Mühendislik Matematiği 2: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Diferansiyel denklemler

Üstel büyüme/azalma
dy/dt = ky → y = y0ekt
Yarı ömür
k = ln 2 / t½
Newton’un soğuma yasası
T(t) = Ta + (T0 − Ta)e−kt
İntegrasyon çarpanı
y′ + p(x)y = q(x): μ = e∫p dx, (μy)′ = μq
Karıştırma tankı
dm/dt = r·c − (r/V)·m

Matrisler ve determinantlar

2×2 determinant
det = ad − bc
2×2 ters matris
A⁻¹ = (1/det)·[d −b; −c a]
Ürün
(AB)ij = Σk AikBkj
Özdeğerler
det(A − λI) = 0
Cramer kuralı
xi = det(Ai)/det(A)

Vektörler: skaler ve vektörel çarpım

Büyüklük
|a| = √(ax² + ay² + az²)
Birim vektör
û = a/|a|
Açıdan bileşenler
Fx = F·cos θ, Fy = F·sin θ
Skaler çarpım
a·b = axbx + ayby + azbz = |a||b|cos θ
a’nın b üzerindeki skaler izdüşümü
a·b/|b|
İş
W = F·d
Vektörel çarpım
a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx)
Alanlar
paralelkenar |a × b|, üçgen ½|a × b|
O’ya göre moment
MO = r × F, r = A − O
Paralelyüzlünün hacmi
V = |a·(b × c)|

Yöntem

  1. Her vektörü bileşenleriyle yazın; büyüklük ve açıyla verilen bir kuvvet için F·cos θ ve F·sin θ kullanın.
  2. Uzunluklar ve doğrultular için √(x² + y² + z²) büyüklüğünü ve a/|a| birim vektörünü kullanın.
  3. Açılar, izdüşümler, diklik ve iş için skaler çarpımı kullanın: a·b = |a||b|cos θ.
  4. Dik vektörler, alanlar ve momentler için vektörel çarpımı kullanın: üç bileşeni dikkatle yazın ve a × b sırasını koruyun.

İntegraller

Kuvvet kuralı
∫xⁿ dx = xⁿ⁺¹/(n + 1) + C
Belirli integral
∫ab f dx = F(b) − F(a)
Temel integraller
∫eˣ dx = eˣ, ∫1/x dx = ln|x|, ∫sin x dx = −cos x
Eğriler arasındaki alan
∫ab (f − g) dx

Yöntem

  1. Mümkünse integrali alınan ifadeyi basit terimlerin toplamı olarak yeniden yazın.
  2. Kuvvet kuralını uygulayın: ∫xⁿ dx = xⁿ⁺¹/(n + 1); ex, 1/x, sin ve cos için standart integralleri kullanın.
  3. Bir fonksiyonu ve türevini bir arada gördüğünüzde değişken değiştirme kullanın.
  4. Belirli integralde F(b) − F(a)’yı hesaplayın.

Çok değişkenli analiz

Kısmi türevler
fx = ∂f/∂x (y constant), fxy = fyx
Gradyan
∇f = (fx, fy), largest slope |∇f|
Yönlü türev
Duf = ∇f·u, u = v/|v|
Teğet düzlem
z = f(a, b) + fx(x − a) + fy(y − b)
Zincir kuralı
dz/dt = fx·dx/dt + fy·dy/dt
İkinci türev testi
D = fxxfyy − fxy²: D > 0, fxx > 0 minimum; D > 0, fxx < 0 maximum; D < 0 saddle
Çift katlı integral
∬R f dA = ∫ab∫g(x)h(x) f dy dx
Kutupsal koordinatlar
x = r cos θ, y = r sin θ, dA = r dr dθ

Yöntem

  1. Kısmi türevde öbür değişkeni sabit sayın ve tek değişkenli kuralları kullanın.
  2. Gradyan sorularında ∇f = (fx, fy) değerini noktada hesaplayın; en dik eğim için |∇f|’i, yönlü türev için bir u birim vektörüyle ∇f·u’yu kullanın.
  3. Ekstremumlar için fx = 0 ve fy = 0 denklemlerini birlikte çözün, sonra her noktayı D = fxx·fyy − fxy² ile sınıflandırın.
  4. Çift katlı integral için bölgeyi çizin, iç sınırlar sınırlayıcı eğriler olacak şekilde sırayı (diskler için kutupsal koordinatları) seçin ve içtekinden başlayarak integral alın.

