Dinamik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 20 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Rijit cismin dönmesi

G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω

Yöntem

  1. Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
  2. O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
  3. Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
  4. Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.

Dişliler ve dişli dizileri

Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Mekanik titreşimler

Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)0,7 s15

54 km/h hızla giden bir sürücü bir engel görüyor. Tepki süresi 0,7 s’dir; ardından otomobil 6,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Engeli gördüğü andan itibaren toplam durma mesafesi d değerini bulun.

v₀ = 54 km/htr = 0,7 sa = −6,5 m/s²
d = m
2.KinematikZor
v₀ = 6 m/s15 m

Bir top, yerden 15 m yükseklikteki bir çatının kenarından 6 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden en büyük yükseklik hmax değerini bulun.

v₀ = 6 m/sh₀ = 15 mg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
40 kg40°F = 200 Nμ = 0,4

40 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 40° üstünde bir halatla 200 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,4. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.

m = 40 kgF = 200 Nθ = 40°μ = 0,4g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 9 kg5 kgμ = 0,3

Yatay bir masa üzerindeki 9 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m1 = 9 kgm2 = 5 kgμ = 0,3g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
v0​ = 38 m/s40°menzil

Bir top düz zeminden yatayın 40° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.

v0 = 38 m/sθ = 40°g = 9,81 m/s²
t = s
6.Eğik atışZor
h = 30 mv0​ = 34 m/s30°x = ?

Bir top 30 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 30° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.

v0 = 34 m/sθ = 30°h = 30 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
r = 40 mvmax​ = ?

Bir otomobil 40 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,6. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 40 mμs = 0,6g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
r = 0,6 mv = 4,5 m/s

0,6 m uzunluğunda bir ipe bağlı 1,9 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 4,5 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m = 1,9 kgr = 0,6 mv = 4,5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
0,5 kgk = 1500 N/mh = ?

Bir oyuncak fırlatıcının yay sabiti 1500 N/m olan düşey bir yayı vardır. Üzerine kütlesi 0,5 kg olan bir top konuyor ve yay 4 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Hava direncini ve yayın kütlesini ihmal ederek topun, yay sıkışıkken bulunduğu konumdan ölçülen yükselme yüksekliği h değerini bulun.

m = 0,5 kgk = 1500 N/mx = 4 cmg = 9,81 m/s²
h = m
10.İş ve enerjiZor
h = 8,4 mR = 3 mN = ?

Kütlesi 5 kg olan bir araba, 3 m yarıçaplı düşey bir dairesel halkaya giden sürtünmesiz bir rayda 8,4 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Halkanın tepesinde rayın arabaya uyguladığı normal kuvvet N değerini bulun.

m = 5 kgh = 8,4 mR = 3 mg = 9,81 m/s²
N = N
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
4,5 kgv = ?15 gh = 5 cm

15 g’lık bir mermi, hafif iplerle asılı 4,5 kg’lık bir tahta bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. Blok, başlangıçtakinden 5 cm daha yükseğe salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.

m = 15 gM = 4,5 kgh = 5 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
1200 kgv1​ = ?1000 kg

1200 kg’lık bir otomobil park hâlindeki 1000 kg’lık bir otomobile çarpıyor. Enkazlar birbirine kenetleniyor ve durmadan önce 8,5 m kayıyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,5. g = 9,81 m/s² alın. Birinci otomobilin çarpışmadan hemen önceki hızı v1 değerini bulun.

m1 = 1200 kgm2 = 1000 kgd = 8,5 mμ = 0,5g = 9,81 m/s²
v1 = m/s
13.Rijit cismin dönmesiOrta
2,5 kgaαM = 19,5 kgR = 0,3 m

2,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz yatay bir akson üzerinde dönen, kütlesi 19,5 kg ve yarıçapı 0,3 m olan düzgün dolu bir disk olan makaraya sarılı hafif bir ipten asılıdır. Blok duruştan bırakılıyor. g = 9,81 m/s² kullanın. Makaranın açısal ivmesini α bulun.

m = 2,5 kgM = 19,5 kgR = 0,3 mg = 9,81 m/s²
α = rad/s²
14.Rijit cismin dönmesiZor
disk: 6 kghalka: 15 kgn1​ = 850 rpm

Düzgün dolu bir disk (kütle 6 kg, yarıçap 0,5 m) düşey sürtünmesiz bir mil etrafında 850 devir/dakika ile serbestçe dönüyor. Kütlesi 15 kg ve aynı yarıçaplı ince bir halka, duruştan, mile ortalanmış biçimde üzerine bırakılıyor ve ikisi hemen birlikte dönüyor. Ortak hızlarını n2 devir/dakika cinsinden bulun.

