Dinamik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 20 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Rijit cismin dönmesi

G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω

Yöntem

  1. Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
  2. O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
  3. Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
  4. Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.

Dişliler ve dişli dizileri

Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Mekanik titreşimler

Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
polisa = 4 m/s²otomobil32 m/s

Sabit 32 m/s hızla giden bir araç, duran bir polis arabasının yanından geçiyor. O anda polis arabası harekete geçiyor ve 4 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. Polis arabasının yetişmesi ne kadar sürer? t değerini bulun.

vcar = 32 m/sapolice = 4 m/s²v0,police = 0
t = s
2.KinematikZor
v₀ = 7 m/s20 m

Bir top, yerden 20 m yükseklikteki bir çatının kenarından 7 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.

v₀ = 7 m/sh₀ = 20 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
θ = 45°a = ?m = 11 kg

11 kg’lık bir blok, yatayla 45° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.

m = 11 kgθ = 45°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 1 kg2,5 kgμ = 0,3

Yatay bir masa üzerindeki 1 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 2,5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.

m1 = 1 kgm2 = 2,5 kgμ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
35 my = ?v0​ = 34 m/s40°

Bir top düz zeminden 34 m/s hızla ve yatayın 40° üstünde, 35 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?

v₀ = 34 m/sθ = 40°x = 35 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
h = 60 mv0​ = 24 m/s55°H = ?

Bir top 60 m’lik bir uçurumun tepesinden 24 m/s hızla ve yatayın 55° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.

v₀ = 24 m/sθ = 55°h = 60 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Dairesel hareketOrta
r = 50 mvmax​ = ?

Bir otomobil 50 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,5. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 50 mμs = 0,5g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
r = 1,4 mv = 5,5 m/s

1,4 m uzunluğunda bir ipe bağlı 1,6 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 5,5 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m = 1,6 kgr = 1,4 mv = 5,5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
25°d = 20 mμ = 0,25

2,5 kg kütleli bir blok, yatayla 25° açı yapan bir eğimde 20 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,25. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.

m = 2,5 kgθ = 25°μ = 0,25d = 20 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
k = 800 N/m20°μ = 0,12 kg

20° eğimli bir yüzeyin dibindeki yay sabiti 800 N/m olan bir yay, kütlesi 2 kg olan bir bloğa karşı 10 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Blok ile eğim arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1’dır. Blok durmadan önce bırakma noktasından eğim boyunca ne kadar d yukarı çıkar? (Yayın ittiği kısa mesafeyi ihmal edin, yani sürtünmeyi ve yerçekimini tüm d mesafesi boyunca alın.)

m = 2 kgk = 800 N/mx = 10 cmθ = 20°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
d = m
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
1 kg7 m/s1,5 kg

7 m/s hızla giden 1 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 1,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.

m1 = 1 kgm2 = 1,5 kgv1 = 7 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
10 m/s18 m/s

0,2 kg’lık bir top bir duvara 10 m/s hızla çarpıyor ve 18 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 25 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.

m = 0,2 kgvin = 10 m/svout = 18 m/sΔt = 25 ms
J = N·s
13.Rijit cismin dönmesiOrta
ω = ?3,5 kgL = 2,1 mm = 2,5 kg

Kütlesi 2,5 kg ve uzunluğu 2,1 m olan düzgün ince bir çubuk bir ucundan mafsallanmış ve yatay konumdan duruştan bırakılıyor. Serbest ucuna kütlesi 3,5 kg olan küçük bir top sabitlenmiştir. Sürtünmeyi ihmal edin ve g = 9,81 m/s² kullanın. Çubuk düşey konumdan geçerken açısal hızını ω bulun.

m = 2,5 kgL = 2,1 mmball = 3,5 kgg = 9,81 m/s²
ω = rad/s
14.Rijit cismin dönmesiZor
2,5 m/sω

Kütlesi 13 kg olan bir içi boş küre kaymadan 2,5 m/s ile yuvarlanıyor. Dönme kinetik enerjisini Erot bulun.

m = 13 kgv = 2,5 m/sI = (2/3)·m·r²
Erot = J
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
N1​N2​ = ?

İki paralel mil arasında 150 mm mesafe var. Bunlar 3 mm modüllü ve 4 : 1 hız düşürme oranlı bir çift düz dişliyle bağlanmalıdır. Dişlinin kaç dişi N2 olmalıdır?

a = 150 mmm = 3 mmi = 4
N2 =
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
A = 15B = 36C = 15D = 16

2900 rpm’deki 11 kW’lık bir motor A dişlisini (15 diş) tahrik ediyor; A, B dişlisiyle (36 diş) kavrıyor. B ile aynı mil üzerindeki C dişlisi (15 diş), çıkış milindeki D dişlisini (16 diş) tahrik ediyor. Her dişli kavramasının verimi %97’dır. Çıkış torku Tout değerini bulun.

