Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.
Dairesel hareket
Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)
İş ve enerji
Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t
Momentum ve çarpışmalar
Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv
Yöntem
Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.
Rijit cismin dönmesi
G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω
Yöntem
Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.
Dişliler ve dişli dizileri
Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı
Yaylar ve sarkaçlar
Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²
Mekanik titreşimler
Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Bir uçak durgun hâlden başlayıp pist boyunca 3,5 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. 1800 m sonraki hızı v değerini bulun.
v₀ = 0a = 3,5 m/s²s = 1800 m
v = m/s
2.KinematikZor
Bir top, yerden 35 m yükseklikteki bir çatının kenarından 16 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 16 m/sh₀ = 35 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
15 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 25° üstünde bir halatla 150 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.
m = 15 kgF = 150 Nθ = 25°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Bir bloğa itme veriliyor ve 35° eğimli bir rampada 11 m/s hızla yukarı kaymaya başlıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Durmadan önce rampa boyunca ne kadar d kayar?
v₀ = 11 m/sθ = 35°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
d = m
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden 16 m/s hızla ve yatayın 65° üstünde, 8 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?
v₀ = 16 m/sθ = 65°x = 8 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
Bir top 25 m’lik bir uçurumun tepesinden 35 m/s hızla ve yatayın 20° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere yatayın altında hangi açıyla α çarpar?
v₀ = 35 m/sθ = 20°h = 25 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil 110 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,4. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 110 mμs = 0,4g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
1,3 m uzunluğundaki hafif bir ipe bağlı 1,2 kg’lık bir top düşey bir çemberde döndürülüyor. En alt noktada hızı 11,5 m/s’dir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. En üst noktada ipteki gerilme Ttop değerini bulun.
Bir blok, yatayla 25° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. Eğim boyunca 13 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.
θ = 25°μ = 0,3d = 13 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
Kütlesi 10 kg olan bir blok, 25° eğimli bir yüzeyin dibinde durgun hâlden başlıyor ve eğime paralel 80 N sabit bir kuvvetle yukarı çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15’tür. Blok eğim boyunca 8 m yukarı hareket ettikten sonraki hızı v değerini bulun.
7 m/s hızla giden 800 kg’lık bir otomobil, duran 1400 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Başlangıçtaki kinetik enerjinin yüzde kaçı ΔK/K kaybolur?
m1 = 800 kgv1 = 7 m/sm2 = 1400 kgv2 = 0
ΔK/K = %
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,4 kg’lık bir top bir duvara 16 m/s hızla çarpıyor ve 11 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 20 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,4 kgvin = 16 m/svout = 11 m/sΔt = 20 ms
Favg = N
13.Rijit cismin dönmesiOrta
Atalet momenti 11 kg·m² olan bir volan 1800 devir/dakika ile dönüyor. Bir fren 190 N·m’lik sabit sürtünme torku uyguluyor. Durması ne kadar sürer t?
I = 11 kg·m²n = 1800 rpmTb = 190 N·m
t = s
14.Rijit cismin dönmesiZor
Kütlesi 5,5 kg olan bir dolu küre kaymadan 7,5 m/s ile yuvarlanıyor. Dönme kinetik enerjisini Erot bulun.
m = 5,5 kgv = 7,5 m/sI = (2/5)·m·r²
Erot = J
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
1440 rpm ile çalışan 11 kW’lık bir motor 20 dişli bir pinyonu döndürüyor; pinyon 24 dişli bir dişliyi kavrıyor. Dişli çiftinin verimi %98. Dişli milindeki çıkış torku T2 değerini bulun.
