ve dişli dizileri

Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Mekanik titreşimler

Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
a = ?s = 1800 m

Bir uçağın kalkış için 260 km/h hıza ihtiyacı var ve kullanılabilir pist 1800 m uzunluğunda. Durgun hâlden başlayarak hangi sabit ivmeye a ihtiyaç duyar?

v₀ = 0v = 260 km/hs = 1800 m
a = m/s²
2.KinematikZor
v₀ = 12 m/s10 m

Bir top, yerden 10 m yükseklikteki bir çatının kenarından 12 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden en büyük yükseklik hmax değerini bulun.

v₀ = 12 m/sh₀ = 10 mg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
kutuv₀ = 3,5 m/sμ = ?

Bir kutu düz bir zeminde 3,5 m/s ilk hızla kayıyor ve 3,1 m sonra duruyor. g = 9,81 m/s² alın. Kinetik sürtünme katsayısı μ değerini bulun.

v₀ = 3,5 m/sd = 3,1 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 10 kg7 kgθ = 20°

20° eğimli bir rampadaki 10 kg’lık bir blok, rampanın tepesindeki sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple 7 kg’lık asılı bir kütleye bağlıdır. Asılı kütle aşağı doğru hareket ediyor. Blok ile rampa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m1 = 10 kgm2 = 7 kgθ = 20°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
v0​ = 18 m/s30°menzil

Bir top düz zeminden yatayın 30° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.

v0 = 18 m/sθ = 30°g = 9,81 m/s²
t = s
6.Eğik atışZor
h = 45 mv0​ = 13 m/s30°x = ?

Bir top 45 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 30° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.

v0 = 13 m/sθ = 30°h = 45 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
L = 1,4 m20°

1,4 m uzunluğundaki bir ipe bağlı küçük bir top, ip düşeyle sabit 20° açı yapacak şekilde yatay bir çemberde dönüyor (konik sarkaç). g = 9,81 m/s² alın. Bir tur için geçen süre T değerini bulun.

L = 1,4 mθ = 20°g = 9,81 m/s²
T = s
8.Dairesel hareketZor
r = 0,5 mv = ?

0,5 m uzunluğunda bir ipe bağlı bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. g = 9,81 m/s² alın. İpin tam gergin kaldığı, tepedeki en küçük hız vmin nedir?

r = 0,5 mg = 9,81 m/s²
vmin = m/s
9.İş ve enerjiOrta
40°L = 2 m10 kg

Kütlesi 10 kg olan bir top, 2 m uzunluğunda hafif bir ipe asılıdır. İp düşeyle 40° açı yapana kadar yana çekiliyor ve durgun hâlden bırakılıyor. Top en alt noktadan geçerken ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m = 10 kgL = 2 mθ = 40°g = 9,81 m/s²
T = N
10.İş ve enerjiZor
F = 30 N15°μ = 0,255 kg

Kütlesi 5 kg olan bir blok, 15° eğimli bir yüzeyin dibinde durgun hâlden başlıyor ve eğime paralel 30 N sabit bir kuvvetle yukarı çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25’tür. Blok eğim boyunca 4 m yukarı hareket ettikten sonraki hızı v değerini bulun.

m = 5 kgF = 30 Nθ = 15°μ = 0,25d = 4 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
1 kgv = ?10 gh = 21 cm

10 g’lık bir mermi, hafif iplerle asılı 1 kg’lık bir tahta bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. Blok, başlangıçtakinden 21 cm daha yükseğe salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.

m = 10 gM = 1 kgh = 21 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
20 m/s15 m/s

0,4 kg’lık bir top bir duvara 20 m/s hızla çarpıyor ve 15 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 40 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.

m = 0,4 kgvin = 20 m/svout = 15 m/sΔt = 40 ms
J = N·s
13.Rijit cismin dönmesiOrta
n = 2400 rpmTb​ = 185 N·mI = 8,5 kg·m²

Atalet momenti 8,5 kg·m² olan bir volan 2400 devir/dakika ile dönüyor. Bir fren 185 N·m’lik sabit sürtünme torku uyguluyor. Durması ne kadar sürer t?

I = 8,5 kg·m²n = 2400 rpmTb = 185 N·m
t = s
14.Rijit cismin dönmesiZor
θ = 15°vs = 2,5 m

Bir içi boş küre duruştan başlar ve yatayla 15° eğimli bir yokuştan kaymadan yuvarlanır. g = 9,81 m/s² kullanın. Yokuş boyunca 2,5 m yuvarlandıktan sonraki hızını v bulun.

θ = 15°s = 2,5 mI = (2/3)·m·r²g = 9,81 m/s²
v = m/s
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
d1​ = 200 mmd2​ = 300 mm720 rpmT1​ = 600 NT2​ = 150 NP = ?

