Dinamik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 20 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Rijit cismin dönmesi

G’ye göre atalet momentleri
çubuk mL²/12, disk ½mR², halka mR², dolu küre (2/5)mR², içi boş küre (2/3)mR²
Paralel eksen teoremi
I = IG + m·d²
Atalet yarıçapı
I = m·k²
Ucuna göre çubuk
I = mL²/3
Hareket denklemi
ΣM = I·α
rad/s cinsinden hız
ω = 2π·n/60
Kinetik enerji
E = ½·I·ω²
İş ve güç
W = T·θ, P = T·ω
Kaymadan yuvarlanma
v = ω·r, E = ½mv²(1 + I/(mr²)), a = g·sin θ/(1 + I/(mr²))
Açısal momentum
L = I·ω, I1ω1 = I2ω2
Bir mafsal etrafında çarpma
m·v·d = I·ω

Yöntem

  1. Ekseni seçin: sabit bir mafsal ya da yuvarlanan cisimler için kütle merkezi.
  2. O eksene göre atalet momentini standart sonuçlardan bulun; kaydırılmış eksen için I = IG + m·d² kullanın.
  3. Yöntemi seçin: ivmeler ve kuvvetler için ΣM = I·α, hızlar için enerji (½·I·ω² + ½·m·v² + m·g·h), çarpmalar ve ani değişimler için açısal momentum.
  4. Doğrusal ve dönme hareketini v = ω·r ve a = α·r ile bağlayın ve devir/dakikayı rad/s’ye çevirin.

Dişliler ve dişli dizileri

Birbirini kavrayan dişliler
n1·N1 = n2·N2
Tork
T2 = T1·(N2/N1)·η
Güç
P = T·ω, ω = 2π·n/60
Bileşik dişli dizisi
toplam oran = kademe oranlarının çarpımı

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Mekanik titreşimler

Doğal frekans
ωn = √(k/m), fn = ωn/(2π)
Statik çökmeden
ωn = √(g/δst)
Kritik sönüm
cc = 2√(km) = 2mωn
Sönüm oranı
ζ = c/cc
Sönümlü frekans
ωd = ωn√(1 − ζ²)
Logaritmik azalma
δ = (1/n)·ln(x0/xn), ζ = δ/√(4π² + δ²)
Paralel yaylar
k = k1 + k2
Seri yaylar
1/k = 1/k1 + 1/k2

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
polisa = 4,5 m/s²otomobil20 m/s

Sabit 20 m/s hızla giden bir araç, duran bir polis arabasının yanından geçiyor. O anda polis arabası harekete geçiyor ve 4,5 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. Polis arabası başlangıç noktasından ne kadar uzakta yetişir? d değerini bulun.

vcar = 20 m/sapolice = 4,5 m/s²v0,police = 0
d = m
2.KinematikZor
v₀ = 15 m/s20 m

Bir top, yerden 20 m yükseklikteki bir çatının kenarından 15 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.

v₀ = 15 m/sh₀ = 20 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
θ = 45°a = ?m = 8 kg

8 kg’lık bir blok, yatayla 45° açı yapan sürtünmesiz bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.

m = 8 kgθ = 45°μ = 0g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
9 kg1 kgTF = 70 Nμ = 0,2

Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 70 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 1 kg’lık bloğu çekiyor; 9 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Bağlantı ipindeki gerilme T değerini bulun.

m1 = 9 kgm2 = 1 kgF = 70 Nμ = 0,2g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
14 my = ?v0​ = 22 m/s55°

Bir top düz zeminden 22 m/s hızla ve yatayın 55° üstünde, 14 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?

v₀ = 22 m/sθ = 55°x = 14 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
h = 25 mv0​ = 24 m/s45°menzil

Bir top 25 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 45° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.

v0 = 24 m/sθ = 45°h = 25 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Dairesel hareketOrta
r = 75 mvmax​ = ?

Bir otomobil 75 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,4. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 75 mμs = 0,4g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
R = 2 mh = 6 m

1 kg’lık bir araba sürtünmesiz bir pistte 6 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor ve 2 m yarıçaplı düşey bir çemberden geçiyor. g = 9,81 m/s² alın. Çemberin tepesinde pistin arabaya uyguladığı normal kuvvet Ntop değerini bulun.

m = 1 kgh = 6 mR = 2 mg = 9,81 m/s²
Ntop = N
9.İş ve enerjiOrta
20°d = 18 mμ = 0,25

Bir blok, yatayla 20° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. Eğim boyunca 18 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.