P = 11 kWn1 = 1440 rpmN1 = 20N2 = 24η = 98%
T2 = N·m
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
Açık bir kayış, merkezleri 600 mm arayla duran 200 mm’lik ve 315 mm’lik kasnakları bağlıyor. Küçük kasnaktaki sarılma açısını θ derece cinsinden bulun.
d1 = 200 mmd2 = 315 mmC = 600 mm
θ = °
17.Yaylar ve sarkaçlarOrta
k = 60 N/m olan bir yaydaki 2,1 kg’lık kütle pozitif yönde 15 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 1,45 s anında hızı v değerini (işaretiyle) bulun.
m = 2,1 kgk = 60 N/mA = 15 cmt = 1,45 s
v = m/s
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 130 N/m olan bir yaya bağlı 3,4 kg’lık bir kütle denge konumundan 14 cm çekilip serbest bırakılıyor. Salınımın toplam enerjisi E değerini bulun.
m = 3,4 kgk = 130 N/mA = 14 cm
E = J
19.Mekanik titreşimlerOrta
80 kg’lık bir kütle, rijitliği 25 kN/m olan bir yay ve sönüm katsayısı 420 N·s/m olan viskoz bir sönümleyiciyle taşınıyor. Sönüm oranı ζ değerini bulun.
m = 80 kgk = 25 kN/mc = 420 N·s/m
ζ =
20.Mekanik titreşimlerZor
25 kg’lık bir kütle, rijitlikleri k₁ = 40 kN/m ve k₂ = 60 kN/m olan yan yana (paralel) iki yaya asılı. Kütle yatay kalıyor. Sönümü ve yayların kütlelerini ihmal edin. Düşey titreşimin doğal frekansı fn değerini Hz cinsinden bulun.
m = 25 kgk1 = 40 kN/mk2 = 60 kN/m
fn = Hz
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: v = 112,2 m/s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Mesafe sonundaki hız
v = √(2·a·s) = √(2·3,5·1800) = 112,2 m/s
Cevap
v = 112,2 m/s
(404,1 km/h)
2.Kinematik
Cevap: t = 4,761 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−35 = 16·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 16·t − 35 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (16 + √(16² + 2·9,81·35))/9,81 = 4,761 s
Cevap
t = 4,761 s
3.Newton yasaları
Cevap: a = 7,388 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Normal kuvvet
N = m·g − F·sin θ = 147,2 − 150·sin 25° = 83,76 N
Yatay kuvvetler
m·a = F·cos θ − μ·N = 135,9 − 25,13
a = 110,8/15 = 7,388 m/s²
Cevap
a = 7,388 m/s²
4.Newton yasaları
Cevap: d = 9,408 m
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Yavaşlama
İki kuvvet de eğim aşağı yönlüdür; kütle sadeleşir.
a = 9,81·(sin 35° + 0,1·cos 35°) = 6,43 m/s²
Yol
d = v₀²/(2a) = 11²/(2·6,43) = 9,408 m
Cevap
d = 9,408 m
5.Eğik atış
Cevap: y = 10,29 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Duvara kadar süre
vx = 16·cos 65° = 6,762 m/s
t = x/vx = 8/6,762 = 1,183 s
O andaki yükseklik
y = 14,5·1,183 − ½·9,81·1,183² = 10,29 m
Cevap
y = 10,29 m
Top duvarda hâlâ yükselmektedir.
6.Eğik atış
Cevap: α = 37,43 °
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
vx = 35·cos 20° = 32,89 m/s
vy0 = 35·sin 20° = 11,97 m/s
Çarpmadaki düşey hız
Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.
vy = √(11,97² + 2·9,81·25) = 25,18 m/s
Çarpma açısı
tan α = vy/vx = 25,18/32,89 → α = 37,43°
Cevap
α = 37,43°
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 20,78 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,4·9,81·110) = 20,78 m/s
Cevap
vmax = 20,78 m/s (74,79 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: Ttop = 63,22 N
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Tepedeki hız
2r yükseklik boyunca kinetik enerji potansiyel enerjiye dönüşür.
vtop² = 11,5² − 4·9,81·1,3 = 81,24 m²/s²
Tepedeki kuvvetler
İp gerilmesi ve yerçekimi ikisi de aşağı, merkeze doğrudur.
T + m·g = m·vtop²/r
T = 1,2·81,24/1,3 − 1,2·9,81 = 63,22 N
Cevap
Ttop = 63,22 N
9.İş ve enerji
Cevap: v = 6,2 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca enerji denkliği
Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.
