Tıp Bilimleri: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 14 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorular Derse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Arter kan gazı yorumlama

Normal aralıklar: pH 7,35–7,45, PaCO₂ 35–45 mmHg (4,7–6,0 kPa), HCO₃⁻ 22–26 mmol/L
ROME: Solunumsal: PaCO₂ pH’ın tersi yönde; Metabolik: HCO₃⁻ pH ile aynı yönde
Winter formülü: PaCO₂ = 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2
Metabolik alkaloz: PaCO₂ ≈ 0,7·HCO₃⁻ + 21
Anyon açığı: AG = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻) ≈ 8–12
Albümine göre düzeltilmiş açık: AG + 2,5·(4,0 − alb g/dL) = AG + 0,25·(40 − alb g/L)
Delta oranı: (AG − 12)/(24 − HCO₃⁻)
P/F oranı: PaO₂/FiO₂
Alveoler gaz denklemi: PAO₂ = FiO₂·(760 − 47) − PaCO₂/0,8
Serum ozmolalitesi: 2·Na⁺ + glucose + urea (2·Na⁺ + glucose/18 + BUN/2,8)

Yöntem

pH’a bakın: 7,35’in altı asidoz, 7,45’in üstü alkalozdur.
Bunu açıklayan değeri bulun: PaCO₂ pH’ın tersi yönde hareket ediyorsa solunumsal, HCO₃⁻ pH ile aynı yönde hareket ediyorsa metabolik bozukluktur.
Öbür değere bakın: normalse kompanse olmamış, kompanse eden yönde anormalse kısmi kompansasyon, pH normal ve her iki değer anormalse tam kompansasyon vardır.
Metabolik asidozda PaCO₂’yi Winter formülüyle (1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2) karşılaştırın ve anyon açığını Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻) ile hesaplayın.
Yüksek bir anyon açığını delta oranıyla, albümin düşükse de düzeltilmiş açıkla denetleyin.

EKG ritim şeridi yorumlama

Kâğıt (25 mm/sn, 10 mm/mV): 1 küçük kare = 0,04 sn, 1 büyük kare = 0,20 sn, 10 mm = 1 mV
Kalp hızı, düzenli ritim: 300 ÷ büyük kareler = 1500 ÷ küçük kareler = 60 ÷ RR (sn)
Kalp hızı, düzensiz ritim: 6 sn’deki QRS kompleksleri × 10
Normal PR aralığı: 0,12–0,20 s
Normal QRS süresi: < 0.12 s
QTc (Bazett): QT/√RR
QTc (Fridericia): QT/∛RR
QTc (Framingham): QT + 154·(1 − RR)
Sinüs hızları: bradikardi < 60, normal 60–100, taşikardi > 100 /dk
Kaçış hızları: junctional 40–60, ventriküler 20–40 /dk
Hızlı ritimler: SVT dakikada 150–250 (dar), VT dakikada > 100 (geniş)

Yöntem

Hız: düzenli bir ritimde 300’ü iki R dalgası arasındaki büyük karelere ya da 1500’ü küçük karelere bölün; düzensiz bir ritimde 6 saniyedeki QRS komplekslerini sayın ve 10 ile çarpın.
Ritim: R–R aralıklarını karşılaştırın. Eşitse düzenli; tekrarlayan bir örüntü varsa düzenli düzensiz; hiç örüntü yoksa düzensiz düzensizdir.
P dalgaları: DII’de her QRS’in öncesinde, hepsi birbirine benzer, pozitif bir P dalgası var mı? Fibrilasyon ya da testere dişi dalgalarını, ters P dalgalarını ve QRS’siz P dalgalarını arayın.
PR aralığı: P’nin başından QRS’in başına kadar, normalde 0,12–0,20 sn ve sabit. Uzayıp uzamadığına, düşen bir atımdan önce sabit kalıp kalmadığına ya da rastgele değişip değişmediğine bakın.
QRS süresi: 0,12 sn’nin altı dar; 0,12 sn ve üzeri geniştir. Sonra ritmi adlandırın ve QT için saniye cinsinden sürelerle QTc = QT/√RR (Bazett) kullanın.

