f(x) = x3 − 10,5x2 + 36x + 1 olsun. Yerel maksimumun x koordinatı x'i bulun.
f(x) = x3 − 10,5x2 + 36x + 1
x =
5.İntegrallerOrta
I = ∫01 2x·(x² + 1)2 dx'i hesaplayın.
f(x) = 2x·(x² + 1)2[0, 1]
I =
6.İntegrallerZor
y = 0,5x2 ve y = x ile sınırlanan bölgenin alanı A'ı bulun.
y = 0,5x2y = x
A =
7.Karmaşık sayılarOrta
z = −8 − j4 sayısının argümanını, θ, derece cinsinden, −180° ile 180° arasındaki esas değer olarak bulun.
z = −8 − j4
θ = °
8.Karmaşık sayılarZor
n = 4 ve w = 16∠−60° için zⁿ = w denkleminin kökleri, k = 0, 1, 2, 3 olmak üzere zk = R1/n∠((φ + 360°·k)/n)’dir. z₃ kökünün sanal kısmını bulun.
w = 16∠−60°n = 4k = 3
Im(z₃) =
9.Diferansiyel denklemlerOrta
84 °C’deki bir fincan kahve 20 °C’deki bir odada bırakılıyor. 5 dakika sonra sıcaklığı 65 °C’dir. Newton’un soğuma yasasını izler: dT/dt = −k·(T − Tₐ). Başlangıçtan ne kadar süre sonra, t, 36 °C’ye ulaşır?
T0 = 84 °CTa = 20 °CT(5) = 65 °CT = 36 °C
t = min
10.Diferansiyel denklemlerZor
x > 0 için y(1) = 4 koşuluyla y′ + y/x = 4x2 başlangıç değer problemini çözün. y(3) değerini bulun.
y′ + y/x = 4x2y(1) = 4
y(3) =
11.Matrisler ve determinantlarOrta
Gösterilen matrisler için C = AB olsun. c21 elemanını bulun (satır 2, sütun 1).
A = [−6 5; −6 6]B = [−3 2; 6 −2]
c21 =
12.Matrisler ve determinantlarZor
Gösterilen A matrisinin büyük özdeğeri λ'ı bulun.
A = [6 1; −3 2]
λ =
13.Vektörler: skaler ve vektörel çarpımOrta
a = (4, −7, 5) ve b = (6, 7, 6) vektörlerinin skaler çarpımını a·b bulun.
a = (4, −7, 5)b = (6, 7, 6)
a·b =
14.Vektörler: skaler ve vektörel çarpımZor
F = (−60, 50, 0) N kuvveti A(3, 1, −1) noktasına etki ediyor. Koordinatlar metre cinsindendir. Kuvvetin O(0, 0, 0) orijini noktasına göre momentinin x bileşenini Mx bulun.
F = (−60, 50, 0) NA(3, 1, −1) mO(0, 0, 0) m
Mx = N·m
15.OlasılıkOrta
8 kişilik bir gruptan 4 kişilik bir komite kaç farklı şekilde N seçilebilir? Sıra önemli değildir.
n = 8k = 4
N =
16.OlasılıkZor
5 parça test ediliyor ve her biri bağımsız olarak 0,1 olasılıkla bozuluyor. En fazla birinin bozulma olasılığı P nedir?
Bir büyüklük ortalaması 70 ve standart sapması 20 olan normal dağılımlıdır. Değerlerin hangi oranı P 30'ün altındadır?
μ = 70σ = 20x = 30
P =
19.Normal dağılımOrta
yetişkin erkeklerin boyları, ortalaması 178 cm ve standart sapması 7 cm olan normal dağılıma uyar. Hangi oran 172,4 ile 186,75 cm arasındadır? P değerini ondalık sayı olarak verin.
μ = 178σ = 7x1 = 172,4x2 = 186,75
P =
20.Normal dağılımZor
Bir gruptaki erkeklerin boyu X ve kadınların boyu Y bağımsız ve normaldir: X’in ortalaması 180 cm, standart sapması 10 cm; Y’nin ortalaması 170 cm, standart sapması 12 cm’dir. X’in Y’den büyük olma olasılığını P bulun. z’yi iki ondalığa yuvarlayın.
μX = 180 cm, σX = 10 cmμY = 170 cm, σY = 12 cm
P =
3Çözeltiler
1.Limitler
Cevap: L = −1,667
Limitler: önce doğrudan yerine koymayı deneyin. 0/0 verirse önce sadeleştirin: çarpanlarına ayırıp ortak çarpanı sadeleştirin ya da eşlenikle çarpın. x → ∞ iken pay ve paydayı x’in en yüksek kuvvetine bölün. L'Hôpital kuralı: f/g 0/0 veya ∞/∞ veriyorsa lim f/g = lim f′/g′; pay ve paydanın türevi ayrı ayrı alınır (bölüm kuralıyla değil).
