Dinamik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 20 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Rijit cismin dönmesi

G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω

Yöntem

  1. Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
  2. O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
  3. Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
  4. Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.

Dişliler ve dişli dizileri

Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Mekanik titreşimler

Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
a = 2 m/s²s = 2000 m

Bir uçak durgun hâlden başlayıp pist boyunca 2 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. 2000 m sonraki hızı v değerini bulun.

v₀ = 0a = 2 m/s²s = 2000 m
v = m/s
2.KinematikZor
a = 36 m/s²

Bir model roket durgun hâlden dik olarak yukarı fırlatılıyor. Motoru ona 2,5 s boyunca 36 m/s² sabit yukarı ivme veriyor; ardından motor duruyor ve roket serbestçe hareket ediyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Roketin ulaştığı en büyük yükseklik hmax değerini bulun.

a = 36 m/s²t1 = 2,5 sg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
θ = 35°a = ?m = 9 kg

9 kg’lık bir blok, yatayla 35° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.

m = 9 kgθ = 35°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 4,5 kg2 kgμ = 0,25

Yatay bir masa üzerindeki 4,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 2 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.

m1 = 4,5 kgm2 = 2 kgμ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
47 my = ?v0​ = 24 m/s45°

Bir top düz zeminden 24 m/s hızla ve yatayın 45° üstünde, 47 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?

v₀ = 24 m/sθ = 45°x = 47 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
h = 45 mv0​ = 10 m/s20°menzil

Bir top 45 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 20° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.

v0 = 10 m/sθ = 20°h = 45 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Dairesel hareketOrta
L = 1,5 m50°

1,5 m uzunluğundaki bir ipe bağlı küçük bir top, ip düşeyle sabit 50° açı yapacak şekilde yatay bir çemberde dönüyor (konik sarkaç). g = 9,81 m/s² alın. Topun hızı v değerini bulun.

L = 1,5 mθ = 50°g = 9,81 m/s²
v = m/s
8.Dairesel hareketZor
r = 0,5 mv = 7,5 m/s

0,5 m uzunluğunda bir ipe bağlı 0,5 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 7,5 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m = 0,5 kgr = 0,5 mv = 7,5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
20°d = 17 mμ = 0,25

2 kg kütleli bir blok, yatayla 20° açı yapan bir eğimde 17 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,25. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.

m = 2 kgθ = 20°μ = 0,25d = 17 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
2 kg5 kgμ = 0,1d = 0,5 m

Kütlesi 2 kg olan bir blok pürüzlü yatay bir masada duruyor (μ = 0,1). Ondan çıkan hafif bir ip, masanın kenarındaki sürtünmesiz bir makaradan geçerek kütlesi 5 kg olan asılı bir bloğa bağlanıyor. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. Asılı blok 0,5 m düştükten sonra blokların hızı v değerini bulun.

m1 = 2 kgm2 = 5 kgμ = 0,1d = 0,5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
5 kg6 m/s2,5 kg

6 m/s hızla giden 5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 2,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).

m1 = 5 kgm2 = 2,5 kgv1 = 6 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
16 m/s5 m/s

0,3 kg’lık bir top bir duvara 16 m/s hızla çarpıyor ve 5 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 20 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.

m = 0,3 kgvin = 16 m/svout = 5 m/sΔt = 20 ms
Favg = N
13.Rijit cismin dönmesiOrta
0 → 1700 rpmI = 35,5 kg·m²

Bir motor, atalet momenti 35,5 kg·m² olan bir volanı 45 s içinde duruştan 1700 devir/dakikaya çıkarıyor. Kayıpları ihmal ederek verdiği ortalama gücü Pavg kW cinsinden bulun.

