y″ + 7y′ + 12y = 0 denklemini y(0) = 2 ve y′(0) = -4 ile çözün. y(2) değerini bulun.
y″ + 7y′ + 12y = 0y(0) = 2y′(0) = -4
y(2) =
10.Diferansiyel denklemlerZor
Bir sistem t ≥ 0 için y″ + y′ + 25,25y = 25,25 denklemine uyuyor ve durgun halden başlıyor: y(0) = 0, y′(0) = 0. y(1,5) değerini bulun; açılar radyan cinsinden.
y″ + y′ + 25,25y = 25,25y(0) = 0y′(0) = 0
y(1.5) =
11.Matrisler ve determinantlarOrta
Gösterilen matrisler için C = AB olsun. c21 elemanını bulun (satır 2, sütun 1).
A = [0 −2; 1 −3]B = [6 −5; −5 −2]
c21 =
12.Matrisler ve determinantlarZor
−2x + 6y = 12 ve −4x + 2y = −7 sistemini çözün. x'yi bulun.
−2x + 6y = 12−4x + 2y = −7
x =
13.Vektörler: skaler ve vektörel çarpımOrta
a = (−3, 5, 4) ve b = (−6, k, −2) vektörlerinin dik olduğu k değerini bulun.
a = (−3, 5, 4)b = (−6, k, −2)
k =
14.Vektörler: skaler ve vektörel çarpımZor
Bir köşeden çıkan kenarları a = (2, −2, 5), b = (5, 1, 0) ve c = (1, −5, −4) olan paralelyüzlünün hacmini V bulun.
a = (2, −2, 5)b = (5, 1, 0)c = (1, −5, −4)
V =
15.OlasılıkOrta
11 kişilik bir gruptan 3 kişilik bir komite kaç farklı şekilde N seçilebilir? Sıra önemli değildir.
n = 11k = 3
N =
16.OlasılıkZor
Bir testte 5 çoktan seçmeli soru var. Tahminle cevap veren bir öğrenci her birini bağımsız olarak 0,3 olasılıkla doğru yapıyor. Tam olarak 2 doğru cevap olasılığı P nedir?
Bir büyüklük ortalaması 170 ve standart sapması 5 olan normal dağılımlıdır. Değerlerin hangi oranı P 167,5'ün altındadır?
μ = 170σ = 5x = 167,5
P =
19.Normal dağılımOrta
bagajlı yolcular kütleleri bağımsız ve normaldir; ortalama 85 kg, standart sapma 12 kg. Bunlardan 6 tanesinin toplam kütlesinin 539,4 kg değerini aşma olasılığını P bulun. z’yi iki ondalığa yuvarlayın.
μ = 85 kgσ = 12 kgn = 6> 539,4 kg
P =
20.Normal dağılımZor
torba ağırlıkları, ortalaması 250 g ve standart sapması 5 g olan normal dağılıma uyar. Altında kalan değerlerin oranı %95 olan x değerini bulun (95. yüzdelik).
μ = 250σ = 5P = 95%
x = g
3Çözeltiler
1.Limitler
Cevap: L = 0,002479
Limitler: önce doğrudan yerine koymayı deneyin. 0/0 verirse önce sadeleştirin: çarpanlarına ayırıp ortak çarpanı sadeleştirin ya da eşlenikle çarpın. x → ∞ iken pay ve paydayı x’in en yüksek kuvvetine bölün. L'Hôpital kuralı: f/g 0/0 veya ∞/∞ veriyorsa lim f/g = lim f′/g′; pay ve paydanın türevi ayrı ayrı alınır (bölüm kuralıyla değil).
Logaritma alın
ln L = limx→∞ 3·x·ln(1 − 2/x)
Hesaplayın
u → 0 iken ln(1 + u)/u → 1, dolayısıyla x·ln(1 + a/x) → a.
ln L = 3·(−2) = −6
Logaritmayı geri alın
L = e−6 = 0,002479
Cevap
L = 0,002479
2.Limitler
Cevap: L = 0,4
Limitler: önce doğrudan yerine koymayı deneyin. 0/0 verirse önce sadeleştirin: çarpanlarına ayırıp ortak çarpanı sadeleştirin ya da eşlenikle çarpın. x → ∞ iken pay ve paydayı x’in en yüksek kuvvetine bölün. L'Hôpital kuralı: f/g 0/0 veya ∞/∞ veriyorsa lim f/g = lim f′/g′; pay ve paydanın türevi ayrı ayrı alınır (bölüm kuralıyla değil).