Bir kayış, 720 rpm ile dönen 200 mm’lik bir tahrik kasnağı üzerinde çalışıyor. Gergin tarafta çekme kuvveti 600 N, gevşek tarafta 150 N. İletilen gücü P kW cinsinden bulun.

d1 = 200 mmn1 = 720 rpmT1 = 600 NT2 = 150 N
P = kW
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
A = 60B = 72C = 20D = 45

Bileşik bir dişli dizisinde, 2900 rpm ile dönen giriş milindeki A dişlisi (60 diş) B dişlisini (72 diş) döndürüyor. C dişlisi (20 diş) B ile aynı mile sabitlenmiştir ve çıkış milindeki D dişlisini (45 diş) döndürüyor. Çıkış hızı nout değerini bulun.

nin = 2900 rpmA = 60B = 72C = 20D = 45
nout = rpm
17.Yaylar ve sarkaçlarOrta
4 kgk = 340 N/mA = 19 cmx = 5 cm

k = 340 N/m olan bir yaydaki 4 kg’lık kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 19 cm genlikle salınıyor. Dengeden 5 cm uzaktayken hızı v değerini bulun.

m = 4 kgk = 340 N/mA = 19 cmx = 5 cm
v = m/s
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
mk = 280 N/mA = 20 cmx = 13 cm

k = 280 N/m olan bir yaydaki kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 20 cm genlikle salınıyor. Dengeden 13 cm uzaktayken kinetik enerjisi K değerini bulun.

k = 280 N/mA = 20 cmx = 13 cm
K = J
19.Mekanik titreşimlerOrta
tx20 mm2 çevrim15,6 mm

Sönümlü bir kütle–yay sisteminin serbest titreşim deneyinde 20 mm’lik bir yer değiştirme tepesini 2 çevrim sonra 15,6 mm’lik bir tepe izliyor. Sönüm oranı ζ değerini bulun.

x0 = 20 mmx2 = 15,6 mmn = 2
ζ =
20.Mekanik titreşimlerZor
k1​ = 12k2​ = 40m = 25 kg

25 kg’lık bir kütle uç uca (seri) bağlı iki yaya asılı: üstteki yayın rijitliği k₁ = 12 kN/m, alttakinin k₂ = 40 kN/m. Sönümü ve yayların kütlelerini ihmal edin. Düşey titreşimin doğal frekansı fn değerini Hz cinsinden bulun.

m = 25 kgk1 = 12 kN/mk2 = 40 kN/m
fn = Hz

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: a = 1,449 m/s²

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v = 260/3,6 = 72,22 m/s

İvme

a = v²/(2s) = 72,22²/(2·1800) = 1,449 m/s²

Cevap

a = 1,449 m/s²
2.Kinematik

Cevap: hmax = 17,34 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Çatının üzerine yükselme

0 = v₀² − 2·g·Δh → Δh = 12²/(2·9,81) = 7,339 m

Yerden yükseklik

hmax = 10 + 7,339 = 17,34 m

Cevap

hmax = 17,34 m
3.Newton yasaları

Cevap: μ = 0,2014

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Yavaşlama

a = v₀²/(2d) = 3,5²/(2·3,1) = 1,976 m/s²

Sürtünme katsayısı

μ·m·g = m·a → μ = a/g = 1,976/9,81 = 0,2014

Cevap

μ = 0,2014
4.Newton yasaları

Cevap: T = 59,9 N

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

İp boyunca kuvvetler

m₂·g = 68,67 N
m₁·g·sin θ = 33,55 N
μ·m₁·g·cos θ = 13,83 N

Sistemin ivmesi

a = (68,67 − 33,55 − 13,83)/17 = 1,252 m/s²

Asılı kütleden ip gerilmesi

m2·g − T = m2·a → T = 7·(9,81 − 1,252) = 59,9 N

Cevap

T = 59,9 N
5.Eğik atış

Cevap: t = 1,835 s

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 18·cos 30° = 15,59 m/s
vy = v0·sin θ = 18·sin 30° = 9 m/s

Havada kalma süresi

Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.

t = 2·9/9,81 = 1,835 s

Cevap

t = 1,835 s
6.Eğik atış

Cevap: x = 42,37 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 13·cos 30° = 11,26 m/s
vy = v0·sin θ = 13·sin 30° = 6,5 m/s

Havada kalma süresi

y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.

0 = 45 + 6,5·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (6,5 + √(42,25 + 882,9))/9,81 = 3,763 s

Yatay mesafe

x = vx·t = 11,26·3,763 = 42,37 m

Cevap

x = 42,37 m
7.Dairesel hareket

Cevap: T = 2,301 s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Çemberin yarıçapı

r = L·sin θ = 1,4·sin 20° = 0,4788 m

Sürat

İp gerilmesi ve yerçekimi birlikte içe doğru kuvveti verir: tan θ = v²/(r·g).

v = √(r·g·tan θ) = √(0,4788·9,81·tan 20°) = 1,308 m/s

Periyot

T = 2π·r/v = 2π·0,4788/1,308 = 2,301 s

Cevap

T = 2,301 s
8.Dairesel hareket

Cevap: vmin = 2,215 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Tepede gerilme kuvveti sıfır

m·g = m·v²/r → v = √(g·r) = √(9,81·0,5) = 2,215 m/s

Cevap

vmin = 2,215 m/s
9.İş ve enerji

Cevap: T = 144 N

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.

