Dinamik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 20 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Rijit cismin dönmesi

G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω

Yöntem

  1. Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
  2. O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
  3. Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
  4. Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.

Dişliler ve dişli dizileri

Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Mekanik titreşimler

Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)3,968 s13,89

50 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 3,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.

v₀ = 50 km/ha = −3,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
v₀ = 7 m/s15 m

Bir top, yerden 15 m yükseklikteki bir çatının kenarından 7 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden en büyük yükseklik hmax değerini bulun.

v₀ = 7 m/sh₀ = 15 mg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
10 kg20°F = 100 Nμ = 0,3

10 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 20° üstünde bir halatla 100 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.

m = 10 kgF = 100 Nθ = 20°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 4,5 kg2,5 kgμ = 0,25

Yatay bir masa üzerindeki 4,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 2,5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m1 = 4,5 kgm2 = 2,5 kgμ = 0,25g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
v0​ = 34 m/s20°x = ?

Bir top düz zeminden yatayın 20° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.

v0 = 34 m/sθ = 20°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Eğik atışZor
3 mv0​ = 19 m/s40°x = ?

Bir top yer seviyesinden 19 m/s hızla ve yatayın 40° üstünde atılıyor. İnerken 3 m yüksekliğindeki bir binanın düz çatısına düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış noktasından düştüğü yere kadar yatay uzaklık x değerini bulun.

v₀ = 19 m/sθ = 40°hroof = 3 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
θ = 8°merkezev = ?

320 m yarıçaplı bir viraj 8° eğimlendirilmiştir. Bir otomobil hiç sürtünme gerekmeden onu hangi hızla v alabilir? g = 9,81 m/s² alın.

r = 320 mθ = 8°g = 9,81 m/s²
v = m/s
8.Dairesel hareketZor
r = 0,5 mv = 4 m/s

0,5 m uzunluğunda bir ipe bağlı 1,5 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 4 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m = 1,5 kgr = 0,5 mv = 4 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
20°L = 0,5 m1 kg

Kütlesi 1 kg olan bir top, 0,5 m uzunluğunda hafif bir ipe asılıdır. İp düşeyle 20° açı yapana kadar yana çekiliyor ve durgun hâlden bırakılıyor. Top en alt noktadan geçerken ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m = 1 kgL = 0,5 mθ = 20°g = 9,81 m/s²
T = N
10.İş ve enerjiZor
h = 1 mL = 2 mμ = 0,15k = 4000 N/m

4 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 1 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 2 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,15) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 4000 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.

m = 4 kgh = 1 mL = 2 mμ = 0,15k = 4000 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
5 kgv = ?10 gh = 10 cm

10 g’lık bir mermi, hafif iplerle asılı 5 kg’lık bir tahta bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. Blok, başlangıçtakinden 10 cm daha yükseğe salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.

m = 10 gM = 5 kgh = 10 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
23 m/s20 m/s

0,45 kg’lık bir top bir duvara 23 m/s hızla çarpıyor ve 20 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 40 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.

m = 0,45 kgvin = 23 m/svout = 20 m/sΔt = 40 ms
J = N·s
13.Rijit cismin dönmesiOrta
ω = ?L = 0,8 mm = 5 kg

Kütlesi 5 kg ve uzunluğu 0,8 m olan düzgün ince bir çubuk bir ucundan mafsallanmış ve yatay konumdan duruştan bırakılıyor. Sürtünmeyi ihmal edin ve g = 9,81 m/s² kullanın. Çubuk düşey konumdan geçerken açısal hızını ω bulun.

m = 5 kgL = 0,8 mg = 9,81 m/s²
ω = rad/s
14.Rijit cismin dönmesiZor
560 m/s5 g0,6 mL = 1 m3,5 kgφ

Kütlesi 3,5 kg ve uzunluğu 1 m olan düzgün ince bir çubuk, üst ucundaki sürtünmesiz bir mafsaldan duruşta asılıdır. Yatay olarak 560 m/s ile hareket eden 5 g’lık bir kurşun, çubuğa mafsalın 0,6 m altında çarpar ve içinde kalır. g = 9,81 m/s² kullanın. Çubuğun düşeyden sallandığı en büyük açıyı φ bulun.

M = 3,5 kgL = 1 mm = 5 gv = 560 m/sd = 0,6 mg = 9,81 m/s²
φ = °
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
N1​ = 20, m = 3 mm

1440 rpm ile çalışan 15 kW’lık bir motor, 20 dişli ve 3 mm modüllü bir pinyonu tahrik ediyor. Pinyon dişlerine etkiyen teğetsel kuvvet Ft değerini bulun.