L'Hôpital kuralı
L = limx→0 [2/(1 + 2x)]/[5·cos 5x]
x = 0 koyun
L = 2/5 = 0,4
Cevap
L = 0,4
3.Türevler
Cevap: f′(−1) = −0,6667
Türev alma: f′(x) türevi grafiğin x noktasındaki eğimidir. Kuvvet kuralı: (xⁿ)′ = n·xⁿ⁻¹. Çarpım kuralı: (uv)′ = u′v + uv′. Zincir kuralı: (f(g(x)))′ = f′(g(x))·g′(x). f′(x) = 0 olan yerde grafiğin yatay teğeti vardır: maksimum, minimum ya da eyer noktası.
Logaritma için zincir kuralı
f′(x) = 2x/(x2 + 2)
Yerine koyun
f′(−1) = −2/3 = −0,6667
Cevap
f′(−1) = −0,6667
4.Türevler
Cevap: b = −3
Türev alma: f′(x) türevi grafiğin x noktasındaki eğimidir. Kuvvet kuralı: (xⁿ)′ = n·xⁿ⁻¹. Çarpım kuralı: (uv)′ = u′v + uv′. Zincir kuralı: (f(g(x)))′ = f′(g(x))·g′(x). f′(x) = 0 olan yerde grafiğin yatay teğeti vardır: maksimum, minimum ya da eyer noktası.
Nokta ve eğim
f(2) = −1
f′(x) = x − 1 → f′(2) = 1
x = 0'da teğet
b = f(x₀) − f′(x₀)·x₀ = −1 − 1·2 = −3
Cevap
b = −3
5.İntegraller
Cevap: I = 2,333
Belirli integraller: ∫ₐᵇ f(x) dx, a'dan b'ye grafik ile x ekseni arasındaki işaretli alandır. Bir ilkel fonksiyon F (F′ = f) bulun ve F(b) − F(a)'yı hesaplayın. Kuvvet kuralı: ∫xⁿ dx = xⁿ⁺¹/(n + 1). İki eğri arasındaki alan ∫(üst − alt) dx'tir.
Değişken değiştirme
u = x² + 1, du = 2x dx
I = ∫12 u2 du
İntegral alın ve sınırları koyun
I = [u3/3]12 = (8 − 1)/3 = 2,333
Cevap
I = 2,333
6.İntegraller
Cevap: A = 1,125
Belirli integraller: ∫ₐᵇ f(x) dx, a'dan b'ye grafik ile x ekseni arasındaki işaretli alandır. Bir ilkel fonksiyon F (F′ = f) bulun ve F(b) − F(a)'yı hesaplayın. Kuvvet kuralı: ∫xⁿ dx = xⁿ⁺¹/(n + 1). İki eğri arasındaki alan ∫(üst − alt) dx'tir.
Kesişim noktaları
2x2 = 3x → x = 0, x = 1,5
Üst eksi alt integrali alın
A = [1,5x2 − 0,6667x3]01,5 = 1,125
Cevap
A = 1,125
7.Karmaşık sayılar
Cevap: θ = 30 °
Kutupsal biçim: z = r∠θ = r(cos θ + j sin θ) = r·ejθ; r = |z| ve θ = arg z. Dikdörtgen biçime dönüş: a = r cos θ, b = r sin θ. Argüman için bölge gerekir: θ = atan(b/a) yalnızca a > 0 için geçerlidir; a < 0 için 180° ekleyin ya da çıkarın. Kutupsal biçimde çarpma kolaydır: modülleri çarpın, argümanları toplayın; bölmek için modülleri bölün, argümanları çıkarın.
w’nun modülü ve argümanı
|w| = 2,5 · 1,5 = 3,75
θ = 125° + (−95)° = 30°
Argüman
θ = 30°
Cevap
θ = 30°
8.Karmaşık sayılar
Cevap: r = −5
De Moivre ve kökler: (r∠θ)ⁿ = rⁿ∠nθ. zⁿ = R∠φ denkleminin tam olarak n kökü vardır; hepsinin modülü R1/n’dir ve argümanları k = 0, 1, …, n − 1 için (φ + 360°·k)/n’dir: bir çember üzerinde eşit aralıklarla, 360°/n arayla dizilirler. p² < 4q olan z² + pz + q = 0 ikinci derece denkleminin karmaşık kökleri z = −p/2 ± j√(q − p²/4)’tür; gerçel katsayılı bir polinomun karmaşık kökleri her zaman a ± jb eşlenik çiftleri hâlindedir.