Mdisc = 6 kgMring = 15 kgR = 0,5 mn1 = 850 rpm
n2 = rpm
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
N1​ = 40N2​ = 60

1500 rpm ile çalışan 4 kW’lık bir motor 40 dişli bir pinyonu döndürüyor; pinyon 60 dişli bir dişliyi kavrıyor. Dişli çiftinin verimi %96. Dişli milindeki çıkış torku T2 değerini bulun.

P = 4 kWn1 = 1500 rpmN1 = 40N2 = 60η = 96%
T2 = N·m
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
A = 36B = 50C = 15D = ?

Bileşik bir dişli dizisinde giriş milindeki A dişlisi (36 diş) 1450 rpm ile dönüyor ve B dişlisini (50 diş) tahrik ediyor. C dişlisi (15 diş) B ile aynı mile sabitlenmiştir ve çıkış milindeki D dişlisini tahrik ediyor. Çıkış 261 rpm ile dönmelidir. D dişlisinin kaç dişi ND olmalıdır?

nin = 1450 rpmA = 36B = 50C = 15nout = 261 rpm
ND =
17.Yaylar ve sarkaçlarOrta
L = ?

Periyodu 2,2 s olması için basit bir sarkaç ne uzunlukta olmalıdır? g = 9,81 m/s² alın. L değerini bulun.

T = 2,2 sg = 9,81 m/s²
L = m
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
0,2 kgk = 340 N/mA = 6 cm

k = 340 N/m olan bir yaya bağlı 0,2 kg’lık bir kütle denge konumundan 6 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük ivmesi amax değerini bulun.

m = 0,2 kgk = 340 N/mA = 6 cm
amax = m/s²
19.Mekanik titreşimlerOrta
k = 25 kN/mζ = 0,7m = 40 kg

Rijitliği 25 kN/m olan bir yay üzerindeki 40 kg’lık bir kütlenin, 0,7 sönüm oranı veren viskoz bir sönümleyicisi var. Serbest titreşiminin sönümlü doğal frekansı fd değerini Hz cinsinden bulun.

m = 40 kgk = 25 kN/mζ = 0,7
fd = Hz
20.Mekanik titreşimlerZor
k1​ = 30k2​ = 80m = 5 kg

5 kg’lık bir kütle, rijitlikleri k₁ = 30 kN/m ve k₂ = 80 kN/m olan yan yana (paralel) iki yaya asılı. Kütle yatay kalıyor. Sönümü ve yayların kütlelerini ihmal edin. Düşey titreşimin doğal frekansı fn değerini Hz cinsinden bulun.

m = 5 kgk1 = 30 kN/mk2 = 80 kN/m
fn = Hz

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: d = 27,81 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v₀ = 54/3,6 = 15 m/s

Tepki mesafesi

d1 = v₀·tr = 15·0,7 = 10,5 m

Fren mesafesi

d2 = v₀²/(2a) = 15²/(2·6,5) = 17,31 m

Toplam

d = 10,5 + 17,31 = 27,81 m

Cevap

d = 27,81 m
2.Kinematik

Cevap: hmax = 16,83 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Çatının üzerine yükselme

0 = v₀² − 2·g·Δh → Δh = 6²/(2·9,81) = 1,835 m

Yerden yükseklik

hmax = 15 + 1,835 = 16,83 m

Cevap

hmax = 16,83 m
3.Newton yasaları

Cevap: a = 1,192 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Normal kuvvet

N = m·g − F·sin θ = 392,4 − 200·sin 40° = 263,8 N

Yatay kuvvetler

m·a = F·cos θ − μ·N = 153,2 − 105,5
a = 47,67/40 = 1,192 m/s²

Cevap

a = 1,192 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: T = 40,99 N

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Sistemin ivmesi

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (49,05 − 26,49)/14 = 1,612 m/s²

Masadaki bloktan gerilme kuvveti

T − μ·m1·g = m1·a
T = 9·1,612 + 26,49 = 40,99 N

Cevap

T = 40,99 N
5.Eğik atış

Cevap: t = 4,98 s

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 38·cos 40° = 29,11 m/s
vy = v0·sin θ = 38·sin 40° = 24,43 m/s

Havada kalma süresi

Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.

t = 2·24,43/9,81 = 4,98 s

Cevap

t = 4,98 s
6.Eğik atış

Cevap: x = 139,9 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 34·cos 30° = 29,44 m/s
vy = v0·sin θ = 34·sin 30° = 17 m/s

Havada kalma süresi

y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.

0 = 30 + 17·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (17 + √(289 + 588,6))/9,81 = 4,753 s

Yatay mesafe

x = vx·t = 29,44·4,753 = 139,9 m

Cevap

x = 139,9 m
7.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 15,34 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,6·9,81·40) = 15,34 m/s

Cevap

vmax = 15,34 m/s (55,24 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: T = 82,76 N

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

En alt noktadaki kuvvetler

Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.