P = 15 kWn = 1440 rpmN1 = 20m = 3 mm
Ft = N
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
A = 12B = 24C = 32D = 45

Bileşik bir dişli dizisinde, 3000 rpm ile dönen giriş milindeki A dişlisi (12 diş) B dişlisini (24 diş) döndürüyor. C dişlisi (32 diş) B ile aynı mile sabitlenmiştir ve çıkış milindeki D dişlisini (45 diş) döndürüyor. Çıkış hızı nout değerini bulun.

nin = 3000 rpmA = 12B = 24C = 32D = 45
nout = rpm
17.Yaylar ve sarkaçlarOrta
t (s)x (cm)0,45 s

k = 260 N/m olan bir yaydaki 3,5 kg’lık kütle pozitif yönde 3 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 0,45 s anında hızı v değerini (işaretiyle) bulun.

m = 3,5 kgk = 260 N/mA = 3 cmt = 0,45 s
v = m/s
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
1,9 kgk = 220 N/mA = 20 cm

k = 220 N/m olan bir yaya bağlı 1,9 kg’lık bir kütle denge konumundan 20 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük ivmesi amax değerini bulun.

m = 1,9 kgk = 220 N/mA = 20 cm
amax = m/s²
19.Mekanik titreşimlerOrta
k = 200 kN/mc = 5660 N·s/mm = 250 kg

250 kg’lık bir kütle, rijitliği 200 kN/m olan bir yay ve sönüm katsayısı 5660 N·s/m olan viskoz bir sönümleyiciyle taşınıyor. Sönüm oranı ζ değerini bulun.

m = 250 kgk = 200 kN/mc = 5660 N·s/m
ζ =
20.Mekanik titreşimlerZor
k1​ = 50k2​ = 12m = 20 kg

20 kg’lık bir kütle uç uca (seri) bağlı iki yaya asılı: üstteki yayın rijitliği k₁ = 50 kN/m, alttakinin k₂ = 12 kN/m. Sönümü ve yayların kütlelerini ihmal edin. Düşey titreşimin doğal frekansı fn değerini Hz cinsinden bulun.

m = 20 kgk1 = 50 kN/mk2 = 12 kN/m
fn = Hz

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: s = 27,56 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v₀ = 50/3,6 = 13,89 m/s

Fren mesafesi

0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 13,89²/(2·3,5) = 27,56 m

Cevap

s = 27,56 m
2.Kinematik

Cevap: hmax = 17,5 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Çatının üzerine yükselme

0 = v₀² − 2·g·Δh → Δh = 7²/(2·9,81) = 2,497 m

Yerden yükseklik

hmax = 15 + 2,497 = 17,5 m

Cevap

hmax = 17,5 m
3.Newton yasaları

Cevap: a = 7,48 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Normal kuvvet

N = m·g − F·sin θ = 98,1 − 100·sin 20° = 63,9 N

Yatay kuvvetler

m·a = F·cos θ − μ·N = 93,97 − 19,17
a = 74,8/10 = 7,48 m/s²

Cevap

a = 7,48 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: T = 19,71 N

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Sistemin ivmesi

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (24,53 − 11,04)/7 = 1,927 m/s²

Masadaki bloktan gerilme kuvveti

T − μ·m1·g = m1·a
T = 4,5·1,927 + 11,04 = 19,71 N

Cevap

T = 19,71 N
5.Eğik atış

Cevap: x = 75,75 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 34·cos 20° = 31,95 m/s
vy = v0·sin θ = 34·sin 20° = 11,63 m/s

Havada kalma süresi

Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.

t = 2·11,63/9,81 = 2,371 s

Yatay mesafe

x = vx·t = 31,95·2,371 = 75,75 m

Cevap

x = 75,75 m
6.Eğik atış

Cevap: x = 32,22 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

vx = 14,55 m/s, vy = 12,21 m/s

Çatıya iniş süresi

Büyük kök: top iniyor.

3 = 12,21·t − 4,905·t²
t = (12,21 + √(12,21² − 2·9,81·3))/9,81 = 2,214 s

Yatay mesafe

x = vx·t = 14,55·2,214 = 32,22 m

Cevap

x = 32,22 m
7.Dairesel hareket

Cevap: v = 21 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Kuvvet dengesi

N·cos θ = m·g, N·sin θ = m·v²/r → tan θ = v²/(r·g)

Sürat

v = √(r·g·tan θ) = √(320·9,81·tan 8°) = 21 m/s

Cevap

v = 21 m/s
(75,62 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: T = 62,72 N

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

En alt noktadaki kuvvetler

Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.

T − m·g = m·v²/r
T = 1,5·9,81 + 1,5·4²/0,5 = 14,71 + 48 = 62,72 N

Cevap

T = 62,72 N
9.İş ve enerji

Cevap: T = 10,99 N

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.

Alttaki hız

v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·0,5·(1 − cos 20°) = 0,5916 m²/s²

Alttaki kuvvetler

m·g = 1·9,81 = 9,81 N
T = mg + mv²/L = 9,81 + 1·0,5916/0,5 = 10,99 N

Cevap

T = 10,99 N

Kontrol: T = mg(3 − 2cos θ) = 10,99 N.