θ = 20°μ = 0,25d = 18 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
F = 145 N35°μ = 0,315 kg

Kütlesi 15 kg olan bir blok, 35° eğimli bir yüzeyin dibinde durgun hâlden başlıyor ve eğime paralel 145 N sabit bir kuvvetle yukarı çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3’tür. Blok eğim boyunca 3 m yukarı hareket ettikten sonraki hızı v değerini bulun.

m = 15 kgF = 145 Nθ = 35°μ = 0,3d = 3 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
500 kg17 m/s900 kg

17 m/s hızla giden 500 kg’lık bir otomobil, duran 900 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Başlangıçtaki kinetik enerjinin yüzde kaçı ΔK/K kaybolur?

m1 = 500 kgv1 = 17 m/sm2 = 900 kgv2 = 0
ΔK/K = %
12.Momentum ve çarpışmalarZor
1900 kg8 m/s1800 kg10 m/sv′ = ?

Bir kavşakta 8 m/s hızla doğuya giden 1900 kg’lık bir otomobil, 10 m/s hızla kuzeye giden 1800 kg’lık bir otomobille çarpışıyor. Otomobiller birbirine kenetleniyor. Çarpışmadan hemen sonra enkazın hızı v′ değerini bulun.

m1 = 1900 kgv1 = 8 m/s (E)m2 = 1800 kgv2 = 10 m/s (N)
v′ = m/s
13.Rijit cismin dönmesiOrta
n = 2900 rpmTb​ = 80 N·mI = 27 kg·m²

Atalet momenti 27 kg·m² olan bir volan 2900 devir/dakika ile dönüyor. Bir fren 80 N·m’lik sabit sürtünme torku uyguluyor. Durması ne kadar sürer t?

I = 27 kg·m²n = 2900 rpmTb = 80 N·m
t = s
14.Rijit cismin dönmesiZor
disk: 2 kghalka: 9 kgn1​ = 600 rpm

Düzgün dolu bir disk (kütle 2 kg, yarıçap 0,25 m) düşey sürtünmesiz bir mil etrafında 600 devir/dakika ile serbestçe dönüyor. Kütlesi 9 kg ve aynı yarıçaplı ince bir halka, duruştan, mile ortalanmış biçimde üzerine bırakılıyor ve ikisi hemen birlikte dönüyor. Ortak hızlarını n2 devir/dakika cinsinden bulun.

Mdisc = 2 kgMring = 9 kgR = 0,25 mn1 = 600 rpm
n2 = rpm
15.Dişliler ve dişli dizileriOrta
Nw​ = 50z = 2, 1440 rpm

2 ağızlı bir sonsuz vida 1440 rpm ile dönüyor ve 50 dişli bir sonsuz vida çarkını tahrik ediyor. Çarkın hızı nw değerini bulun.

z = 2Nw = 50n = 1440 rpm
nw = rpm
16.Dişliler ve dişli dizileriZor
d1​ = 200 mmd2​ = 400 mm1500 rpmC = 600 mmT1​ = 500 NT2​P = ?

Açık bir kayış, 1500 rpm ile dönen 200 mm’lik bir tahrik kasnağını 400 mm’lik bir kasnağa bağlıyor; merkezler 600 mm arayla duruyor. Sürtünme katsayısı 0,3 ve gergin taraftaki çekme kuvveti 500 N’u aşamaz. Kayışın kaymadan iletebileceği en büyük gücü P kW cinsinden bulun (merkezkaç etkilerini yok sayın).

d1 = 200 mmn1 = 1500 rpmd2 = 400 mmC = 600 mmμ = 0,3T1 = 500 N
P = kW
17.Yaylar ve sarkaçlarOrta
t (s)x (cm)0,6 s

k = 340 N/m olan bir yaydaki 0,8 kg’lık kütle pozitif yönde 14 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 0,6 s anında hızı v değerini (işaretiyle) bulun.

m = 0,8 kgk = 340 N/mA = 14 cmt = 0,6 s
v = m/s
18.Yaylar ve sarkaçlarZor
3,7 kgk = 30 N/mA = 4 cm

k = 30 N/m olan bir yaya bağlı 3,7 kg’lık bir kütle denge konumundan 4 cm çekilip serbest bırakılıyor. Salınımın toplam enerjisi E değerini bulun.

m = 3,7 kgk = 30 N/mA = 4 cm
E = J
19.Mekanik titreşimlerOrta
k = 80 kN/mc = 1600 N·s/mm = 50 kg

50 kg’lık bir kütle, rijitliği 80 kN/m olan bir yay ve sönüm katsayısı 1600 N·s/m olan viskoz bir sönümleyiciyle taşınıyor. Sönüm oranı ζ değerini bulun.

m = 50 kgk = 80 kN/mc = 1600 N·s/m
ζ =
20.Mekanik titreşimlerZor
k1​ = 25k2​ = 5m = 5 kg

5 kg’lık bir kütle, rijitlikleri k₁ = 25 kN/m ve k₂ = 5 kN/m olan yan yana (paralel) iki yaya asılı. Kütle yatay kalıyor. Yay sisteminin eşdeğer rijitliği keq değerini kN/m cinsinden bulun.

m = 5 kgk1 = 25 kN/mk2 = 5 kN/m
keq = kN/m

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: d = 177,8 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Eşit mesafeler

v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·20/4,5 = 8,889 s

Yol

d = v·t = 20·8,889 = 177,8 m

Cevap

d = 177,8 m

O anda polis arabası 2v = 40 m/s hızla hareket eder.