I = 35,5 kg·m²n = 1700 rpmt = 45 s
Pavg = kW
14.Rijit cismin dönmesiZor
6,5 m/sω

Kütlesi 20 kg olan bir dolu silindir kaymadan 6,5 m/s ile yuvarlanıyor. Toplam kinetik enerjisinin yüzde kaçı p dönme enerjisidir?

m = 20 kgv = 6,5 m/sI = ½·m·r²
p = %
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
d1​ = 200 mmd2​ = 450 mm960 rpmT1​ = 600 NT2​ = 240 NP = ?

Bir kayış, 960 rpm ile dönen 200 mm’lik bir tahrik kasnağı üzerinde çalışıyor. Gergin tarafta çekme kuvveti 600 N, gevşek tarafta 240 N. İletilen gücü P kW cinsinden bulun.

d1 = 200 mmn1 = 960 rpmT1 = 600 NT2 = 240 N
P = kW
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
d1​ = 200 mmd2​ = 300 mm1450 rpmC = 500 mmT1​ = 2000 NT2​P = ?

Açık bir kayış, 1450 rpm ile dönen 200 mm’lik bir tahrik kasnağını 300 mm’lik bir kasnağa bağlıyor; merkezler 500 mm arayla duruyor. Sürtünme katsayısı 0,25 ve gergin taraftaki çekme kuvveti 2000 N’u aşamaz. Kayışın kaymadan iletebileceği en büyük gücü P kW cinsinden bulun (merkezkaç etkilerini yok sayın).

d1 = 200 mmn1 = 1450 rpmd2 = 300 mmC = 500 mmμ = 0,25T1 = 2000 N
P = kW
17.Yaylar ve sarkaçlarOrta
t (s)x (cm)0,75 s

k = 340 N/m olan bir yaydaki 3,9 kg’lık kütle pozitif yönde 4 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 0,75 s anında dengeden yer değiştirmesi x değerini (işaretiyle) bulun.

m = 3,9 kgk = 340 N/mA = 4 cmt = 0,75 s
x = cm
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
1,3 kgk = 390 N/mA = 9 cm

k = 390 N/m olan bir yaya bağlı 1,3 kg’lık bir kütle denge konumundan 9 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük ivmesi amax değerini bulun.

m = 1,3 kgk = 390 N/mA = 9 cm
amax = m/s²
19.Mekanik titreşimlerOrta
k = 2 kN/mζ = 0,6m = 15 kg

Rijitliği 2 kN/m olan bir yay üzerindeki 15 kg’lık bir kütlenin, 0,6 sönüm oranı veren viskoz bir sönümleyicisi var. Serbest titreşiminin sönümlü doğal frekansı fd değerini Hz cinsinden bulun.

m = 15 kgk = 2 kN/mζ = 0,6
fd = Hz
20.Mekanik titreşimlerZor
k1​ = 40k2​ = 12m = 40 kg

40 kg’lık bir kütle uç uca (seri) bağlı iki yaya asılı: üstteki yayın rijitliği k₁ = 40 kN/m, alttakinin k₂ = 12 kN/m. Sönümü ve yayların kütlelerini ihmal edin. Düşey titreşimin doğal frekansı fn değerini Hz cinsinden bulun.

m = 40 kgk1 = 40 kN/mk2 = 12 kN/m
fn = Hz

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: v = 89,44 m/s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Mesafe sonundaki hız

v = √(2·a·s) = √(2·2·2000) = 89,44 m/s

Cevap

v = 89,44 m/s
(322 km/h)
2.Kinematik

Cevap: hmax = 525,3 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Motorlu evre

v₁ = 36·2,5 = 90 m/s
h₁ = ½·36·2,5² = 112,5 m

Yukarı serbest uçuş

Tepede hız sıfırdır.