Diziler ve seriler

Aritmetik dizi
aₙ = a₁ + (n − 1)d, Sₙ = n(a₁ + aₙ)/2
Geometrik dizi
aₙ = a₁rⁿ⁻¹, Sₙ = a₁(1 − rⁿ)/(1 − r)
Sonsuz geometrik seri
S = a₁/(1 − r), |r| < 1
p-serisi
Σ1/kᵖ converges only for p > 1
Oran testi
L = lim |ak+1/ak|: L < 1 converges, L > 1 diverges
Yakınsaklık yarıçapı
R = lim |ck/ck+1|
Taylor polinomu
Pₙ(x) = Σ f⁽ᵏ⁾(a)(x − a)ᵏ/k!
Maclaurin serisi
eˣ = Σxᵏ/k!, sin x = x − x³/3! + …, cos x = 1 − x²/2! + …, ln(1 + x) = x − x²/2 + …
Lagrange hata sınırı
|Rₙ| ≤ M·|x − a|ⁿ⁺¹/(n + 1)!

Yöntem

  1. Türü belirleyin: aritmetik (sabit fark), geometrik (sabit oran), standart bir seri, bir kuvvet serisi ya da bir Taylor polinomu.
  2. Toplamlar için Sₙ = n(a₁ + aₙ)/2, Sₙ = a₁(1 − rⁿ)/(1 − r) ya da |r| < 1 iken S = a₁/(1 − r) kullanın; a₁ toplamın ilk terimidir.
  3. Yakınsaklık için: önce n. terim testi, sonra Σ1/kᵖ ya da bir geometrik seriyle karşılaştırma; faktöriyeller ve k. kuvvetler için oran ya da kök testini kullanın.
  4. Taylor polinomları için f(a), f′(a), f″(a), … değerlerini listeleyin, k. türevi k!’e bölün ve hatayı M·|x − a|ⁿ⁺¹/(n + 1)! ile sınırlayın.

Evrişim ve LTI sistemler

Ayrık evrişim
y[n] = Σ x[k]·h[n − k]
Sürekli evrişim
y(t) = ∫ x(τ)·h(t − τ) dτ
Uzunluk ve toplam
Ly = Lx + Lh − 1, Σy = Σx·Σh
Başlangıç, bitiş ve alan
t1 + t3 … t2 + t4, ∫y = ∫x·∫h
e^(−at)u(t)’ye basamak girişi
y(t) = (A/a)(1 − e−at)
Birinci dereceden sistem
y′ + a·y = b·x → h(t) = b·e−atu(t)
Birinci dereceden özyineleme
y[n] = a·y[n − 1] + b·x[n] → h[n] = b·aⁿ
h(t)’den geçen sinüs
|H(jω)|, ∠H(jω); H(jω) = b/(a + jω)
Fourier serisi genlikleri
kare ±A: 4A/(kπ), k tek; üçgen ±A: 8A/(π²k²), k tek; darbe katarı: A·D ve (2A/(kπ))|sin kπD|

Yöntem

  1. İki işareti de çizin ve her birinin sıfırdan farklı olduğu yeri not edin.
  2. h’yi çevirip kaydırın: her çıkış zamanı için iki işaretin çakıştığı aralığı bulun.
  3. Yalnızca o çakışma üzerinde çarpıp toplayın (ayrık) veya çarpıp integre edin (sürekli).
  4. Sonucu kontrol edin: çıkış, başlangıç zamanlarının toplamında başlar, bitiş zamanlarının toplamında biter; alanı veya toplamı da girişlerin alanlarının veya toplamlarının çarpımıdır.

2Alıştırma soruları

1.Diferansiyel denklemlerOrta
t (min)T (°C)11Ta​T = ?

6 °C’deki bir kutu gazoz buzdolabından çıkarılıp 28 °C’deki bir odaya alınıyor. Newton’un soğuma yasasını izler: dT/dt = −k·(T − Tₐ). k = 0,04 min⁻¹ ile 11 dakika sonraki sıcaklığı T değerini bulun.