Alttaki hız

v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·2·(1 − cos 40°) = 9,18 m²/s²

Alttaki kuvvetler

m·g = 10·9,81 = 98,1 N
T = mg + mv²/L = 98,1 + 10·9,18/2 = 144 N

Cevap

T = 144 N

Kontrol: T = mg(3 − 2cos θ) = 144 N.

10.İş ve enerji

Cevap: v = 2,956 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Eğim boyunca kuvvetler

m·g = 5·9,81 = 49,05 N
mg·sin θ = 12,7 N
μ·mg·cos θ = 11,84 N

İş–enerji

½mv² = (30 − 24,54)·4 = 21,84 J
v = √(2·21,84/5) = 2,956 m/s

Cevap

v = 2,956 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v = 205 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Çarpmadan sonra salınım

V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,21) = 2,03 m/s

Çarpışma

m·v = (m + M)·V → v = (0,01 + 1)·2,03/0,01 = 205 m/s

Cevap

v = 205 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: J = 14 N·s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentumdaki değişim

J = m·Δv = 0,4·(15 + 20) = 14 N·s

Cevap

J = 14 N·s
13.Rijit cismin dönmesi

Cevap: t = 11,55 s

Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.

Açısal hız

ω = 2π·2400/60 = 251,3 rad/s

Yavaşlama ve süre

α = Tb/I = 185/8,5 = 21,76 rad/s²
t = ω/α = 251,3/21,76 = 11,55 s

Cevap

t = 11,55 s
14.Rijit cismin dönmesi

Cevap: v = 2,76 m/s

Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.

Düşülen yükseklik

h = s·sin θ = 2,5·sin 15° = 0,647 m

Yuvarlanmayla enerji dengesi

Kaymadan yuvarlanma: ω = v/r ve sürtünme temas noktasında iş yapmaz.

m·g·h = ½·m·v²·(1 + 0,6667)
v = √(2·9,81·0,647/1,667) = 2,76 m/s

Cevap

v = 2,76 m/s
15.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: P = 3,393 kW

Kayış-kasnak sürücüleri: kayma olmadığında iki kasnağın çevre hızı aynıdır, v = π·d·n/60; dolayısıyla n₁·d₁ = n₂·d₂ ve hız oranı d₂/d₁’dir. s kayması, tahrik edilen kasnağı biraz yavaşlatır: n₂ = n₁·(d₁/d₂)·(1 − s). İletilen güç P = (T₁ − T₂)·v’dir; T₁ gergin taraftaki, T₂ gevşek taraftaki çekme kuvvetidir. Sürtünme gerilmelerin oranını sınırlar: T₁/T₂ = eμθ; burada θ, küçük kasnaktaki sarılma açısıdır (radyan cinsinden); açık bir kayış için θ = π − 2·asin((d₂ − d₁)/(2C)), C eksenler arası uzaklıktır.

Kayış hızı

v = 7,54 m/s

Güç

P = (600 − 150)·7,54 = 3393 W = 3,393 kW

Cevap

P = 3,393 kW
16.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: nout = 1074 rpm

Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.

Birinci kademe

nB = 2900·60/72 = 2417 rpm = nC

İkinci kademe

nout = 2417·20/45 = 1074 rpm

Cevap

nout = 1074 rpm

toplam oran = 2,7 : 1

17.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: v = 1,69 m/s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(340/4) = 9,22 rad/s

x’teki hız

v = ω·√(A² − x²) = 9,22·√(0,19² − 0,05²) = 1,69 m/s

Cevap

v = 1,69 m/s
18.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: K = 3,234 J

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Toplam enerji

E = ½·k·A² = ½·280·0,2² = 5,6 J

x’teki yay enerjisi

U = ½·k·x² = ½·280·0,13² = 2,366 J

Kinetik enerji

K = 5,6 − 2,366 = 3,234 J

Cevap

K = 3,234 J
19.Mekanik titreşimler

Cevap: ζ = 0,01977

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Logaritmik azalma

δ = (1/2)·ln(20/15,6) = 0,1242

Sönüm oranı

ζ = δ/√(4π² + δ²) = 0,1242/√(39,48 + 0,01543) = 0,01977

Cevap

ζ = 0,01977
20.Mekanik titreşimler

Cevap: fn = 3,058 Hz

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Eşdeğer rijitlik

Seri yaylar aynı kuvveti taşır ve uzamaları toplanır, bu yüzden tersleriyle birleşir: 1/k = 1/k1 + 1/k2.

1/keq = 1/12 + 1/40 → keq = 12·40/(12 + 40) = 9,231 kN/m

Doğal frekans

ωn = √(9231/25) = 19,22 rad/s
fn = 19,22/(2π) = 3,058 Hz

Cevap

fn = 3,058 Hz

ExamProblems · examproblems.com/courses/dynamics