En yüksek kuvvete bölün
(−5 + (−2)/x2 + (−4)/x3)/(3 + 2/x2 + 8/x3)
x → ∞ alın
L = −5/3 = −1,667
Cevap
L = −1,667
Dereceler eşitse limit baş katsayıların oranıdır.
2.Limitler
Cevap: L = 2
Limitler: önce doğrudan yerine koymayı deneyin. 0/0 verirse önce sadeleştirin: çarpanlarına ayırıp ortak çarpanı sadeleştirin ya da eşlenikle çarpın. x → ∞ iken pay ve paydayı x’in en yüksek kuvvetine bölün. L'Hôpital kuralı: f/g 0/0 veya ∞/∞ veriyorsa lim f/g = lim f′/g′; pay ve paydanın türevi ayrı ayrı alınır (bölüm kuralıyla değil).
Birinci uygulama
(−2·e−2x + 2)/(2x) → 0/0
İkinci uygulama
4·e−2x/2
x = 0 koyun
L = 4·1/2 = 2
Cevap
L = 2
3.Türevler
Cevap: f′(1) = 6
Türev alma: f′(x) türevi grafiğin x noktasındaki eğimidir. Kuvvet kuralı: (xⁿ)′ = n·xⁿ⁻¹. Çarpım kuralı: (uv)′ = u′v + uv′. Zincir kuralı: (f(g(x)))′ = f′(g(x))·g′(x). f′(x) = 0 olan yerde grafiğin yatay teğeti vardır: maksimum, minimum ya da eyer noktası.
Zincir kuralı
f′(x) = 3·(2x − 3)2·2
Yerine koyun
f′(1) = 3·(−1)2·2 = 6
Cevap
f′(1) = 6
4.Türevler
Cevap: x = 3
Türev alma: f′(x) türevi grafiğin x noktasındaki eğimidir. Kuvvet kuralı: (xⁿ)′ = n·xⁿ⁻¹. Çarpım kuralı: (uv)′ = u′v + uv′. Zincir kuralı: (f(g(x)))′ = f′(g(x))·g′(x). f′(x) = 0 olan yerde grafiğin yatay teğeti vardır: maksimum, minimum ya da eyer noktası.
Belirli integraller: ∫ₐᵇ f(x) dx, a'dan b'ye grafik ile x ekseni arasındaki işaretli alandır. Bir ilkel fonksiyon F (F′ = f) bulun ve F(b) − F(a)'yı hesaplayın. Kuvvet kuralı: ∫xⁿ dx = xⁿ⁺¹/(n + 1). İki eğri arasındaki alan ∫(üst − alt) dx'tir.
Değişken değiştirme
u = x² + 1, du = 2x dx
I = ∫12 u2 du
İntegral alın ve sınırları koyun
I = [u3/3]12 = (8 − 1)/3 = 2,333
Cevap
I = 2,333
6.İntegraller
Cevap: A = 0,6667
Belirli integraller: ∫ₐᵇ f(x) dx, a'dan b'ye grafik ile x ekseni arasındaki işaretli alandır. Bir ilkel fonksiyon F (F′ = f) bulun ve F(b) − F(a)'yı hesaplayın. Kuvvet kuralı: ∫xⁿ dx = xⁿ⁺¹/(n + 1). İki eğri arasındaki alan ∫(üst − alt) dx'tir.
Kesişim noktaları
0,5x2 = x → x = 0, x = 2
Üst eksi alt integrali alın
A = [0,5x2 − 0,1667x3]02 = 0,6667
Cevap
A = 0,6667
7.Karmaşık sayılar
Cevap: θ = −153,4 °
Kutupsal biçim: z = r∠θ = r(cos θ + j sin θ) = r·ejθ; r = |z| ve θ = arg z. Dikdörtgen biçime dönüş: a = r cos θ, b = r sin θ. Argüman için bölge gerekir: θ = atan(b/a) yalnızca a > 0 için geçerlidir; a < 0 için 180° ekleyin ya da çıkarın. Kutupsal biçimde çarpma kolaydır: modülleri çarpın, argümanları toplayın; bölmek için modülleri bölün, argümanları çıkarın.