Δh = v₁²/(2g) = 90²/(2·9,81) = 412,8 m
hmax = 112,5 + 412,8 = 525,3 m

Cevap

hmax = 525,3 m
3.Newton yasaları

Cevap: a = 4,02 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Eğim boyunca kuvvetler

Eğim boyunca aşağı yön pozitiftir.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

İvme

a = 9,81·(sin 35° − 0,2·cos 35°) = 9,81·(0,5736 − 0,1638) = 4,02 m/s²

Cevap

a = 4,02 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: a = 1,321 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Sistemin ivmesi

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (19,62 − 11,04)/6,5 = 1,321 m/s²

Cevap

a = 1,321 m/s²
5.Eğik atış

Cevap: y = 9,378 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Duvara kadar süre

vx = 24·cos 45° = 16,97 m/s
t = x/vx = 47/16,97 = 2,77 s

O andaki yükseklik

y = 16,97·2,77 − ½·9,81·2,77² = 9,378 m

Cevap

y = 9,378 m

Top duvarda zaten aşağı inmektedir.

6.Eğik atış

Cevap: t = 3,398 s

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 10·cos 20° = 9,397 m/s
vy = v0·sin θ = 10·sin 20° = 3,42 m/s

Havada kalma süresi

y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.

0 = 45 + 3,42·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (3,42 + √(11,7 + 882,9))/9,81 = 3,398 s

Cevap

t = 3,398 s
7.Dairesel hareket

Cevap: v = 3,665 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Çemberin yarıçapı

r = L·sin θ = 1,5·sin 50° = 1,149 m

Sürat

İp gerilmesi ve yerçekimi birlikte içe doğru kuvveti verir: tan θ = v²/(r·g).

v = √(r·g·tan θ) = √(1,149·9,81·tan 50°) = 3,665 m/s

Cevap

v = 3,665 m/s
8.Dairesel hareket

Cevap: T = 61,16 N

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

En alt noktadaki kuvvetler

Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.

T − m·g = m·v²/r
T = 0,5·9,81 + 0,5·7,5²/0,5 = 4,905 + 56,25 = 61,16 N

Cevap

T = 61,16 N
9.İş ve enerji

Cevap: Wf = 78,36 J

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Sürtünme kuvveti

N = mg·cos θ = 19,62·0,9397 = 18,44 N
F = μN = 0,25·18,44 = 4,609 N

Sürtünmeye karşı iş

Wf = F·d = 4,609·17 = 78,36 J

Cevap

Wf = 78,36 J
10.İş ve enerji

Cevap: v = 2,594 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Açığa çıkan ve kaybolan enerji

m₂g·d = 49,05·0,5 = 24,53 J
μ·m₁g·d = 0,1·19,62·0,5 = 0,981 J

İki bloğun kinetik enerjisi

½(m₁ + m₂)v² = 23,54 → v = √(2·23,54/7) = 2,594 m/s

Cevap

v = 2,594 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′1 = 2 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Duran hedefle esnek çarpışma

Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.

v′1 = (5 − 2,5)/(5 + 2,5)·6 = 2 m/s
v′2 = 2·5/(5 + 2,5)·6 = 8 m/s

Cevap

v′1 = 2 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: Favg = 315 N

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentumdaki değişim

J = m·Δv = 0,3·(5 + 16) = 6,3 N·s

Ortalama kuvvet

Favg = J/Δt = 6,3/0,02 = 315 N

Cevap

Favg = 315 N
13.Rijit cismin dönmesi

Cevap: Pavg = 12,5 kW

Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.

Açısal hız

ω = 2π·1700/60 = 178 rad/s

Enerji

E = ½·I·ω² = ½·35,5·178² = 562540 J

Ortalama güç

Pavg = E/t = 562540/45 = 12501 W = 12,5 kW

Cevap

Pavg = 12,5 kW
14.Rijit cismin dönmesi

Cevap: p = 33,33 %

Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.

Öteleme ve dönme kısımları

Etrans = ½·m·v² = ½·20·6,5² = 422,5 J
Erot = ½·I·ω² = ½·0,5·m·r²·(v/r)² = 0,5·422,5 = 211,3 J

Dönme payı

p = 211,3/633,8·100% = c/(1 + c)·100% = 33,33%

Cevap

p = 33,33 %

Pay yalnızca şekle bağlıdır, kütleye ya da hıza değil.