T − m·g = m·v²/r
T = 1,9·9,81 + 1,9·4,5²/0,6 = 18,64 + 64,13 = 82,76 N

Cevap

T = 82,76 N
9.İş ve enerji

Cevap: h = 0,2446 m

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Yay enerjisi

x = 4 cm = 0,04 m
½kx² = ½·1500·0,04² = 1,2 J

Yükseklik

m·g = 0,5·9,81 = 4,905 N
h = ½kx²/(mg) = 1,2/4,905 = 0,2446 m

Cevap

h = 0,2446 m
10.İş ve enerji

Cevap: N = 29,43 N

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.

Tepedeki hız

v² = 2g(h − 2R) = 2·9,81·(8,4 − 6) = 47,09 m²/s²

Tepedeki kuvvetler

m·g = 5·9,81 = 49,05 N
N = mv²/R − mg = 5·47,09/3 − 49,05 = 29,43 N

Cevap

N = 29,43 N

Araba h = 2,5R olduğunda halkayı ancak tamamlar; o zaman tepede N = 0 olur.

11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v = 298,1 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Çarpmadan sonra salınım

V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,05) = 0,9905 m/s

Çarpışma

m·v = (m + M)·V → v = (0,015 + 4,5)·0,9905/0,015 = 298,1 m/s

Cevap

v = 298,1 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v1 = 16,74 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Çarpışmadan sonraki hız

V = √(2·μ·g·d) = √(2·0,5·9,81·8,5) = 9,132 m/s

Çarpışmada momentum

m1·v1 = (m1 + m2)·V → v1 = 2200·9,132/1200 = 16,74 m/s

Cevap

v1 = 16,74 m/s
(60,27 km/h)
13.Rijit cismin dönmesi

Cevap: α = 6,673 rad/s²

Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.

Blok ve makara

blok: m·g − T = m·a
makara: T·R = I·α = ½·M·R²·(a/R) → T = ½·M·a

İvme

a = m·g/(m + M/2) = 2,5·9,81/(2,5 + 9,75) = 2,002 m/s²

Açısal ivme

α = a/R = 2,002/0,3 = 6,673 rad/s²

Cevap

α = 6,673 rad/s²
14.Rijit cismin dönmesi

Cevap: n2 = 141,7 rpm

Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.

Atalet momentleri

I1 = ½·6·0,5² = 0,75 kg·m²
I2 = 15·0,5² = 3,75 kg·m²

Açısal momentumun korunumu

n2 = n1·I1/(I1 + I2) = 850·0,75/4,5 = 141,7 rpm

Cevap

n2 = 141,7 rpm
15.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: T2 = 36,67 N·m

Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.

Motor torku

ω₁ = 2π·1500/60 = 157,1 rad/s
T1 = P/ω₁ = 4000/157,1 = 25,46 N·m

Çıkış torku

T2 = 25,46·60/40·0,96 = 36,67 N·m

Cevap

T2 = 36,67 N·m
16.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: ND = 60

Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.

Ara mil hızı

nB = nC = 1450·36/50 = 1044 rpm

D dişlisinin diş sayısı

ND = C·nC/nout = 15·1044/261 = 60

Cevap

ND = 60
17.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: L = 1,203 m

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Uzunluk için çözün

L = g·(T/2π)² = 9,81·(2,2/2π)² = 1,203 m

Cevap

L = 1,203 m
18.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: amax = 102 m/s²

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(340/0,2) = 41,23 rad/s

En büyük ivme

amax = A·ω² = 0,06·41,23² = 102 m/s²

Cevap

amax = 102 m/s²
19.Mekanik titreşimler

Cevap: fd = 2,841 Hz

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Sönümsüz doğal frekans

ωn = √(25000/40) = 25 rad/s
fn = 25/(2π) = 3,979 Hz

Sönümlü doğal frekans

fd = fn·√(1 − ζ²) = 3,979·√(1 − 0,7²) = 2,841 Hz

Cevap

fd = 2,841 Hz
20.Mekanik titreşimler

Cevap: fn = 23,61 Hz

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Eşdeğer rijitlik

Yan yana yaylar aynı uzamayı paylaşır ve kuvvetleri toplanır, bu yüzden rijitlikleri doğrudan toplanır: k = k1 + k2.

keq = 30 + 80 = 110 kN/m

Doğal frekans

ωn = √(110000/5) = 148,3 rad/s
fn = 148,3/(2π) = 23,61 Hz

Cevap

fn = 23,61 Hz

ExamProblems · examproblems.com/courses/dynamics