pH’a bakın: 7,35’in altı asidoz, 7,45’in üstü alkalozdur.
Bunu açıklayan değeri bulun: PaCO₂ pH’ın tersi yönde hareket ediyorsa solunumsal, HCO₃⁻ pH ile aynı yönde hareket ediyorsa metabolik bozukluktur.
Öbür değere bakın: normalse kompanse olmamış, kompanse eden yönde anormalse kısmi kompansasyon, pH normal ve her iki değer anormalse tam kompansasyon vardır.
Kg başına değerleri toplamlara çevirin: Vd (L) = L/kg × ağırlık, CL (L/sa) = L/kg/sa × ağırlık.
Bağıntıyı seçin: C = C₀·e−kt, YD = Vd·C/(S·F), idame hızı = CL·Css/(S·F), τ = ln(Ctepe/C_çukur)/k.
Böbrek işlevi için önce KrKl’yi Cockcroft–Gault ile tahmin edin, sonra dozu ya da aralığı ölçekleyin.
Sonucu kontrol edin: düzeyler her yarı ömürde yarıya iner ve kararlı durum yaklaşık beş yarı ömür alır.
2Alıştırma soruları
1.Laboratuvar değerleri ve elektrolitlerOrta
An older adult with chronic kidney disease starts trimethoprim-sulfamethoxazole for a urinary tract infection. Which electrolyte should be monitored closely?
ACalcium, because the drug binds calcium in the gut
BPotassium, because trimethoprim can raise it
CChloride, because the drug causes chloride loss
DSodium, because the drug causes heavy sodium retention
2.Laboratuvar değerleri ve elektrolitlerZor
A patient in DKA is receiving IV fluids and insulin. The glucose has fallen to about 220 mg/dL (12,2 mmol/L), but the anion gap is still high. What change would the nurse expect?
AStop the insulin infusion because the glucose is near normal
BAdd dextrose to the IV fluids and continue the insulin
CGive an IV bolus of sodium bicarbonate at once
DStop the IV fluids and start oral fluids only
3.Arter kan gazı yorumlamaOrta
Bir alıştırma gazı PaCO₂ 26 mmHg (3,5 kPa) gösteriyor. HCO₃⁻ için 24 mmol/L başlangıç değerinden yola çıkın ve şu kuralı kullanın: kronik solunumsal alkalozda PaCO₂, 40’ın altındaki her 10 mmHg için HCO₃⁻ değeri 5 mmol/L düşer. Beklenen HCO₃⁻ değerini bulun.
Bir alıştırma gazı solunumsal asidoz gösteriyor: pH 7,18, PaCO₂ 78 mmHg (10,4 kPa), HCO₃⁻ 28 mmol/L. Sınıflandırmak için ‘HCO₃⁻ her 10 mmHg için 1 mmol/L artar (akut) ya da 3,5 mmol/L artar (kronik)’ kurallarını kullanın. Cevabınıza tıklayın.
pH 7,18PaCO₂ 78 mmHg (10,4 kPa)HCO₃⁻ 28 mmol/L
1akut
2kronik
3kronik üzerine akut
5.Klinik farmakokinetikOrta
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). 98 kg ağırlığındaki bir hastaya digoxin tabletleriyle mcg/L cinsinden 1 düzeyine ulaşmak için yükleme yapılacak. Dağılım hacmi 7 L/kg ve tabletlerin biyoyararlanımı F = 0,7. Toplam oral yükleme dozunu LD mcg cinsinden bulun.
98 kgVd = 7 L/kgC = 1 mcg/LF = 0,7
LD = mcg
6.Klinik farmakokinetikZor
Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). 85 kg ağırlığındaki bir hastanın theophylline düzeyi 6 mg/L; hedef 15 mg/L. İlaç intravenöz olarak aminophylline (S = 0,8) şeklinde veriliyor ve dağılım hacmi 0,5 L/kg. Düzeyi hedefe çıkaran ek yükleme dozu LD nedir?
85 kgVd = 0,5 L/kgC = 6 → 15 mg/LS = 0,8
LD = mg
7.Klinik hemşirelikOrta
Which drug is first-line in an acute asthma attack?
AA long-acting inhaled corticosteroid, used alone at a higher dose
BA nebulised or inhaled short-acting beta2-agonist (salbutamol/albuterol)
CAn oral beta-blocker
DAn oral antihistamine such as cetirizine taken every few hours
8.Klinik hemşirelikZor
A patient has sudden, severe "tearing" chest pain going through to the back and a large difference in blood pressure between the arms. What should be suspected?
APericarditis
BStable angina
CAortic dissection
DGastro-oesophageal reflux
3Çözeltiler
1.Laboratuvar değerleri ve elektrolitler
Cevap: B · Potassium, because trimethoprim can raise it
Cevap: B · Add dextrose to the IV fluids and continue the insulin
Cevap neden bu
The glucose usually falls before the ketoacidosis resolves. Dextrose is added so insulin can continue, clearing ketones without causing hypoglycemia, until the anion gap closes. Stopping insulin too early lets ketoacidosis return.
