Dinamik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 20 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Rijit cismin dönmesi

G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω

Yöntem

  1. Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
  2. O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
  3. Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
  4. Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.

Dişliler ve dişli dizileri

Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Mekanik titreşimler

Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
polisa = 5 m/s²otomobil25 m/s

Sabit 25 m/s hızla giden bir araç, duran bir polis arabasının yanından geçiyor. O anda polis arabası harekete geçiyor ve 5 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. Polis arabasının yetişmesi ne kadar sürer? t değerini bulun.

vcar = 25 m/sapolice = 5 m/s²v0,police = 0
t = s
2.KinematikZor
v₀ = 16 m/s40 m

Bir top, yerden 40 m yükseklikteki bir çatının kenarından 16 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden en büyük yükseklik hmax değerini bulun.

v₀ = 16 m/sh₀ = 40 mg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
θ = 25°a = ?m = 12 kg

12 kg’lık bir blok, yatayla 25° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.

m = 12 kgθ = 25°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
θ = 25°blokv₀ = 4 m/s

Bir bloğa itme veriliyor ve 25° eğimli bir rampada 4 m/s hızla yukarı kaymaya başlıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Durmadan önce rampa boyunca ne kadar d kayar?

v₀ = 4 m/sθ = 25°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
d = m
5.Eğik atışOrta
v0​ = 28 m/s40°x = ?

Bir top düz zeminden yatayın 40° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.

v0 = 28 m/sθ = 40°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Eğik atışZor
h = 20 mv0​ = 30 m/s40°α = ?

Bir top 20 m’lik bir uçurumun tepesinden 30 m/s hızla ve yatayın 40° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere yatayın altında hangi açıyla α çarpar?

v₀ = 30 m/sθ = 40°h = 20 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.Dairesel hareketOrta
r = 130 mvmax​ = ?

Bir otomobil 130 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,8. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 130 mμs = 0,8g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
r = 1,2 mv = ?

1,2 m uzunluğunda bir ipe bağlı bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. g = 9,81 m/s² alın. İpin tam gergin kaldığı, tepedeki en küçük hız vmin nedir?

r = 1,2 mg = 9,81 m/s²
vmin = m/s
9.İş ve enerjiOrta
15°d = 4 mμ = 0,1

Bir blok, yatayla 15° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1. Eğim boyunca 4 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.

θ = 15°μ = 0,1d = 4 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
k = 3000 N/m40°μ = 0,13 kg

40° eğimli bir yüzeyin dibindeki yay sabiti 3000 N/m olan bir yay, kütlesi 3 kg olan bir bloğa karşı 20 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Blok ile eğim arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1’dır. Blok durmadan önce bırakma noktasından eğim boyunca ne kadar d yukarı çıkar? (Yayın ittiği kısa mesafeyi ihmal edin, yani sürtünmeyi ve yerçekimini tüm d mesafesi boyunca alın.)

m = 3 kgk = 3000 N/mx = 20 cmθ = 40°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
d = m
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
1,5 kgv = ?20 gh = 11 cm

20 g’lık bir mermi, hafif iplerle asılı 1,5 kg’lık bir tahta bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. Blok, başlangıçtakinden 11 cm daha yükseğe salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.

m = 20 gM = 1,5 kgh = 11 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
3 kgv = ?5 g30°L = 1,5 m

5 g’lık bir mermi, 1,5 m uzunluğunda hafif iplerle asılı 3 kg’lık bir bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. İpler düşeyden en fazla 30° açıyla salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.

m = 5 gM = 3 kgL = 1,5 mθ = 30°g = 9,81 m/s²
v = m/s
13.Rijit cismin dönmesiOrta
1 kgaαM = 10 kgR = 0,15 m

1 kg’lık bir blok, sürtünmesiz yatay bir akson üzerinde dönen, kütlesi 10 kg ve yarıçapı 0,15 m olan düzgün dolu bir disk olan makaraya sarılı hafif bir ipten asılıdır. Blok duruştan bırakılıyor. g = 9,81 m/s² kullanın. Makaranın açısal ivmesini α bulun.

m = 1 kgM = 10 kgR = 0,15 mg = 9,81 m/s²
α = rad/s²
14.Rijit cismin dönmesiZor
2 m/sω

Kütlesi 7 kg olan bir dolu silindir kaymadan 2 m/s ile yuvarlanıyor. Dönme kinetik enerjisini Erot bulun.

m = 7 kgv = 2 m/sI = ½·m·r²
Erot = J
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
N1​ = 16N2​ = 24

2900 rpm ile çalışan 0,75 kW’lık bir motor 16 dişli bir pinyonu döndürüyor; pinyon 24 dişli bir dişliyi kavrıyor. Kayıpları ihmal edin. Dişli milindeki çıkış torku T2 değerini bulun.