2.Kinematik

Cevap: t = 4,062 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Hareket denklemi

Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.

−20 = 15·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 15·t − 20 = 0

İkinci derece denklemi çözün

Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.

t = (15 + √(15² + 2·9,81·20))/9,81 = 4,062 s

Cevap

t = 4,062 s
3.Newton yasaları

Cevap: a = 6,937 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Eğim boyunca kuvvetler

Eğim boyunca aşağı yön pozitiftir.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

İvme

a = 9,81·(sin 45° − 0·cos 45°) = 9,81·(0,7071 − 0) = 6,937 m/s²

Cevap

a = 6,937 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: T = 63 N

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Tüm sistem

a = (F − μ·(m1 + m2)·g)/(m1 + m2) = (70 − 19,62)/10 = 5,038 m/s²

Yalnızca arkadaki blok

T = m1·(a + μ·g) = 9·(5,038 + 1,962) = 63 N

Cevap

T = 63 N

İki blokta aynı μ varken sürtünme düşer: T = F·m₁/(m₁ + m₂).

5.Eğik atış

Cevap: y = 13,96 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Duvara kadar süre

vx = 22·cos 55° = 12,62 m/s
t = x/vx = 14/12,62 = 1,109 s

O andaki yükseklik

y = 18,02·1,109 − ½·9,81·1,109² = 13,96 m

Cevap

y = 13,96 m

Top duvarda hâlâ yükselmektedir.

6.Eğik atış

Cevap: t = 4,574 s

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 24·cos 45° = 16,97 m/s
vy = v0·sin θ = 24·sin 45° = 16,97 m/s

Havada kalma süresi

y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.

0 = 25 + 16,97·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (16,97 + √(288 + 490,5))/9,81 = 4,574 s

Cevap

t = 4,574 s
7.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 17,16 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,4·9,81·75) = 17,16 m/s

Cevap

vmax = 17,16 m/s (61,76 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: Ntop = 9,81 N

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Enerjinin korunumundan hız

v² = 2·9,81·(6 − 2·2) = 39,24 m²/s²

Kuvvetler

Merkeze doğru pozitiftir.

N = m·v²/R − m·g = 1·39,24/2 − 9,81 = 9,81 N

Cevap

Ntop = 9,81 N
9.İş ve enerji

Cevap: v = 6,15 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Eğim boyunca enerji denkliği

Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.

½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·18·(0,342 − 0,25·0,9397)) = 6,15 m/s

Cevap

v = 6,15 m/s
10.İş ve enerji

Cevap: v = 3,126 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Eğim boyunca kuvvetler

m·g = 15·9,81 = 147,2 N
mg·sin θ = 84,4 N
μ·mg·cos θ = 36,16 N

İş–enerji

½mv² = (145 − 120,6)·3 = 73,31 J
v = √(2·73,31/15) = 3,126 m/s

Cevap

v = 3,126 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: ΔK/K = 64,29 %

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Ortak hız

v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 500·17/1400 = 6,071 m/s

Önceki ve sonraki kinetik enerji

Kbefore = ½·500·17² = 72250 J
Kafter = ½·1400·6,071² = 25804 J

Kaybolan kesir

ΔK/K = 46446/72250 = 64,29 %

Cevap

ΔK/K = 64,29 %

Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.

12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′ = 6,367 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentum bileşenleri

px = 1900·8 = 15200 kg·m/s
py = 1800·10 = 18000 kg·m/s

Enkazın hızı

v′ = √(px² + py²)/(m1 + m2) = 23559/3700 = 6,367 m/s

Cevap

v′ = 6,367 m/s
13.Rijit cismin dönmesi

Cevap: t = 102,5 s

Sabit eksen etrafında dönme: eksene göre momentlerin toplamı I·α’ya eşittir (ΣM = I·α), ötelemede ΣF = m·a olması gibi. Enerji biçiminde, θ açısı (radyan) kadar dönen T torku T·θ iş yapar ve bu ½·I·ω² kinetik enerjisini değiştirir; yerçekimi kütle merkezinin m·g·Δh enerjisini ekler ya da alır. Güç P = T·ω’dır.