Kanıta dayalı uygulama istatistikleri

Duyarlılık ve özgüllük: Se = a/(a + c), Sp = d/(b + d)
Prediktif değerler: PPV = a/(a + b), NPV = d/(c + d)
Doğruluk: (a + d)/n
Olabilirlik oranları: LR+ = Se/(1 − Sp), LR− = (1 − Se)/Sp
p prevalansında PPD: Se·p / (Se·p + (1 − Sp)(1 − p))
Odds: odds = p/(1 − p); p = odds/(1 + odds); test sonrası odds = test öncesi odds × LR
Risk ölçüleri: RR = EER/CER, ARR = CER − EER, RRR = ARR/CER
Tedavi edilmesi gereken sayı: NNT = 1/MRA, yukarı yuvarlanır; NNH = 1/(EER − CER)
Odds oranı: OR = ad/(bc)
İnsidans hızı: yeni olgular / kişi-zaman

Yöntem

Hesaplamadan önce 2 × 2 tabloyu çizin ve a, b, c ve d’yi etiketleyin.
Duyarlılığı ve özgüllüğü sütunlar boyunca, prediktif değerleri satırlar boyunca okuyun.
Başka bir prevalans için 10 000 kişi düşünün ve tabloyu Se, Sp ve prevalansla doldurun.
Olabilirlik oranı için olasılığı odds’a çevirin, çarpın ve geri çevirin.
Bir çalışma için önce EER ve CER’yi bulun; sonra GR = EER/CER, MRA = CER − EER ve NNT = 1/MRA yukarı yuvarlanır.

2Alıştırma soruları

1.İnsan anatomisiOrta

Gözün lateral rektus kasını hangi kafa siniri uyarır?

ATroklear sinir (IV)
BOkülomotor sinir (III)
CAbdusens siniri (VI)
DOptik sinir (II)

2.İnsan anatomisiZor

Hasta yalnızca sağ bacağının üzerinde durduğunda pelvisin sol tarafı düşüyor (pozitif Trendelenburg bulgusu). En olası hasar gören sinir hangisidir?

ASağ femoral sinir
BSağ superior gluteal sinir
CSağ inferior gluteal sinir
DSol superior gluteal sinir

3.İnsan fizyolojisiOrta

Bir kan pıhtısını stabilize eden ağı hangi protein oluşturur?

AKollajen
BTrombin
CFibrin
DAlbümin

4.İnsan fizyolojisiZor

Glomerüler filtrasyon hızını ölçmede altın standart olarak hangi maddenin klirensi kullanılır?

AÜre
Bİnülin
CKreatinin
DGlikoz

5.MikrobiyolojiOrta

Hangi organizma yanıklarda ve kistik fibrozlu kişilerde sık enfeksiyon nedenidir ve yeşil bir pigment üretebilir?

AStreptococcus pyogenes
BClostridium tetani
CHelicobacter pylori
DPseudomonas aeruginosa

6.MikrobiyolojiZor

Bir bakteri ilacı hücreden dışarı pompaladığında hangi direnç mekanizmasını kullanır?

AHedef değişikliği
BEnzimatik inaktivasyon
CYalnızca porinlerden azalmış giriş
DDışa atım (efflux) pompaları

7.FarmakolojiOrta

A patient with suspected sepsis has blood cultures ordered and a first antibiotic dose due. What should the nurse do?

AGive the antibiotic only if the temperature is above 40 °C (104 °F)
BTake the blood cultures first, then give the antibiotic at once
CGive the antibiotic first, then take blood cultures the next day
DWait for the culture results before giving any antibiotic

8.FarmakolojiZor

A patient on warfarin is taught about diet. Which statement shows a need for further teaching?

A"I will keep the amount of green leafy vegetables I eat about the same each week."
B"I will use a soft toothbrush and an electric razor."
C"I will stop eating all green vegetables from now on."
D"I will tell my dentist that I take warfarin."

9.Arter kan gazı yorumlamaOrta

Bir alıştırma arter kan gazı pH 7,38, PaCO₂ 30 mmHg (4,0 kPa) ve HCO₃⁻ 17 mmol/L gösteriyor. Birincil bozukluk metabolik asidoz’dır. Ne kadar kompanse edilmiştir? Cevabınıza tıklayın.

pH 7,38PaCO₂ 30 mmHg (4,0 kPa)HCO₃⁻ 17 mmol/L

1kompanse olmamış
2kısmen kompanse
3tam kompanse

10.Arter kan gazı yorumlamaZor

Bir alıştırma gazı metabolik asidoz gösteriyor: pH 7,27, PaCO₂ 25 mmHg (3,3 kPa), HCO₃⁻ 11 mmol/L. Ölçülen PaCO₂ değerini Winter formülüyle karşılaştırın. Yorumunuza tıklayın.

pH 7,27PaCO₂ 25 mmHg (3,3 kPa)HCO₃⁻ 11 mmol/L

1uygun kompansasyon
2ek solunumsal asidoz
3ek solunumsal alkaloz

11.EKG ritim şeridi yorumlamaOrta

Bu düzenli DII şeridinde QT aralığını ve R–R aralığını ölçün, sonra hıza göre düzeltilmiş QTc değerini Bazett formülüyle hesaplayın: QTc = QT/√RR (her ikisi de saniye cinsinden). Cevabı saniye cinsinden üç ondalık basamakla verin.