P = 0,75 kWn1 = 2900 rpmN1 = 16N2 = 24η = 100%
T2 = N·m
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
A = 20B = 48C = 72D = ?

Bileşik bir dişli dizisinde giriş milindeki A dişlisi (20 diş) 2880 rpm ile dönüyor ve B dişlisini (48 diş) tahrik ediyor. C dişlisi (72 diş) B ile aynı mile sabitlenmiştir ve çıkış milindeki D dişlisini tahrik ediyor. Çıkış 1080 rpm ile dönmelidir. D dişlisinin kaç dişi ND olmalıdır?

nin = 2880 rpmA = 20B = 48C = 72nout = 1080 rpm
ND =
17.Yaylar ve sarkaçlarOrta
t (s)x (cm)0,3 s

k = 360 N/m olan bir yaydaki 3,9 kg’lık kütle pozitif yönde 3 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 0,3 s anında hızı v değerini (işaretiyle) bulun.

m = 3,9 kgk = 360 N/mA = 3 cmt = 0,3 s
v = m/s
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
1,6 kgk = 260 N/m

k = 260 N/m olan uzamamış düşey bir yayın alt ucuna 1,6 kg’lık bir kütle bağlanıyor ve durgun hâlden bırakılıyor. g = 9,81 m/s² alın. Yayın en büyük uzaması xmax değerini cm cinsinden bulun.

m = 1,6 kgk = 260 N/mg = 9,81 m/s²
xmax = cm
19.Mekanik titreşimlerOrta
tx15 mm5 çevrim1,2 mm

Sönümlü bir kütle–yay sisteminin serbest titreşim deneyinde 15 mm’lik bir yer değiştirme tepesini 5 çevrim sonra 1,2 mm’lik bir tepe izliyor. Sönüm oranı ζ değerini bulun.

x0 = 15 mmx5 = 1,2 mmn = 5
ζ =
20.Mekanik titreşimlerZor
k1​ = 30k2​ = 60m = 10 kg

10 kg’lık bir kütle uç uca (seri) bağlı iki yaya asılı: üstteki yayın rijitliği k₁ = 30 kN/m, alttakinin k₂ = 60 kN/m. Sönümü ve yayların kütlelerini ihmal edin. Düşey titreşimin doğal frekansı fn değerini Hz cinsinden bulun.

m = 10 kgk1 = 30 kN/mk2 = 60 kN/m
fn = Hz

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: t = 10 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Eşit mesafeler

v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·25/5 = 10 s

Cevap

t = 10 s

O anda polis arabası 2v = 50 m/s hızla hareket eder.

2.Kinematik

Cevap: hmax = 53,05 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Çatının üzerine yükselme

0 = v₀² − 2·g·Δh → Δh = 16²/(2·9,81) = 13,05 m

Yerden yükseklik

hmax = 40 + 13,05 = 53,05 m

Cevap

hmax = 53,05 m
3.Newton yasaları

Cevap: a = 2,368 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Eğim boyunca kuvvetler

Eğim boyunca aşağı yön pozitiftir.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

İvme

a = 9,81·(sin 25° − 0,2·cos 25°) = 9,81·(0,4226 − 0,1813) = 2,368 m/s²

Cevap

a = 2,368 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: d = 1,174 m

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Yavaşlama

İki kuvvet de eğim aşağı yönlüdür; kütle sadeleşir.

a = 9,81·(sin 25° + 0,3·cos 25°) = 6,813 m/s²

Yol

d = v₀²/(2a) = 4²/(2·6,813) = 1,174 m

Cevap

d = 1,174 m
5.Eğik atış

Cevap: x = 78,7 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 28·cos 40° = 21,45 m/s
vy = v0·sin θ = 28·sin 40° = 18 m/s

Havada kalma süresi

Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.

t = 2·18/9,81 = 3,669 s

Yatay mesafe

x = vx·t = 21,45·3,669 = 78,7 m

Cevap

x = 78,7 m
6.Eğik atış

Cevap: α = 50,26 °

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

vx = 30·cos 40° = 22,98 m/s
vy0 = 30·sin 40° = 19,28 m/s

Çarpmadaki düşey hız

Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.

vy = √(19,28² + 2·9,81·20) = 27,65 m/s

Çarpma açısı

tan α = vy/vx = 27,65/22,98 → α = 50,26°

Cevap

α = 50,26°
7.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 31,94 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,8·9,81·130) = 31,94 m/s

Cevap

vmax = 31,94 m/s (115 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: vmin = 3,431 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Tepede gerilme kuvveti sıfır

m·g = m·v²/r → v = √(g·r) = √(9,81·1,2) = 3,431 m/s

Cevap

vmin = 3,431 m/s
9.İş ve enerji

Cevap: v = 3,568 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Eğim boyunca enerji denkliği

Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.