T0 = 6 °CTa = 28 °Ck = 0,04 min⁻¹t = 11 min
T = °C
2.Diferansiyel denklemlerZor
t (min)m (kg)t = ?15 kg

Bir tankta, içinde 5 kg tuz çözünmüş 100 L su var. Litre başına 0,25 kg tuz içeren tuzlu su 2 L/min debiyle giriyor ve iyi karışmış çözelti aynı debiyle çıkıyor. Kaç dakika t sonra tankta 15 kg tuz bulunur?

V = 100 Lm0 = 5 kgc = 0,25 kg/Lr = 2 L/min
t = min
3.Matrisler ve determinantlarOrta
A =3−3−2255−440

Gösterilen 3×3 A matrisinin determinantı det A'ı bulun.

A = [3 −3 −2; 2 5 5; −4 4 0]
det A =
4.Matrisler ve determinantlarZor
A =4−6−41b =−11−10

4x − 6y = −11 ve −4x + y = −10 sistemini çözün. x'yi bulun.

4x − 6y = −11−4x + y = −10
x =
5.Vektörler: skaler ve vektörel çarpımOrta
xyzab

a = (3, 6, 1) vektörünün b = (−6, −4, −5) vektörü üzerindeki skaler izdüşümünü compb a bulun, yani a vektörünün b doğrultusundaki bileşenini.

a = (3, 6, 1)b = (−6, −4, −5)
compb a =
6.Vektörler: skaler ve vektörel çarpımZor
xyzabc

Bir köşeden çıkan kenarları a = (2, −5, −4), b = (−1, 3, 4) ve c = (4, −3, 4) olan paralelyüzlünün hacmini V bulun.

a = (2, −5, −4)b = (−1, 3, 4)c = (4, −3, 4)
V =
7.İntegrallerOrta
xy12y = x ln x

I = ∫₁2 x·ln x dx değerini hesaplayın.

∫₁2 x ln x dx
I =
8.İntegrallerZor
xyy = 0,5x2​y = x

y = 0,5x2 ve y = x ile sınırlanan bölgenin alanı A'ı bulun.

y = 0,5x2y = x
A =
9.Çok değişkenli analizOrta
xy05−50vP

f(x, y) = 5xy³ − 2y² + 2xy için (3, −2) noktasında v = (−4, −4) yönündeki yönlü türevi, Duf, bulun.

f(x, y) = 5xy³ − 2y² + 2xyP = (3, −2)v = (−4, −4)
Duf =
10.Çok değişkenli analizZor
xyx = 2y = 2x24

y = 0, x = 2 ve y = 2x ile sınırlanan T üçgeni üzerinde I = ∬T (2x − y) dA integralini hesaplayın.

f = 2x − y0 ≤ x ≤ 20 ≤ y ≤ 2x
I =
11.Diziler ve serilerOrta
k|aₖ₊₁/aₖ|123456789101112

Σk=1∞ 2ᵏ·k!/kᵏ serisine oran testini uygulayın. L = lim |ak+1/ak| değerini bulun.

ak = 2ᵏ·k!/kᵏ
L =
12.Diziler ve serilerZor
xyfP₂0,5

f(x) = e3x fonksiyonunun 2. dereceden Maclaurin polinomunu kullanarak f(0,5) değerini yaklaşık olarak bulun. P₂(0,5) değerini verin.

f(x) = e3xn = 2x = 0,5
P₂(0.5) =
13.Laplace dönüşümleriOrta
ReIm−1−2−3−4−5−6−7−81

F(s) = (4s + 8)/(s² + 11s + 28). Ters dönüşümü f(t) = A·e−4t + B·e−7t biçimindedir. A katsayısını kısmi kesirlerle bulun.

F(s) = (4s + 8)/(s² + 11s + 28)
A =
14.Laplace dönüşümleriZor
ReIm−0,5−1−1,5−2−2,5−30,51

Bir sistem y″ + 5y′ + 6y = 12u diferansiyel denklemiyle tanımlanıyor; girişi u(t), çıkışı y(t). Transfer fonksiyonunu G(s) = Y(s)/U(s) (sıfır başlangıç koşulları) bulun ve darbe yanıtı g(t)’yi t = 0,2 s anında hesaplayın. g(0,2) değerini bulun.

y″ + 5y′ + 6y = 12ut = 0,2 s
g(0.2) =
15.Evrişim ve LTI sistemlerOrta
x(t)t11h(t)t1

x(t) = 1 (0 ≤ t < 1 s için, başka yerde sıfır) darbesi, h(t) = e−2tu(t) olan bir sisteme uygulanıyor. Darbe bittikten sonra, t = 2,5 s anında çıkışı (y(2,5)) bulun.