10.İş ve enerji

Cevap: x = 11,72 cm

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji

Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.

mgh − μmgL = 39,24·(1 − 0,15·2) = 27,47 J

En büyük sıkışma

½kx² = 27,47 → x = √(2·27,47/4000) = 0,1172 m = 11,72 cm

Cevap

x = 11,72 cm
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v = 701,8 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Çarpmadan sonra salınım

V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,1) = 1,401 m/s

Çarpışma

m·v = (m + M)·V → v = (0,01 + 5)·1,401/0,01 = 701,8 m/s

Cevap

v = 701,8 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: J = 19,35 N·s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentumdaki değişim

J = m·Δv = 0,45·(20 + 23) = 19,35 N·s

Cevap

J = 19,35 N·s
13.Rijit cismin dönmesi

Cevap: ω = 6,065 rad/s

Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.

Potansiyel enerji kaybı

m·g·L/2 = 5·9,81·0,4 = 19,62 J

Mafsala göre atalet momenti

IO = m·L²/3 = 5·0,8²/3 = 1,067 kg·m²

Enerji denkliği

½·IO·ω² = 19,62 → ω = √(2·19,62/1,067) = 6,065 rad/s

Cevap

ω = 6,065 rad/s
14.Rijit cismin dönmesi

Cevap: φ = 21,6 °

Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.

Çarpmadan sonraki atalet momenti

I = M·L²/3 + m·d² = 3,5·1²/3 + 0,005·0,6² = 1,168 kg·m²

Mafsala göre açısal momentum

Mafsal kuvveti mafsaldan geçer, bu yüzden çarpma sırasında orada momenti yoktur.

m·v·d = I·ω → ω = 0,005·560·0,6/1,168 = 1,438 rad/s

Salınım sırasında enerji

½·I·ω² = ½·1,168·1,438² = 1,208 J
(M·g·L/2 + m·g·d)·(1 − cos φ) = 17,2·(1 − cos φ)
cos φ = 1 − 1,208/17,2 = 0,9298 → φ = 21,6°

Cevap

φ = 21,6°
15.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: Ft = 3316 N

Dişli geometrisi: m modülü diş boyutunu belirler. N dişli bir dişlinin bölüm dairesi çapı d = m·N’dir, birbirine geçen iki dişlinin modülü aynıdır ve eksenler arası mesafeleri a = (d₁ + d₂)/2 = m·(N₁ + N₂)/2’dir. Bölüm dairesi hızı v = π·d·n/60’tır ve teğetsel diş kuvveti torktan bulunur: Ft = 2T/d.

Pinyondaki tork

ω = 2π·1440/60 = 150,8 rad/s
T = P/ω = 15000/150,8 = 99,47 N·m

Bölüm dairesi çapı

d = m·N = 3·20 = 60 mm

Teğetsel kuvvet

Ft = 2T/d = 2·99,47/0,06 = 3316 N

Cevap

Ft = 3316 N
16.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: nout = 1067 rpm

Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.

Birinci kademe

nB = 3000·12/24 = 1500 rpm = nC

İkinci kademe

nout = 1500·32/45 = 1067 rpm

Cevap

nout = 1067 rpm

toplam oran = 2,813 : 1

17.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: v = 0,1738 m/s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(260/3,5) = 8,619 rad/s
ω·t = 8,619·0,45 = 3,879 rad

Hız

v = −A·ω·sin(ω·t) = −0,03·8,619·sin(3,879) = 0,1738 m/s

Cevap

v = 0,1738 m/s
18.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: amax = 23,16 m/s²

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(220/1,9) = 10,76 rad/s

En büyük ivme

amax = A·ω² = 0,2·10,76² = 23,16 m/s²

Cevap

amax = 23,16 m/s²
19.Mekanik titreşimler

Cevap: ζ = 0,4002

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Kritik sönüm

cc = 2·√(k·m) = 2·√(200000·250) = 14142 N·s/m

Sönüm oranı

ζ = c/cc = 5660/14142 = 0,4002

Cevap

ζ = 0,4002

ζ < 1, bu yüzden sistem az sönümlüdür ve sönerken salınır.

20.Mekanik titreşimler

Cevap: fn = 3,501 Hz

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Eşdeğer rijitlik

Seri yaylar aynı kuvveti taşır ve uzamaları toplanır, bu yüzden tersleriyle birleşir: 1/k = 1/k1 + 1/k2.

1/keq = 1/50 + 1/12 → keq = 50·12/(50 + 12) = 9,677 kN/m

Doğal frekans

ωn = √(9677/20) = 22 rad/s
fn = 22/(2π) = 3,501 Hz

Cevap

fn = 3,501 Hz

ExamProblems · examproblems.com/courses/dynamics