DII derivasyonu, 25 mm/sn, 10 mm/mV1 küçük kare = 0,04 sn, 1 büyük kare = 0,20 snşerit uzunluğu 6 sn

QTc = s

12.EKG ritim şeridi yorumlamaZor

Monitörle izlenen bir hasta yanıtsız ve normal nefes almıyor halde bulunuyor, karotis nabzı alınamıyor. Monitör bu organize ritmi gösteriyor. Bu duruma ne denir? Cevabınıza tıklayın.

DII derivasyonu, 25 mm/sn, 10 mm/mV1 küçük kare = 0,04 sn, 1 büyük kare = 0,20 snşerit uzunluğu 6 sn

1asistoli
2ventriküler fibrilasyon
3sinüs bradikardisi
4nabızsız elektriksel aktivite (PEA)

13.Kanıta dayalı uygulama istatistikleriOrta

Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Bir olgu-kontrol çalışması, hastalığı olan 120 hastayı (olgular) ve hastalığı olmayan 140 kişiyi (kontroller) karşılaştırıyor. Tablo, her grupta kaç kişinin bir risk etkenine maruz kaldığını gösteriyor. Maruziyet için odds oranını OR bulun. İki ondalık basamağa yuvarlayın.

a = 56b = 25c = 64d = 115

OR =

14.Kanıta dayalı uygulama istatistikleriZor

Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Bir tarama testinin duyarlılığı %84 ve özgüllüğü %83. Prevalansın %5 olduğu bir popülasyonda kullanılıyor. Negatif prediktif değeri NPV yüzde olarak bulun. Bir ondalık basamağa yuvarlayın.

Se = 84%Sp = 83%p = 5%

NPV = %

C · "I will stop eating all green vegetables from now on."

9.Arter kan gazı yorumlama

Cevap: tam kompanse

Kan gazı okuma (ROME): önce pH: 7,35’in altı asidemi, 7,45’in üstü alkalemidir. Sonra bunu açıklayan değeri bulun. PaCO₂ (normal 35–45 mmHg, 4,7–6,0 kPa) solunumsal kısımdır ve solunumsal bir bozuklukta pH’ın tersi yönde (Opposite) hareket eder; HCO₃⁻ (normal 22–26 mmol/L) metabolik kısımdır ve pH ile aynı yönde (Equal) hareket eder (Respiratory Opposite, Metabolic Equal). Öbür değer kompansasyonu gösterir: normalse kompanse olmamıştır; pH hâlâ anormalken pH’ı geri çeken yönde anormalse kısmen kompanse; pH normal ve her iki değer anormalse tam kompanse. Aralıklar laboratuvarlar arasında biraz farklılık gösterir; bunlar alıştırma değerleridir.

ROME, değer değer

pH 7,38: 7,35–7,45 içinde

PaCO₂ 30 mmHg: düşük (35–45)

HCO₃⁻ 17 mmol/L: düşük (22–26)

Kompansasyon

Klinik olarak beklenen kompansasyonu da kontrol edin: Winter formülüne göre beklenen PaCO₂ 31,5–35,5 mmHg’dir; dolayısıyla ölçülen 30 mmHg ek bir solunumsal alkaloz olduğunu gösterir (karışık bozukluk). Yukarıdaki cevap ROME sınav sınıflandırmasıdır.

tam kompanse

Cevap

tam kompanse

10.Arter kan gazı yorumlama

Cevap: uygun kompansasyon

Beklenen kompanzasyon: metabolik asidozda Winter formülü PaCO₂ = 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2 mmHg öngörür; bu aralığın üzerindeki ölçülen değer ek bir solunumsal asidoza, altındaki ek bir solunumsal alkaloza işaret eder. Anyon açığı AG = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻), normalde yaklaşık 8–12 mmol/L, yüksek açıklı metabolik asidozu normal açıklı olandan ayırır; düşük albümin yüksek açığı gizler (albümin 4,0’ın altında kaldığı her g/dL için 2,5 ekleyin). Delta oranı (AG − 12)/(24 − HCO₃⁻) yaklaşık 0,8 ile 2 arasındaysa saf yüksek açıklı asidoza uyar (bazı kaynaklar 0,8 yerine 1 kullanır), bunun altındaysa eklenmiş normal açıklı asidoza, 2’nin üzerindeyse eklenmiş metabolik alkaloza.

Beklenen PaCO₂

1,5·11 + 8 = 24,5 → 22,5–26,5 mmHg

Karşılaştırın

ölçülen: 25 mmHg → uygun kompansasyon

Cevap

uygun kompansasyon

11.EKG ritim şeridi yorumlama

Cevap: QTc = 0,454 s

QT ve QTc: QT aralığı QRS kompleksinin başından T dalgasının sonuna kadar uzanır. Kalp hızı arttıkça kısalır; bu nedenle saniye cinsinden R–R aralığı kullanılarak hıza göre düzeltilir: Bazett QTc = QT/√RR ve Fridericia QTc = QT/∛RR. Bazett çoğu ders kitabında kullanılan formüldür; hızlı hızlarda fazla düzeltir, bu durumlarda Fridericia tercih edilir. Sınırlar kaynaklara göre değişir: erkeklerde yaklaşık 0,45 sn, kadınlarda 0,46 sn üzerindeki QTc genellikle uzamış, 0,50 sn üzeri ise belirgin uzamış olarak adlandırılır.