x(t) = 1, 0 ≤ t < 1 sh(t) = e−2tu(t)t = 2,5 s
y(2.5) =
16.Evrişim ve LTI sistemlerZor
10cos(20t)h(t) = 5e−20t​u(t)y(t)

x(t) = 10·cos(20t) girişi, h(t) = 5·e−20tu(t) olan bir sisteme uygulanıyor. Kalıcı durum çıkışının genliğini (Ym) bulun.

h(t) = 5e−20tu(t)x(t) = 10cos(20t)
Ym =

3Çözeltiler

1.Diferansiyel denklemler

Cevap: T = 13,83 °C

Birinci mertebe diferansiyel denklemler: dy/dt = k·y’nin çözümü y = y₀·ekt’dir (k > 0 için büyüme, k < 0 için azalma); T yarı ömrü k = ln 2/T verir. Newton’un soğuma yasası dT/dt = −k·(T − Tₐ), T(t) = Tₐ + (T₀ − Tₐ)·e−kt verir. y′ + p(x)·y = q(x) lineer denklemi μ = e∫p dx integrasyon çarpanıyla çözülür: (μy)′ = μq, dolayısıyla μy = ∫μq dx + C.

Soğuma yasasının çözümü

T(t) = 28 + (−22)·e−0,04t

t’yi yerine koyun

T(11) = 28 + (−22)·0,644 = 13,83 °C

Cevap

T = 13,83 °C
2.Diferansiyel denklemler

Cevap: t = 34,66 min

Birinci mertebe diferansiyel denklemler: dy/dt = k·y’nin çözümü y = y₀·ekt’dir (k > 0 için büyüme, k < 0 için azalma); T yarı ömrü k = ln 2/T verir. Newton’un soğuma yasası dT/dt = −k·(T − Tₐ), T(t) = Tₐ + (T₀ − Tₐ)·e−kt verir. y′ + p(x)·y = q(x) lineer denklemi μ = e∫p dx integrasyon çarpanıyla çözülür: (μy)′ = μq, dolayısıyla μy = ∫μq dx + C.

Sonuç

m(t) = 25 + (−20)·e−t/50

t için çözün

e−t/50 = (25 − 15)/(25 − 5) = 0,5
t = 50·ln(2) = 34,66 min

Cevap

t = 34,66 min
3.Matrisler ve determinantlar

Cevap: det A = −56

Matrisler: 2×2 matrisin determinantı ad − bc'dir. 3×3 için bir satır boyunca açın: her eleman, kendi satırı ve sütunu silinince kalan 2×2 matrisin determinantıyla çarpılır, işaretler + − + şeklinde değişir. Özdeğerler λ, det(A − λI) = 0'ı sağlar; 2×2 için bu λ² − (iz)·λ + det = 0'dır.

İlk satırın 2×2 minörleri

M₁₁ = −20, M₁₂ = 20, M₁₃ = 28

Kofaktör açılımı

det A = 3·(−20) − (−3)·20 + (−2)·28 = −56

Cevap

det A = −56
4.Matrisler ve determinantlar

Cevap: x = 3,55

Matrisler: 2×2 matrisin determinantı ad − bc'dir. 3×3 için bir satır boyunca açın: her eleman, kendi satırı ve sütunu silinince kalan 2×2 matrisin determinantıyla çarpılır, işaretler + − + şeklinde değişir. Özdeğerler λ, det(A − λI) = 0'ı sağlar; 2×2 için bu λ² − (iz)·λ + det = 0'dır.

Katsayılar matrisinin determinantı

det A = 4·1 − (−6)·(−4) = −20

x sütununu değiştirin

det Aₓ = (−11)·1 − (−6)·(−10) = −71
x = −71/(−20) = 3,55

Cevap

x = 3,55
y = 4,2
5.Vektörler: skaler ve vektörel çarpım

Cevap: compb a = −5,356

Skaler çarpım: a·b = axbx + ayby + azbz = |a|·|b|·cos θ bir skalerdir. İki vektör arasındaki açıyı verir, cos θ = a·b/(|a|·|b|), ve vektörler dik olduğunda sıfırdır. a’nın b üzerindeki skaler izdüşümü a·b/|b|’dir ve d yer değiştirmesi boyunca hareket eden sabit bir F kuvveti W = F·d işi yapar.