P = 11 kWnin = 2900 rpmA = 15B = 36C = 15D = 16ηmesh = 97%
Tout = N·m
17.Yaylar ve sarkaçlarOrta
L = 1,4 mT = 3,86 s

Başka bir gezegendeki bir astronot, 1,4 m uzunluğundaki bir basit sarkacın küçük salınımlar için periyodunun 3,86 s olduğunu buluyor. O gezegendeki yerçekimi ivmesi g değerini bulun.

L = 1,4 mT = 3,86 s
g = m/s²
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
0,3 kgk = 270 N/mA = 5 cm

k = 270 N/m olan bir yaya bağlı 0,3 kg’lık bir kütle denge konumundan 5 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük hızı vmax değerini bulun.

m = 0,3 kgk = 270 N/mA = 5 cm
vmax = m/s
19.Mekanik titreşimlerOrta
k = 80 kN/mζ = 0,7m = 5 kg

Rijitliği 80 kN/m olan bir yay üzerindeki 5 kg’lık bir kütlenin, 0,7 sönüm oranı veren viskoz bir sönümleyicisi var. Serbest titreşiminin sönümlü doğal frekansı fd değerini Hz cinsinden bulun.

m = 5 kgk = 80 kN/mζ = 0,7
fd = Hz
20.Mekanik titreşimlerZor
k1​ = 25k2​ = 100k3​ = 25m = 25 kg

25 kg’lık bir kütle k₃ = 25 kN/m yayına asılı. k₃’ün üst ucu, yan yana iki yaya, k₁ = 25 kN/m ve k₂ = 100 kN/m, asılı rijit bir çubuğa bağlıdır; çubuk yatay kalıyor. Sönümü ve yaylarla çubuğun kütlelerini ihmal edin. Düşey titreşimin doğal frekansı fn değerini Hz cinsinden bulun.

m = 25 kgk1 = 25 kN/mk2 = 100 kN/mk3 = 25 kN/m
fn = Hz

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: t = 16 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Eşit mesafeler

v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·32/4 = 16 s

Cevap

t = 16 s

O anda polis arabası 2v = 64 m/s hızla hareket eder.

2.Kinematik

Cevap: t = 2,855 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Hareket denklemi

Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.

−20 = 7·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 7·t − 20 = 0

İkinci derece denklemi çözün

Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.

t = (7 + √(7² + 2·9,81·20))/9,81 = 2,855 s

Cevap

t = 2,855 s
3.Newton yasaları

Cevap: a = 5,896 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Eğim boyunca kuvvetler

Eğim boyunca aşağı yön pozitiftir.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

İvme

a = 9,81·(sin 45° − 0,15·cos 45°) = 9,81·(0,7071 − 0,1061) = 5,896 m/s²

Cevap

a = 5,896 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: a = 6,166 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Sistemin ivmesi

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (24,53 − 2,943)/3,5 = 6,166 m/s²

Cevap

a = 6,166 m/s²
5.Eğik atış

Cevap: y = 20,51 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Duvara kadar süre

vx = 34·cos 40° = 26,05 m/s
t = x/vx = 35/26,05 = 1,344 s

O andaki yükseklik

y = 21,85·1,344 − ½·9,81·1,344² = 20,51 m

Cevap

y = 20,51 m

Top duvarda hâlâ yükselmektedir.

6.Eğik atış

Cevap: H = 79,7 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Düşey atış hızı

vy = 24·sin 55° = 19,66 m/s

Uçurumun üstündeki yükselme

Δh = vy²/(2g) = 19,66²/(2·9,81) = 19,7 m

Yerden yükseklik

H = 60 + 19,7 = 79,7 m

Cevap

H = 79,7 m
7.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 15,66 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,5·9,81·50) = 15,66 m/s

Cevap

vmax = 15,66 m/s (56,38 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: T = 50,27 N

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

En alt noktadaki kuvvetler

Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.