Ölçün

QT = 12 × 0,04 = 0,48 s

RR = 28 × 0,04 = 1,12 s

Bazett formülü

QTc = 0,48/√1,12 = 0,48/1,058 = 0,454 s

Cevap

QTc = 0,454 s

Erkekler (yaklaşık 0,45 sn) ile kadınlar (yaklaşık 0,46 sn) için olağan sınırlar arasında: kullanılan kaynağa göre sınırda. (454 ms)

12.EKG ritim şeridi yorumlama

Cevap: nabızsız elektriksel aktivite (PEA)

Nabızsız elektriksel aktivite (PEA): PEA bir şeritte görülemez. Monitör organize elektriksel aktivite gösterir (VF, VT veya asistoli dışında bir ritim) ancak hastanın palpe edilebilir nabzı yoktur; bu nedenle hasta kontrol edilerek tanınır. Erişkin resüsitasyon kılavuzlarında PEA ve asistoli şok verilemeyen kalp durması ritimleridir: yüksek kaliteli CPR, mümkün olan en kısa sürede epinefrin ve geri döndürülebilir nedenlerin araştırılması (Hs ve Ts: hipovolemi, hipoksi, tansiyon pnömotoraks ve kardiyak tamponad gibi). VF ve nabızsız VT şok verilebilen ritimlerdir.

Şeridin gösterdiği

1. Hız: R–R = 35 küçük kare, 1500 ÷ 35 ≈ dakikada 43.

2. Ritim: düzenli, her R–R 1,40 sn.

3. P dalgaları: pozitif, her QRS’in öncesinde bir tane, hepsi birbirine benzer.

4. PR aralığı: 0,14 sn, sabit, 0,12–0,20 sn aralığında.

5. QRS: 0,08 sn, dar (0,12 sn’nin altında).

sinüs bradikardisi

Hastanın gösterdiği

organize elektriksel aktiviteye rağmen nabız yok: nabızsız elektriksel aktivite (PEA), şok verilemeyen bir kalp durması ritmi

Cevap

nabızsız elektriksel aktivite (PEA)

Cevap

nabızsız elektriksel aktivite (PEA)

PEA yatak başında tanınır, asla yalnızca şeritten değil. Bu bir sınav alıştırmasıdır, klinik rehber değildir.

13.Kanıta dayalı uygulama istatistikleri

Cevap: OR = 4,03

Olabilirlik oranları ve risk ölçüleri: LR+ = duyarlılık/(1 − özgüllük), LR− = (1 − duyarlılık)/özgüllük. Bir çalışmada EER ve CER, tedaviyle ve tedavisiz olay hızlarıdır: GR = EER/CER, MRA = CER − EER, GRA = MRA/CER ve NNT = 1/MRA, yukarı yuvarlanır. Olgu-kontrol çalışmasında yalnızca odds oranı OR = ad/(bc) kullanılabilir. İnsidans hızı = yeni olgular/kişi-zaman.

Maruziyet odds’u

olgu: 56/64 = 0,875

kontroller: 25/115 = 0,2174

Odds oranı

OR = (56·115)/(25·64) = 4,025 ≈ 4,03

Cevap

OR = 4,03

OR 1’in üzerinde: maruziyet olgular arasında daha yaygındır.

14.Kanıta dayalı uygulama istatistikleri

Cevap: NPV = 99 %

Prediktif değerler prevalansa bağlıdır: PPD = Se·p/(Se·p + (1 − Sp)(1 − p)) ve NPD = Sp(1 − p)/(Sp(1 − p) + (1 − Se)p). Olabilirlik oranlarıyla: test öncesi odds = p/(1 − p), test sonrası odds = test öncesi odds × LR, olasılık = odds/(1 + odds). N kişilik bir popülasyonda gerçek pozitifler = N·p·Se ve yanlış pozitifler = N·(1 − p)·(1 − Sp). NNT = 1/(CER × GRA), yukarı yuvarlanır.

Gerçek ve yanlış negatifler (kişi başına)

Sp·(1 − p) = 0,83·0,95 = 0,7885

(1 − Se)·p = 0,16·0,05 = 0,008

Negatif prediktif değer

NPV = 0,7885/(0,7885 + 0,008) = 0,99 ≈ 99%

Cevap

NPV = 99%

ExamProblems · examproblems.com/courses/medical-sciences