½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·4·(0,2588 − 0,1·0,9659)) = 3,568 m/s

Cevap

v = 3,568 m/s
10.İş ve enerji

Cevap: d = 2,834 m

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Yay enerjisi

x = 20 cm = 0,2 m
½kx² = ½·3000·0,2² = 60 J

Eğim boyunca enerji denkliği

m·g = 3·9,81 = 29,43 N
½kx² = mg·d·(sin θ + μ·cos θ)
d = 60/(29,43·(0,6428 + 0,1·0,766)) = 2,834 m

Cevap

d = 2,834 m
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v = 111,7 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Çarpmadan sonra salınım

V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,11) = 1,469 m/s

Çarpışma

m·v = (m + M)·V → v = (0,02 + 1,5)·1,469/0,02 = 111,7 m/s

Cevap

v = 111,7 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v = 1193 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Bloğun yükselmesi

h = L·(1 − cos θ) = 1,5·(1 − cos 30°) = 0,201 m

Çarpmadan sonraki hız

V = √(2·9,81·0,201) = 1,986 m/s

Çarpışma

v = (m + M)·V/m = 3,005·1,986/0,005 = 1193 m/s

Cevap

v = 1193 m/s
13.Rijit cismin dönmesi

Cevap: α = 10,9 rad/s²

Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.

Blok ve makara

blok: m·g − T = m·a
makara: T·R = I·α = ½·M·R²·(a/R) → T = ½·M·a

İvme

a = m·g/(m + M/2) = 1·9,81/(1 + 5) = 1,635 m/s²

Açısal ivme

α = a/R = 1,635/0,15 = 10,9 rad/s²

Cevap

α = 10,9 rad/s²
14.Rijit cismin dönmesi

Cevap: Erot = 7 J

Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.

Öteleme ve dönme kısımları

Etrans = ½·m·v² = ½·7·2² = 14 J
Erot = ½·I·ω² = ½·0,5·m·r²·(v/r)² = 0,5·14 = 7 J

Cevap

Erot = 7 J
15.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: T2 = 3,704 N·m

Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.

Motor torku

ω₁ = 2π·2900/60 = 303,7 rad/s
T1 = P/ω₁ = 750/303,7 = 2,47 N·m

Çıkış torku

T2 = 2,47·24/16·1 = 3,704 N·m

Cevap

T2 = 3,704 N·m
16.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: ND = 80

Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.

Ara mil hızı

nB = nC = 2880·20/48 = 1200 rpm

D dişlisinin diş sayısı

ND = C·nC/nout = 72·1200/1080 = 80

Cevap

ND = 80
17.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: v = −0,0739 m/s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(360/3,9) = 9,608 rad/s
ω·t = 9,608·0,3 = 2,882 rad

Hız

v = −A·ω·sin(ω·t) = −0,03·9,608·sin(2,882) = −0,0739 m/s

Cevap

v = −0,0739 m/s
18.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: xmax = 12,07 cm

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Denge ve genlik

x₀ = m·g/k = 1,6·9,81/260 = 0,06037 m = A

En alt nokta

xmax = 2A = 0,1207 m = 12,07 cm

Cevap

xmax = 12,07 cm
19.Mekanik titreşimler

Cevap: ζ = 0,08014

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Logaritmik azalma

δ = (1/5)·ln(15/1,2) = 0,5051

Sönüm oranı

ζ = δ/√(4π² + δ²) = 0,5051/√(39,48 + 0,2552) = 0,08014

Cevap

ζ = 0,08014
20.Mekanik titreşimler

Cevap: fn = 7,118 Hz

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Eşdeğer rijitlik

Seri yaylar aynı kuvveti taşır ve uzamaları toplanır, bu yüzden tersleriyle birleşir: 1/k = 1/k1 + 1/k2.

1/keq = 1/30 + 1/60 → keq = 30·60/(30 + 60) = 20 kN/m

Doğal frekans

ωn = √(20000/10) = 44,72 rad/s
fn = 44,72/(2π) = 7,118 Hz

Cevap

fn = 7,118 Hz

ExamProblems · examproblems.com/courses/dynamics