T − m·g = m·v²/r
T = 1,6·9,81 + 1,6·5,5²/1,4 = 15,7 + 34,57 = 50,27 N

Cevap

T = 50,27 N
9.İş ve enerji

Cevap: Wf = 111,1 J

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Sürtünme kuvveti

N = mg·cos θ = 24,53·0,9063 = 22,23 N
F = μN = 0,25·22,23 = 5,557 N

Sürtünmeye karşı iş

Wf = F·d = 5,557·20 = 111,1 J

Cevap

Wf = 111,1 J
10.İş ve enerji

Cevap: d = 0,4676 m

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Yay enerjisi

x = 10 cm = 0,1 m
½kx² = ½·800·0,1² = 4 J

Eğim boyunca enerji denkliği

m·g = 2·9,81 = 19,62 N
½kx² = mg·d·(sin θ + μ·cos θ)
d = 4/(19,62·(0,342 + 0,1·0,9397)) = 0,4676 m

Cevap

d = 0,4676 m
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′2 = 5,6 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Duran hedefle esnek çarpışma

Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.

v′1 = (1 − 1,5)/(1 + 1,5)·7 = −1,4 m/s
v′2 = 2·1/(1 + 1,5)·7 = 5,6 m/s

Cevap

v′2 = 5,6 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: J = 5,6 N·s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentumdaki değişim

J = m·Δv = 0,2·(18 + 10) = 5,6 N·s

Cevap

J = 5,6 N·s
13.Rijit cismin dönmesi

Cevap: ω = 3,2 rad/s

Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.

Potansiyel enerji kaybı

m·g·L/2 + mball·g·L = 2,5·9,81·1,05 + 3,5·9,81·2,1 = 97,85 J

Mafsala göre atalet momenti

IO = m·L²/3 + mball·L² = 3,675 + 15,44 = 19,11 kg·m²

Enerji denkliği

½·IO·ω² = 97,85 → ω = √(2·97,85/19,11) = 3,2 rad/s

Cevap

ω = 3,2 rad/s
14.Rijit cismin dönmesi

Cevap: Erot = 27,08 J

Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.

Öteleme ve dönme kısımları

Etrans = ½·m·v² = ½·13·2,5² = 40,63 J
Erot = ½·I·ω² = ½·0,6667·m·r²·(v/r)² = 0,6667·40,63 = 27,08 J

Cevap

Erot = 27,08 J
15.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: N2 = 80

Dişli geometrisi: m modülü diş boyutunu belirler. N dişli bir dişlinin bölüm dairesi çapı d = m·N’dir, birbirine geçen iki dişlinin modülü aynıdır ve eksenler arası mesafeleri a = (d₁ + d₂)/2 = m·(N₁ + N₂)/2’dir. Bölüm dairesi hızı v = π·d·n/60’tır ve teğetsel diş kuvveti torktan bulunur: Ft = 2T/d.

Toplam diş sayısı

N1 + N2 = 2a/m = 2·150/3 = 100

Orana göre bölün

N1 = 100/(1 + 4) = 20
N2 = 4·20 = 80

Cevap

N2 = 80
16.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: Tout = 87,25 N·m

Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.

Çıkış hızı

nout = 2900·(15/36)·(15/16) = 1133 rpm
ωout = 2π·1133/60 = 118,6 rad/s

Çıkış gücü ve tork

Pout = 11000·0,97² = 10350 W
Tout = Pout/ωout = 10350/118,6 = 87,25 N·m

Cevap

Tout = 87,25 N·m
17.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: g = 3,709 m/s²

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

g için çözün

g = 4π²·L/T² = 4π²·1,4/3,86² = 3,709 m/s²

Cevap

g = 3,709 m/s²
18.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: vmax = 1,5 m/s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(270/0,3) = 30 rad/s

En büyük hız

vmax = A·ω = 0,05·30 = 1,5 m/s

Cevap

vmax = 1,5 m/s
19.Mekanik titreşimler

Cevap: fd = 14,38 Hz

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Sönümsüz doğal frekans

ωn = √(80000/5) = 126,5 rad/s
fn = 126,5/(2π) = 20,13 Hz

Sönümlü doğal frekans

fd = fn·√(1 − ζ²) = 20,13·√(1 − 0,7²) = 14,38 Hz

Cevap

fd = 14,38 Hz
20.Mekanik titreşimler

Cevap: fn = 4,594 Hz

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Eşdeğer rijitlik

Yalnızca k1 ve k2 paraleldir. Bu çift k3 ile seridir, bu yüzden onları tersleriyle birleştirin.

k12 = 25 + 100 = 125 kN/m
keq = 125·25/(125 + 25) = 20,83 kN/m

Doğal frekans

ωn = √(20833/25) = 28,87 rad/s
fn = 28,87/(2π) = 4,594 Hz

Cevap

fn = 4,594 Hz

ExamProblems · examproblems.com/courses/dynamics