Skaler çarpım

a·b = 3·(−6) + 6·(−4) + 1·(−5) = −47

b’nin uzunluğu

|b| = √((−6)² + (−4)² + (−5)²) = 8,775

Skaler izdüşüm

compb a = a·b/|b| = −47/8,775 = −5,356

Cevap

compb a = −5,356

Negatif: a’nın b’ye ters yönde bir bileşeni vardır.

6.Vektörler: skaler ve vektörel çarpım

Cevap: V = 16

Vektörel çarpım: a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx) her iki vektöre de diktir ve |a × b| = |a|·|b|·sin θ, bu vektörlerin gerdiği paralelkenarın alanıdır (üçgen bunun yarısıdır). Sıra önemlidir: b × a = −(a × b). A noktasına uygulanan F kuvvetinin O noktasına göre momenti MO = r × F’dir; burada r = A − O.

Vektörel çarpım b × c

(b × c)x = bycz − bzcy = 3·4 − 4·(−3) = 24
(b × c)y = bzcx − bxcz = 4·4 − (−1)·4 = 20
(b × c)z = bxcy − bycx = (−1)·(−3) − 3·4 = −9

a ile skaler çarpım

a·(b × c) = 2·24 + (−5)·20 + (−4)·(−9) = −16
V = |−16| = 16

Cevap

V = 16
7.İntegraller

Cevap: I = 0,6363

Kısmi integrasyon: ∫u·dv = u·v − ∫v·du, çarpım kuralından gelir. u olarak türevi alındığında basitleşen çarpanı (x’in bir kuvveti ya da ln x), dv olarak ise integralini alabildiğiniz çarpanı (eˣ, sin x, cos x ya da u = ln x iken x) seçin. Belirli integralde u·v’yi iki sınırda hesaplayın: ∫ₐᵇ u dv = [u·v]ₐᵇ − ∫ₐᵇ v du. x² çarpanı iki tur gerektirir.

u ve dv’yi seçin

u = ln x, du = dx/x; dv = x dx, v = x²/2

İlkel fonksiyon

∫x ln x dx = (x²/2)ln x − ∫(x/2) dx = (x²/2)ln x − x²/4

Limitler

(2·ln 2 − 1) − (0 − 0,25) = 0,6363

Cevap

I = 0,6363
8.İntegraller

Cevap: A = 0,6667

Belirli integraller: ∫ₐᵇ f(x) dx, a'dan b'ye grafik ile x ekseni arasındaki işaretli alandır. Bir ilkel fonksiyon F (F′ = f) bulun ve F(b) − F(a)'yı hesaplayın. Kuvvet kuralı: ∫xⁿ dx = xⁿ⁺¹/(n + 1). İki eğri arasındaki alan ∫(üst − alt) dx'tir.

Kesişim noktaları

0,5x2 = x → x = 0, x = 2

Üst eksi alt integrali alın

A = [0,5x2 − 0,1667x3]02 = 0,6667

Cevap

A = 0,6667
9.Çok değişkenli analiz

Cevap: Duf = −106,1

Gradyan: ∇f = (fx, fy) en dik artış yönünü gösterir ve |∇f| en büyük değişim hızıdır. Bir v yönündeki yönlü türev, u = v/|v| birim vektörüyle Duf = ∇f·u’dur. (a, b) noktasındaki teğet düzlem z = f(a, b) + fx(a, b)(x − a) + fy(a, b)(y − b)’dir; f’nin o nokta yakınındaki doğrusal yaklaşımını verir. Zincir kuralı: dz/dt = fx·dx/dt + fy·dy/dt.

Noktadaki gradyan

fx = 5y³ + 2y → fx(3, −2) = −44
fy = 15xy² − 4y + 2x → fy(3, −2) = 194

Birim vektör

|v| = √((−4)² + (−4)²) = 5,657
u = (−0,7071, −0,7071)

Skaler çarpım

Duf = (−44)·(−0,7071) + 194·(−0,7071) = −106,1

Cevap

Duf = −106,1
10.Çok değişkenli analiz

Cevap: I = 5,333

Kritik noktalar ve çift katlı integraller: bir kritik noktada fx = fy = 0’dır. D = fxxfyy − fxy² ile ikinci türev testi: D > 0 ve fxx > 0 yerel minimum, D > 0 ve fxx < 0 yerel maksimum, D < 0 eyer noktasıdır ve D = 0 hiçbir şeye karar vermez. Genel bir bölge üzerindeki çift katlı integralde iç sınırlar bölgeyi çevreleyen eğriler olsun; diskler ve daireler için kutupsal koordinatları kullanın: x = r cos θ, y = r sin θ ve dA = r dr dθ (r çarpanını unutmayın).