İkinci mertebeden doğrusal denklemler: y″ + b·y′ + c·y = 0 için y = ert deneyin: bu, r² + b·r + c = 0 karakteristik denklemini verir. İki farklı gerçek kök r₁ ≠ r₂, y = A·er₁t + B·er₂t verir (aşırı sönümlü); çift kök r, y = (A + Bt)·ert verir (kritik sönümlü); −α ± jω karmaşık kökleri y = e−αt(A cos ωt + B sin ωt) verir (az sönümlü, salınımlı). Başlangıç değerleri y(0) ve y′(0), A ile B’yi belirler. y″ + 2ζωny′ + ωn²y = 0 biçiminde yazıldığında ωn doğal frekans, ζ sönüm oranıdır: ζ < 1 salınım yapar. Sabit bir girişle, y″ + by′ + cy = c·K, çözüm K sürekli değeri artı serbest tepkidir.
Karakteristik kökler
(r + 3)(r + 4) = 0 → r = −3, −4
Başlangıç değerlerinden sabitler
A + B = 2, −3A − 4B = -4
A = 4, B = −2
Hesaplayın
y(2) = 4·e−6 + (−2)·e−8 = 0,009244
Cevap
y(2) = 0,009244
10.Diferansiyel denklemler
Cevap: y(1.5) = 0,792
İkinci mertebeden doğrusal denklemler: y″ + b·y′ + c·y = 0 için y = ert deneyin: bu, r² + b·r + c = 0 karakteristik denklemini verir. İki farklı gerçek kök r₁ ≠ r₂, y = A·er₁t + B·er₂t verir (aşırı sönümlü); çift kök r, y = (A + Bt)·ert verir (kritik sönümlü); −α ± jω karmaşık kökleri y = e−αt(A cos ωt + B sin ωt) verir (az sönümlü, salınımlı). Başlangıç değerleri y(0) ve y′(0), A ile B’yi belirler. y″ + 2ζωny′ + ωn²y = 0 biçiminde yazıldığında ωn doğal frekans, ζ sönüm oranıdır: ζ < 1 salınım yapar. Sabit bir girişle, y″ + by′ + cy = c·K, çözüm K sürekli değeri artı serbest tepkidir.
Matrisler: 2×2 matrisin determinantı ad − bc'dir. 3×3 için bir satır boyunca açın: her eleman, kendi satırı ve sütunu silinince kalan 2×2 matrisin determinantıyla çarpılır, işaretler + − + şeklinde değişir. Özdeğerler λ, det(A − λI) = 0'ı sağlar; 2×2 için bu λ² − (iz)·λ + det = 0'dır.
Satır çarpı sütun
c21 = 1·6 + (−3)·(−5) = 21
Cevap
c21 = 21
12.Matrisler ve determinantlar
Cevap: x = 3,3
Matrisler: 2×2 matrisin determinantı ad − bc'dir. 3×3 için bir satır boyunca açın: her eleman, kendi satırı ve sütunu silinince kalan 2×2 matrisin determinantıyla çarpılır, işaretler + − + şeklinde değişir. Özdeğerler λ, det(A − λI) = 0'ı sağlar; 2×2 için bu λ² − (iz)·λ + det = 0'dır.
Katsayılar matrisinin determinantı
det A = (−2)·2 − 6·(−4) = 20
x sütununu değiştirin
det Aₓ = 12·2 − 6·(−7) = 66
x = 66/20 = 3,3
Cevap
x = 3,3
y = 3,1
13.Vektörler: skaler ve vektörel çarpım
Cevap: k = −2
Dot product:a·b = axbx + ayby + azbz = |a|·|b|·cos θ, a scalar. It gives the angle between two vectors, cos θ = a·b/(|a|·|b|), and it is zero when they are perpendicular. The scalar projection of a onto b is a·b/|b|, and a constant force F moving through a displacement d does work W = F·d.
Skaler çarpım sıfıra eşit
a·b = (−3)·(−6) + 5·k + 4·(−2) = 0
10 + 5·k = 0
k için çözün
k = −10/5 = −2
Cevap
k = −2
14.Vektörler: skaler ve vektörel çarpım
Cevap: V = 178
Cross product:a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx) is perpendicular to both vectors, and |a × b| = |a|·|b|·sin θ is the area of the parallelogram they span (the triangle has half of it). Order matters: b × a = −(a × b). The moment of a force F applied at point A about point O is MO = r × F, with r = A − O.