Cevap
B · Add dextrose to the IV fluids and continue the insulin
3.Arter kan gazı yorumlama
Cevap: HCO₃⁻ = 17 mmol/L
Beklenen kompanzasyon: metabolik asidozda Winter formülü PaCO₂ = 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2 mmHg öngörür; bu aralığın üzerindeki ölçülen değer ek bir solunumsal asidoza, altındaki ek bir solunumsal alkaloza işaret eder. Anyon açığı AG = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻), normalde yaklaşık 8–12 mmol/L, yüksek açıklı metabolik asidozu normal açıklı olandan ayırır; düşük albümin yüksek açığı gizler (albümin 4,0’ın altında kaldığı her g/dL için 2,5 ekleyin). Delta oranı (AG − 12)/(24 − HCO₃⁻) yaklaşık 0,8 ile 2 arasındaysa saf yüksek açıklı asidoza uyar (bazı kaynaklar 0,8 yerine 1 kullanır), bunun altındaysa eklenmiş normal açıklı asidoza, 2’nin üzerindeyse eklenmiş metabolik alkaloza.
PaCO₂ değişimi
|26 − 40| = 14 mmHg → 1,4 × 10 mmHg
Beklenen HCO₃⁻
HCO₃⁻ = 24 − 5·1,4 = 17 mmol/L
Cevap
HCO₃⁻ = 17 mmol/L
4.Arter kan gazı yorumlama
Cevap: akut
Beklenen kompanzasyon: metabolik asidozda Winter formülü PaCO₂ = 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2 mmHg öngörür; bu aralığın üzerindeki ölçülen değer ek bir solunumsal asidoza, altındaki ek bir solunumsal alkaloza işaret eder. Anyon açığı AG = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻), normalde yaklaşık 8–12 mmol/L, yüksek açıklı metabolik asidozu normal açıklı olandan ayırır; düşük albümin yüksek açığı gizler (albümin 4,0’ın altında kaldığı her g/dL için 2,5 ekleyin). Delta oranı (AG − 12)/(24 − HCO₃⁻) yaklaşık 0,8 ile 2 arasındaysa saf yüksek açıklı asidoza uyar (bazı kaynaklar 0,8 yerine 1 kullanır), bunun altındaysa eklenmiş normal açıklı asidoza, 2’nin üzerindeyse eklenmiş metabolik alkaloza.
Beklenen HCO₃⁻
akut: 24 + 1·3,8 = 27,8 mmol/L
kronik: 24 + 3,5·3,8 = 37,3 mmol/L
Karşılaştırın
ölçülen: 28 mmol/L → akut
Cevap
akut
5.Klinik farmakokinetik
Cevap: LD = 980 mcg
Klerens ve hacim: kararlı durumda dozlama hızı eliminasyon hızına eşittir; bu nedenle idame hızı = CL × Css. Yükleme dozu YD = Vd × C/(S × F)’dir; S tuz faktörü (tuzdaki etkin ilaç oranı), F biyoyararlanımdır (IV için 1). İki düzeyden k = ln(C₁/C₂)/Δt; IV bolus için Vd = doz/C₀ ve CL = k × Vd. Sayılar yalnızca alıştırma içindir; hasta başında her zaman yerel protokollere uyun ve yüksek riskli dozları ikinci bir kişiye kontrol ettirin.
Dağılım hacmi
Vd = 7·98 = 686 L
Gereken etkin ilaç miktarı
Vd·C = 686·1 = 686 mcg
Yükleme dozu
LD = 686/(1·0,7) = 980 mcg
Cevap
LD = 980 mcg
Uygulamada doz uygun bir miktara yuvarlanır.
6.Klinik farmakokinetik
Cevap: LD = 478,1 mg
Rejim tasarlama: hızlı IV dozlarda düzey aralık boyunca tepe değerden çukur değere düşer; bu nedenle τ = ln(Ctepe/Cçukur)/k ve tepe değeri geri getiren doz Vd × (Ctepe − Cçukur)’dur. Kararlı durum ortalama düzeyi Css,ort = S·F·doz/(CL·τ)’dur. Bir infüzyon C = (R/CL)(1 − e−kt) şeklinde yükselir. Böbreklerle atılan bir ilaçta doz, kreatinin klerensine göre ölçeklenir. Sayılar yalnızca alıştırma içindir; hasta başında her zaman yerel protokollere uyun ve yüksek riskli dozları ikinci bir kişiye kontrol ettirin.
Dağılım hacmi
Vd = 0,5·85 = 42,5 L
Gereken artış
15 − 6 = 9 mg/L
Yükleme dozu
LD = 42,5·9/(0,8·1) = 478,1 mg
Cevap
LD = 478,1 mg
Uygulamada doz uygun bir miktara yuvarlanır.
7.Klinik hemşirelik
Cevap: B · A nebulised or inhaled short-acting beta2-agonist (salbutamol/albuterol)
Cevap neden bu
Short-acting beta2-agonists relieve bronchospasm within minutes. Oxygen to target, steroids and other treatments are added according to severity.
Cevap
B · A nebulised or inhaled short-acting beta2-agonist (salbutamol/albuterol)
8.Klinik hemşirelik
Cevap: C · Aortic dissection
Cevap neden bu
Aortic dissection classically causes abrupt, tearing pain radiating to the back, with unequal arm pulses or pressures. It is a surgical emergency, and thrombolysis must not be given.