½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·13·(0,4226 − 0,3·0,9063)) = 6,2 m/s
Cevap
v = 6,2 m/s
10.İş ve enerji
Cevap: v = 6,35 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca kuvvetler
m·g = 10·9,81 = 98,1 N
mg·sin θ = 41,46 N
μ·mg·cos θ = 13,34 N
İş–enerji
½mv² = (80 − 54,8)·8 = 201,6 J
v = √(2·201,6/10) = 6,35 m/s
Cevap
v = 6,35 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: ΔK/K = 63,64 %
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Ortak hız
v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 800·7/2200 = 2,545 m/s
Önceki ve sonraki kinetik enerji
Kbefore = ½·800·7² = 19600 J
Kafter = ½·2200·2,545² = 7127 J
Kaybolan kesir
ΔK/K = 12473/19600 = 63,64 %
Cevap
ΔK/K = 63,64 %
Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 540 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,4·(11 + 16) = 10,8 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 10,8/0,02 = 540 N
Cevap
Favg = 540 N
13.Rijit cismin dönmesi
Cevap: t = 10,91 s
Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.
Açısal hız
ω = 2π·1800/60 = 188,5 rad/s
Yavaşlama ve süre
α = Tb/I = 190/11 = 17,27 rad/s²
t = ω/α = 188,5/17,27 = 10,91 s
Cevap
t = 10,91 s
14.Rijit cismin dönmesi
Cevap: Erot = 61,88 J
Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.
Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.
Motor torku
ω₁ = 2π·1440/60 = 150,8 rad/s
T1 = P/ω₁ = 11000/150,8 = 72,95 N·m
Çıkış torku
T2 = 72,95·24/20·0,98 = 85,78 N·m
Cevap
T2 = 85,78 N·m
16.Dişliler ve dişli dizileri
Cevap: θ = 169 °
Kayış-kasnak sürücüleri: kayma olmadığında iki kasnağın çevre hızı aynıdır, v = π·d·n/60; dolayısıyla n₁·d₁ = n₂·d₂ ve hız oranı d₂/d₁’dir. s kayması, tahrik edilen kasnağı biraz yavaşlatır: n₂ = n₁·(d₁/d₂)·(1 − s). İletilen güç P = (T₁ − T₂)·v’dir; T₁ gergin taraftaki, T₂ gevşek taraftaki çekme kuvvetidir. Sürtünme gerilmelerin oranını sınırlar: T₁/T₂ = eμθ; burada θ, küçük kasnaktaki sarılma açısıdır (radyan cinsinden); açık bir kayış için θ = π − 2·asin((d₂ − d₁)/(2C)), C eksenler arası uzaklıktır.
Kayış açısı
asin(0,09583) = 5,499°
Sarılma açısı
θ = 180 − 2·5,499 = 169°
Cevap
θ = 169°
17.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: v = −0,7975 m/s
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(60/2,1) = 5,345 rad/s
ω·t = 5,345·1,45 = 7,751 rad
Hız
v = −A·ω·sin(ω·t) = −0,15·5,345·sin(7,751) = −0,7975 m/s
Cevap
v = −0,7975 m/s
18.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: E = 1,274 J
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(130/3,4) = 6,183 rad/s
Enerji
E = ½·k·A² = ½·130·0,14² = 1,274 J
Cevap
E = 1,274 J
19.Mekanik titreşimler
Cevap: ζ = 0,1485
Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.
Kritik sönüm
cc = 2·√(k·m) = 2·√(25000·80) = 2828 N·s/m
Sönüm oranı
ζ = c/cc = 420/2828 = 0,1485
Cevap
ζ = 0,1485
ζ < 1, bu yüzden sistem az sönümlüdür ve sönerken salınır.
20.Mekanik titreşimler
Cevap: fn = 10,07 Hz
Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.
Eşdeğer rijitlik
Yan yana yaylar aynı uzamayı paylaşır ve kuvvetleri toplanır, bu yüzden rijitlikleri doğrudan toplanır: k = k1 + k2.