Bölge
a = −8, b = −4 → III
Referans açı
α = atan(4/8) = 26,57°
Argüman
θ = −(180° − α) = −153,4°
Cevap
θ = −153,4°
Kutupsal biçimde z = 8,944∠−153,4°.
8.Karmaşık sayılar
Cevap: Im(z₃) = −1,932
De Moivre ve kökler: (r∠θ)ⁿ = rⁿ∠nθ. zⁿ = R∠φ denkleminin tam olarak n kökü vardır; hepsinin modülü R1/n’dir ve argümanları k = 0, 1, …, n − 1 için (φ + 360°·k)/n’dir: bir çember üzerinde eşit aralıklarla, 360°/n arayla dizilirler. p² < 4q olan z² + pz + q = 0 ikinci derece denkleminin karmaşık kökleri z = −p/2 ± j√(q − p²/4)’tür; gerçel katsayılı bir polinomun karmaşık kökleri her zaman a ± jb eşlenik çiftleri hâlindedir.
4 kök, yarıçapı 2 olan çember üzerinde, birbirinden 90° arayla durur.
9.Diferansiyel denklemler
Cevap: t = 19,68 min
Birinci mertebe diferansiyel denklemler: dy/dt = k·y’nin çözümü y = y₀·ekt’dir (k > 0 için büyüme, k < 0 için azalma); T yarı ömrü k = ln 2/T verir. Newton’un soğuma yasası dT/dt = −k·(T − Tₐ), T(t) = Tₐ + (T₀ − Tₐ)·e−kt verir. y′ + p(x)·y = q(x) lineer denklemi μ = e∫p dx integrasyon çarpanıyla çözülür: (μy)′ = μq, dolayısıyla μy = ∫μq dx + C.
Soğuma sabiti
k = ln(64/45)/5 = 0,07044 min⁻¹
Hedefe ulaşma süresi
t = ln(64/16)/0,07044 = 19,68 min
Cevap
t = 19,68 min
10.Diferansiyel denklemler
Cevap: y(3) = 28
Birinci mertebe diferansiyel denklemler: dy/dt = k·y’nin çözümü y = y₀·ekt’dir (k > 0 için büyüme, k < 0 için azalma); T yarı ömrü k = ln 2/T verir. Newton’un soğuma yasası dT/dt = −k·(T − Tₐ), T(t) = Tₐ + (T₀ − Tₐ)·e−kt verir. y′ + p(x)·y = q(x) lineer denklemi μ = e∫p dx integrasyon çarpanıyla çözülür: (μy)′ = μq, dolayısıyla μy = ∫μq dx + C.
İntegrasyon çarpanı
μ = e∫1/x dx = x1
İntegral alın
(x1y)′ = 4x3 → x1y = 4x4/4 + C
Başlangıç koşulu
4 = 4/4 + C → C = 3
Hesaplayın
y(3) = (4·34/4 + 3)/31 = 28
Cevap
y(3) = 28
11.Matrisler ve determinantlar
Cevap: c21 = 54
Matrisler: 2×2 matrisin determinantı ad − bc'dir. 3×3 için bir satır boyunca açın: her eleman, kendi satırı ve sütunu silinince kalan 2×2 matrisin determinantıyla çarpılır, işaretler + − + şeklinde değişir. Özdeğerler λ, det(A − λI) = 0'ı sağlar; 2×2 için bu λ² − (iz)·λ + det = 0'dır.
Satır çarpı sütun
c21 = (−6)·(−3) + 6·6 = 54
Cevap
c21 = 54
12.Matrisler ve determinantlar
Cevap: λ = 5
Matrisler: 2×2 matrisin determinantı ad − bc'dir. 3×3 için bir satır boyunca açın: her eleman, kendi satırı ve sütunu silinince kalan 2×2 matrisin determinantıyla çarpılır, işaretler + − + şeklinde değişir. Özdeğerler λ, det(A − λI) = 0'ı sağlar; 2×2 için bu λ² − (iz)·λ + det = 0'dır.
Karakteristik denklem
λ² − (8)λ + (15) = 0
Çözün
λ = (8 ± √(4))/2 → λ = 3, 5
λ = 5
Cevap
λ = 5
13.Vektörler: skaler ve vektörel çarpım
Cevap: a·b = 5
Skaler çarpım:a·b = axbx + ayby + azbz = |a|·|b|·cos θ bir skalerdir. İki vektör arasındaki açıyı verir, cos θ = a·b/(|a|·|b|), ve vektörler dik olduğunda sıfırdır. a’nın b üzerindeki skaler izdüşümü a·b/|b|’dir ve d yer değiştirmesi boyunca hareket eden sabit bir F kuvveti W = F·d işi yapar.