15.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: P = 3,619 kW

Kayış-kasnak sürücüleri: kayma olmadığında iki kasnağın çevre hızı aynıdır, v = π·d·n/60; dolayısıyla n₁·d₁ = n₂·d₂ ve hız oranı d₂/d₁’dir. s kayması, tahrik edilen kasnağı biraz yavaşlatır: n₂ = n₁·(d₁/d₂)·(1 − s). İletilen güç P = (T₁ − T₂)·v’dir; T₁ gergin taraftaki, T₂ gevşek taraftaki çekme kuvvetidir. Sürtünme gerilmelerin oranını sınırlar: T₁/T₂ = eμθ; burada θ, küçük kasnaktaki sarılma açısıdır (radyan cinsinden); açık bir kayış için θ = π − 2·asin((d₂ − d₁)/(2C)), C eksenler arası uzaklıktır.

Kayış hızı

v = 10,05 m/s

Güç

P = (600 − 240)·10,05 = 3619 W = 3,619 kW

Cevap

P = 3,619 kW
16.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: P = 15,81 kW

Kayış-kasnak sürücüleri: kayma olmadığında iki kasnağın çevre hızı aynıdır, v = π·d·n/60; dolayısıyla n₁·d₁ = n₂·d₂ ve hız oranı d₂/d₁’dir. s kayması, tahrik edilen kasnağı biraz yavaşlatır: n₂ = n₁·(d₁/d₂)·(1 − s). İletilen güç P = (T₁ − T₂)·v’dir; T₁ gergin taraftaki, T₂ gevşek taraftaki çekme kuvvetidir. Sürtünme gerilmelerin oranını sınırlar: T₁/T₂ = eμθ; burada θ, küçük kasnaktaki sarılma açısıdır (radyan cinsinden); açık bir kayış için θ = π − 2·asin((d₂ − d₁)/(2C)), C eksenler arası uzaklıktır.

Sarılma açısı

θ = 2,941 rad

Gevşek taraftaki çekme kuvveti

eμθ = e0,7353 = 2,086, T₂ = 2000/2,086 = 958,7 N

Güç

P = (2000 − 958,7)·15,18 = 15,81 kW

Cevap

P = 15,81 kW
17.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: x = 3,008 cm

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(340/3,9) = 9,337 rad/s
ω·t = 9,337·0,75 = 7,003 rad

Yer değiştirme

x = A·cos(ω·t) = 4·cos(7,003) = 3,008 cm

Cevap

x = 3,008 cm
18.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: amax = 27 m/s²

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(390/1,3) = 17,32 rad/s

En büyük ivme

amax = A·ω² = 0,09·17,32² = 27 m/s²

Cevap

amax = 27 m/s²
19.Mekanik titreşimler

Cevap: fd = 1,47 Hz

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Sönümsüz doğal frekans

ωn = √(2000/15) = 11,55 rad/s
fn = 11,55/(2π) = 1,838 Hz

Sönümlü doğal frekans

fd = fn·√(1 − ζ²) = 1,838·√(1 − 0,6²) = 1,47 Hz

Cevap

fd = 1,47 Hz
20.Mekanik titreşimler

Cevap: fn = 2,418 Hz

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Eşdeğer rijitlik

Seri yaylar aynı kuvveti taşır ve uzamaları toplanır, bu yüzden tersleriyle birleşir: 1/k = 1/k1 + 1/k2.

1/keq = 1/40 + 1/12 → keq = 40·12/(40 + 12) = 9,231 kN/m

Doğal frekans

ωn = √(9231/40) = 15,19 rad/s
fn = 15,19/(2π) = 2,418 Hz

Cevap

fn = 2,418 Hz

ExamProblems · examproblems.com/courses/dynamics