Vektörel çarpım b × c
(b × c)x = bycz − bzcy = 1·(−4) − 0·(−5) = −4
(b × c)y = bzcx − bxcz = 0·1 − 5·(−4) = 20
(b × c)z = bxcy − bycx = 5·(−5) − 1·1 = −26
a ile skaler çarpım
a·(b × c) = 2·(−4) + (−2)·20 + 5·(−26) = −178
V = |−178| = 178
Cevap
V = 178
15.Olasılık
Cevap: N = 165
Olasılık: eşit olasılıklı sonuçlarda P(A) = uygun/toplam. Bağımsız olaylarda çarpılır: P(A ve B) = P(A)·P(B). Tümleyen çoğu zaman işe yarar: P(en az bir) = 1 − P(hiç). Binom: başarı olasılığı p olan n bağımsız denemede P(X = k) = C(n, k)·pᵏ·(1 − p)ⁿ⁻ᵏ.
Kombinasyonlar
C(11, 3) = (11·10·9)/(3·2·1) = 165
Cevap
N = 165
16.Olasılık
Cevap: P = 0,3087
Olasılık: eşit olasılıklı sonuçlarda P(A) = uygun/toplam. Bağımsız olaylarda çarpılır: P(A ve B) = P(A)·P(B). Tümleyen çoğu zaman işe yarar: P(en az bir) = 1 − P(hiç). Binom: başarı olasılığı p olan n bağımsız denemede P(X = k) = C(n, k)·pᵏ·(1 − p)ⁿ⁻ᵏ.
Binom formülü
P(X = 2) = 10·0,32·0,73 = 10·0,09·0,343 = 0,3087
Cevap
P = 0,3087
17.Betimsel istatistik
Cevap: s = 6,892
Betimsel istatistik: ortalama, toplamın n'ye bölümüdür; medyan, sıralanmış verinin ortadaki değeridir (n çiftse ortadaki iki değerin ortalaması). Örneklem standart sapması s = √(Σ(x − x̄)²/(n − 1)). z puanı z = (x − μ)/σ, bir değerin ortalamadan kaç standart sapma uzakta olduğunu söyler.
Ortalama
x̄ = 180/5 = 36
Sapmaların kareleri
Σ(x − x̄)² = 1² + 2² + (−6)² + 10² + (−7)² = 190
Standart sapma
s = √(190/4) = 6,892
Cevap
s = 6,892
18.Betimsel istatistik
Cevap: P = 0,3085
Betimsel istatistik: ortalama, toplamın n'ye bölümüdür; medyan, sıralanmış verinin ortadaki değeridir (n çiftse ortadaki iki değerin ortalaması). Örneklem standart sapması s = √(Σ(x − x̄)²/(n − 1)). z puanı z = (x − μ)/σ, bir değerin ortalamadan kaç standart sapma uzakta olduğunu söyler.
Standartlaştırın
z = −0,5
Standart normal tablo
Φ(−0,5) = 0,3085
P = 0,3085
Cevap
P = 0,3085
19.Normal dağılım
Cevap: P = 0,1587
Normal değişkenlerin toplamı ve farkı: X ve Y bağımsız ve normal ise X + Y ve X − Y de normaldir. Ortalamalar toplanır ya da çıkarılır: E(X ± Y) = μX ± μY. Varyanslar fark için de her zaman toplanır: Var(X ± Y) = σX² + σY², dolayısıyla σ = √(σX² + σY²). Standart sapmalar asla doğrudan toplanmaz. Aynı dağılıma sahip n bağımsız parçanın toplamının ortalaması n·μ, standart sapması σ·√n’dir. Sonra her zamanki gibi standartlaştırın: z = (x − ortalama)/σ ve Φ(z)’yi okuyun.
Toplamın dağılımı
μT = 510 kg, σT = 12·√6 = 29,39 kg
Standartlaştırın
z = (539,4 − 510)/29,39 = 1
Olasılık
P = 1 − Φ(1) = 0,1587
Cevap
P = 0,1587
20.Normal dağılım
Cevap: x = 258,2 g
Normal dağılım: bir x değerini z = (x − μ)/σ ile z puanına çevirin; z, ortalamadan kaç standart sapma uzakta olunduğunu sayar. z tablosu (ya da Φ(z)) z’nin solundaki alanı, yani P(X < x) değerini verir. Sağdaki alan 1 − Φ(z), iki değer arasındaki alan ise bu iki alanın farkıdır.