Limitler

0 ≤ x ≤ 2, 0 ≤ y ≤ 2x

İç integral

∫02x (2x − y) dy = 2x·2x − (2x)²/2 = 2x²

Dış integral

I = 2·2³/3 = 5,333

Cevap

I = 5,333
11.Diziler ve seriler

Cevap: L = 0,7358

Yakınsaklık: terimler 0’a gitmiyorsa seri ıraksar (n. terim testi). Σ1/kᵖ yalnızca p > 1 için, Σrᵏ yalnızca |r| < 1 için yakınsar. Terimleri büyük k için bunlara benziyorsa bir seriyi bunlardan biriyle karşılaştırın. Oran testi: L = lim |ak+1/ak|; kök testi: L = lim |ak|1/k. L < 1 yakınsar, L > 1 ıraksar, L = 1 hiçbir şeye karar vermez. Bir kuvvet serisi Σck(x − x₀)ᵏ, R = lim |ck/ck+1| olmak üzere |x − x₀| < R için yakınsar; terimleri 0’a azalan değişen işaretli bir seri yakınsar.

Ardışık terimlerin oranı

|ak+1/ak| = 2·(k/(k + 1))ᵏ = 2/(1 + 1/k)ᵏ → 2/e

Sonuç

L = 0,7358 < 1

Cevap

L = 0,7358

L < 1; bu yüzden seri yakınsar.

12.Diziler ve seriler

Cevap: P₂(0.5) = 3,625

Taylor polinomları: x = a yakınında türevlenebilir bir fonksiyon Pₙ(x) = f(a) + f′(a)(x − a) + f″(a)(x − a)²/2! + … + f⁽ⁿ⁾(a)(x − a)ⁿ/n! ile yaklaşıklanır; a = 0 için bu Maclaurin polinomudur. Standart seriler: eˣ = Σxᵏ/k!, sin x = x − x³/3! + x⁵/5! − …, cos x = 1 − x²/2! + x⁴/4! − …, ln(1 + x) = x − x²/2 + x³/3 − …, 1/(1 − x) = Σxᵏ. Lagrange hata sınırı: |f(x) − Pₙ(x)| ≤ M·|x − a|ⁿ⁺¹/(n + 1)!; burada M, a ile x arasında |f⁽ⁿ⁺¹⁾|’in en büyük değeridir.

Maclaurin polinomu

P₂(x) = 1 + 3x + 4,5x²

Yerine koyun

P₂(0,5) = 1 + 1,5 + 1,125 = 3,625

Cevap

P₂(0,5) = 3,625

Tam değer f(0,5) = 4,481689’dir; daha fazla terim aldığınızda ya da 0’a daha yakın bir nokta seçtiğinizde hata, 0,856689, küçülür.

13.Laplace dönüşümleri

Cevap: A = −2,667

Laplace dönüşümü: F(s) = ∫₀∞ f(t)·e−st dt türevleri s ile çarpmaya çevirir: ℒ{f′} = sF(s) − f(0), ℒ{f″} = s²F(s) − s·f(0) − f′(0). Standart çiftler: 1 ↔ 1/s, e−at ↔ 1/(s + a), t·e−at ↔ 1/(s + a)², sin ωt ↔ ω/(s² + ω²), cos ωt ↔ s/(s² + ω²); s → s + σ kayması zaman fonksiyonunu e−σt ile çarpar. Rasyonel bir F(s)’in ters dönüşümünü almak için onu kısmi kesirlere ayırın: basit bir p kutbunun kalıntısı A = [(s − p)·F(s)] değerinin s = p’deki değeridir. Son değer teoremi: f(∞) = lims→0 s·F(s); yalnızca s·F(s)’in tüm kutupları sol yarı düzlemdeyse geçerlidir. Başlangıç değeri teoremi: f(0⁺) = lims→∞ s·F(s).