Karşılıklı bileşenleri çarpıp toplayın
a·b = 4·6 + (−7)·7 + 5·6 = 24 + (−49) + 30 = 5
Cevap
a·b = 5
Pozitif: vektörler arasındaki açı 90°’den küçüktür.
14.Vektörler: skaler ve vektörel çarpım
Cevap: Mx = 50 N·m
Vektörel çarpım:a × b = (aybz − azby, azbx − axbz, axby − aybx) her iki vektöre de diktir ve |a × b| = |a|·|b|·sin θ, bu vektörlerin gerdiği paralelkenarın alanıdır (üçgen bunun yarısıdır). Sıra önemlidir: b × a = −(a × b). A noktasına uygulanan F kuvvetinin O noktasına göre momenti MO = r × F’dir; burada r = A − O.
Olasılık: eşit olasılıklı sonuçlarda P(A) = uygun/toplam. Bağımsız olaylarda çarpılır: P(A ve B) = P(A)·P(B). Tümleyen çoğu zaman işe yarar: P(en az bir) = 1 − P(hiç). Binom: başarı olasılığı p olan n bağımsız denemede P(X = k) = C(n, k)·pᵏ·(1 − p)ⁿ⁻ᵏ.
Kombinasyonlar
C(8, 4) = (8·7·6·5)/(4·3·2·1) = 70
Cevap
N = 70
16.Olasılık
Cevap: P = 0,9185
Olasılık: eşit olasılıklı sonuçlarda P(A) = uygun/toplam. Bağımsız olaylarda çarpılır: P(A ve B) = P(A)·P(B). Tümleyen çoğu zaman işe yarar: P(en az bir) = 1 − P(hiç). Binom: başarı olasılığı p olan n bağımsız denemede P(X = k) = C(n, k)·pᵏ·(1 − p)ⁿ⁻ᵏ.
Sıfır ve bir arıza
P(X = 0) = 0,95 = 0,5905
P(X = 1) = 5·0,1·0,94 = 0,3281
Toplayın
P = 0,5905 + 0,3281 = 0,9185
Cevap
P = 0,9185
17.Betimsel istatistik
Cevap: s = 16,33
Betimsel istatistik: ortalama, toplamın n'ye bölümüdür; medyan, sıralanmış verinin ortadaki değeridir (n çiftse ortadaki iki değerin ortalaması). Örneklem standart sapması s = √(Σ(x − x̄)²/(n − 1)). z puanı z = (x − μ)/σ, bir değerin ortalamadan kaç standart sapma uzakta olduğunu söyler.
Betimsel istatistik: ortalama, toplamın n'ye bölümüdür; medyan, sıralanmış verinin ortadaki değeridir (n çiftse ortadaki iki değerin ortalaması). Örneklem standart sapması s = √(Σ(x − x̄)²/(n − 1)). z puanı z = (x − μ)/σ, bir değerin ortalamadan kaç standart sapma uzakta olduğunu söyler.
Standartlaştırın
z = −2
Standart normal tablo
Φ(−2) = 0,02275
P = 0,02275
Cevap
P = 0,02275
19.Normal dağılım
Cevap: P = 0,6825
Normal dağılım: bir x değerini z = (x − μ)/σ ile z puanına çevirin; z, ortalamadan kaç standart sapma uzakta olunduğunu sayar. z tablosu (ya da Φ(z)) z’nin solundaki alanı, yani P(X < x) değerini verir. Sağdaki alan 1 − Φ(z), iki değer arasındaki alan ise bu iki alanın farkıdır.
z puanları
z₁ = (172,4 − 178)/7 = −0,8
z₂ = (186,75 − 178)/7 = 1,25
Aradaki alan
P = Φ(1,25) − Φ(−0,8) = 0,8944 − 0,2119 = 0,6825
Cevap
P = 0,6825
20.Normal dağılım
Cevap: P = 0,7389
Normal değişkenlerin toplamı ve farkı: X ve Y bağımsız ve normal ise X + Y ve X − Y de normaldir. Ortalamalar toplanır ya da çıkarılır: E(X ± Y) = μX ± μY. Varyanslar fark için de her zaman toplanır: Var(X ± Y) = σX² + σY², dolayısıyla σ = √(σX² + σY²). Standart sapmalar asla doğrudan toplanmaz. Aynı dağılıma sahip n bağımsız parçanın toplamının ortalaması n·μ, standart sapması σ·√n’dir. Sonra her zamanki gibi standartlaştırın: z = (x − ortalama)/σ ve Φ(z)’yi okuyun.