Açısal hız

ω = 2π·2900/60 = 303,7 rad/s

Yavaşlama ve süre

α = Tb/I = 80/27 = 2,963 rad/s²
t = ω/α = 303,7/2,963 = 102,5 s

Cevap

t = 102,5 s
14.Rijit cismin dönmesi

Cevap: n2 = 60 rpm

Yuvarlanma ve açısal momentum: kaymadan yuvarlanan cisim için v = ω·r’dir, bu yüzden kinetik enerjisi ½·m·v² + ½·I·ω² = ½·m·v²·(1 + I/(m·r²))’dir. Bir eğimde bu a = g·sin θ/(1 + I/(m·r²)) verir. Bir eksene göre dış moment etki etmediğinde, kinetik enerji kaybolsa bile o eksene göre açısal momentum sabit kalır: I₁·ω₁ = I₂·ω₂.

Atalet momentleri

I1 = ½·2·0,25² = 0,0625 kg·m²
I2 = 9·0,25² = 0,5625 kg·m²

Açısal momentumun korunumu

n2 = n1·I1/(I1 + I2) = 600·0,0625/0,625 = 60 rpm

Cevap

n2 = 60 rpm
15.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: nw = 57,6 rpm

Dişli dizileri: birbirini kavrayan dişlilerin dişlerdeki hızı aynıdır, bu yüzden n₁·N₁ = n₂·N₂: dişi az olan dişli daha hızlı döner. Aynı mil üzerindeki dişliler aynı hızla döner. Güç (kayıplar düşülerek) aktarılır, bu yüzden hız düştüğünde tork artar: T₂ = T₁·(N₂/N₁)·η ve P = T·ω, burada ω = 2π·n/60.

Çark hızı

nw = n·z/Nw = 1440·2/50 = 57,6 rpm

Cevap

nw = 57,6 rpm
16.Dişliler ve dişli dizileri

Cevap: P = 4,47 kW

Kayış-kasnak sürücüleri: kayma olmadığında iki kasnağın çevre hızı aynıdır, v = π·d·n/60; dolayısıyla n₁·d₁ = n₂·d₂ ve hız oranı d₂/d₁’dir. s kayması, tahrik edilen kasnağı biraz yavaşlatır: n₂ = n₁·(d₁/d₂)·(1 − s). İletilen güç P = (T₁ − T₂)·v’dir; T₁ gergin taraftaki, T₂ gevşek taraftaki çekme kuvvetidir. Sürtünme gerilmelerin oranını sınırlar: T₁/T₂ = eμθ; burada θ, küçük kasnaktaki sarılma açısıdır (radyan cinsinden); açık bir kayış için θ = π − 2·asin((d₂ − d₁)/(2C)), C eksenler arası uzaklıktır.

Sarılma açısı

θ = 2,807 rad

Gevşek taraftaki çekme kuvveti

eμθ = e0,842 = 2,321, T₂ = 500/2,321 = 215,4 N

Güç

P = (500 − 215,4)·15,71 = 4,47 kW

Cevap

P = 4,47 kW
17.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: v = 0,5651 m/s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(340/0,8) = 20,62 rad/s
ω·t = 20,62·0,6 = 12,37 rad

Hız

v = −A·ω·sin(ω·t) = −0,14·20,62·sin(12,37) = 0,5651 m/s

Cevap

v = 0,5651 m/s
18.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: E = 0,024 J

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(30/3,7) = 2,847 rad/s

Enerji

E = ½·k·A² = ½·30·0,04² = 0,024 J

Cevap

E = 0,024 J
19.Mekanik titreşimler

Cevap: ζ = 0,4

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Kritik sönüm

cc = 2·√(k·m) = 2·√(80000·50) = 4000 N·s/m

Sönüm oranı

ζ = c/cc = 1600/4000 = 0,4

Cevap

ζ = 0,4

ζ < 1, bu yüzden sistem az sönümlüdür ve sönerken salınır.

20.Mekanik titreşimler

Cevap: keq = 30 kN/m

Kütle–yay sisteminin serbest titreşimi: sönümsüz doğal frekans rad/s cinsinden ωn = √(k/m) ve Hz cinsinden fn = ωn/(2π)’dir. Viskoz bir sönümleyici c, ζ = c/cc sönüm oranını verir; kritik sönüm cc = 2·√(k·m) = 2·m·ωn’dir. Az sönümlü bir sistem (ζ < 1) ωd = ωn·√(1 − ζ²) ile salınır. Paralel yaylar toplanır, k = k₁ + k₂; seri yaylar tersleriyle toplanır, 1/k = 1/k₁ + 1/k₂.

Eşdeğer rijitlik

Yan yana yaylar aynı uzamayı paylaşır ve kuvvetleri toplanır, bu yüzden rijitlikleri doğrudan toplanır: k = k1 + k2.

keq = 25 + 5 = 30 kN/m

Cevap

keq = 30 kN/m

ExamProblems · examproblems.com/courses/dynamics