Paydayı çarpanlarına ayırın

s² + 11s + 28 = (s + 4)(s + 7)
F(s) = A/(s + 4) + B/(s + 7)

Kapatma kuralı

(s + 4) ile çarpın ve s = −4 koyun: B terimi yok olur.

A = (4s + 8)/(s + 7) |s = −4 = −8/3 = −2,667

Cevap

A = −2,667
(B = 6,667, dolayısıyla f(t) = −2,667·e−4t + 6,667·e−7t)
14.Laplace dönüşümleri

Cevap: g(0.2) = 1,458

Laplace dönüşümü: F(s) = ∫₀∞ f(t)·e−st dt türevleri s ile çarpmaya çevirir: ℒ{f′} = sF(s) − f(0), ℒ{f″} = s²F(s) − s·f(0) − f′(0). Standart çiftler: 1 ↔ 1/s, e−at ↔ 1/(s + a), t·e−at ↔ 1/(s + a)², sin ωt ↔ ω/(s² + ω²), cos ωt ↔ s/(s² + ω²); s → s + σ kayması zaman fonksiyonunu e−σt ile çarpar. Rasyonel bir F(s)’in ters dönüşümünü almak için onu kısmi kesirlere ayırın: basit bir p kutbunun kalıntısı A = [(s − p)·F(s)] değerinin s = p’deki değeridir. Son değer teoremi: f(∞) = lims→0 s·F(s); yalnızca s·F(s)’in tüm kutupları sol yarı düzlemdeyse geçerlidir. Başlangıç değeri teoremi: f(0⁺) = lims→∞ s·F(s).

Transfer fonksiyonu

G(s) = Y(s)/U(s) = 12/(s² + 5s + 6)

Kısmi kesirler

s² + 5s + 6 = (s + 2)(s + 3)
A = 12, B = −12

Darbe yanıtı

g(t) = 12·e−2t − 12·e−3t
g(0,2) = 1,458

Cevap

g(0,2) = 1,458
15.Evrişim ve LTI sistemler

Cevap: y(2.5) = 0,02152

Sürekli evrişim: y(t) = ∫ x(τ)·h(t − τ) dτ. h’yi çevirin, t konumuna kaydırın ve çakışan kısımların çarpımını integre edin. Nedensel işaretler için integral 0’dan t’ye kadar alınır. Yararlı sonuçlar: y’nin alanı, x’in alanı çarpı h’nin alanıdır; x, t₁’den t₂’ye ve h, t₃’ten t₄’e kadar sürüyorsa y, t₁ + t₃’ten t₂ + t₄’e kadar sürer. h(t) = e−atu(t) ve A yüksekliğinde bir basamak için y(t) = (A/a)(1 − e−at).

Darbenin sonundaki çıkış

y(1) = (1/2)(1 − e−2) = 0,4323

Darbeden sonraki sönümlenme

y(2,5) = 0,4323·e−2·1,5 = 0,02152

Cevap

y(2,5) = 0,02152
16.Evrişim ve LTI sistemler

Cevap: Ym = 1,768

Darbe yanıtı ve Fourier serisi: h(t) darbe yanıtı bir LTI sistemi tamamen tanımlar: y′ + a·y = b·x için h(t) = b·e−atu(t), y[n] = a·y[n − 1] + b·x[n] için ise h[n] = b·aⁿu[n]’dir. cos ωt sinüsü, |H(jω)| kazancı ve ∠H(jω) fazıyla geçer; burada H, h’nin Fourier dönüşümüdür. Periyodik bir işaret, k/T’deki harmoniklerin toplamıdır: ±A’lık bir kare dalgada yalnızca tek harmonikler vardır ve genlikleri 4A/(kπ)’dir; tepe değeri A olan bir üçgen dalgada 8A/(π²k²), A yüksekliğinde ve D görev oranında bir darbe katarında ise ortalama A·D ve harmonikler (2A/(kπ))·|sin(kπD)|’dir.

Frekans yanıtı

H(jω) = 5/(20 + jω)

Giriş frekansındaki kazanç

|H(j20)| = 5/√(20² + 20²) = 0,1768
Ym = 10·0,1768 = 1,768

Cevap

Ym = 1,768

ExamProblems · examproblems.com/courses/engineering-mathematics-2