Tıp Bilimleri: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 14 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorular Derse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Arter kan gazı yorumlama

Normal aralıklar: pH 7,35–7,45, PaCO₂ 35–45 mmHg (4,7–6,0 kPa), HCO₃⁻ 22–26 mmol/L
ROME: Solunumsal: PaCO₂ pH’ın tersi yönde; Metabolik: HCO₃⁻ pH ile aynı yönde
Winter formülü: PaCO₂ = 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2
Metabolik alkaloz: PaCO₂ ≈ 0,7·HCO₃⁻ + 21
Anyon açığı: AG = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻) ≈ 8–12
Albümine göre düzeltilmiş açık: AG + 2,5·(4,0 − alb g/dL) = AG + 0,25·(40 − alb g/L)
Delta oranı: (AG − 12)/(24 − HCO₃⁻)
P/F oranı: PaO₂/FiO₂
Alveoler gaz denklemi: PAO₂ = FiO₂·(760 − 47) − PaCO₂/0,8
Serum ozmolalitesi: 2·Na⁺ + glucose + urea (2·Na⁺ + glucose/18 + BUN/2,8)

Yöntem

pH’a bakın: 7,35’in altı asidoz, 7,45’in üstü alkalozdur.
Bunu açıklayan değeri bulun: PaCO₂ pH’ın tersi yönde hareket ediyorsa solunumsal, HCO₃⁻ pH ile aynı yönde hareket ediyorsa metabolik bozukluktur.
Öbür değere bakın: normalse kompanse olmamış, kompanse eden yönde anormalse kısmi kompansasyon, pH normal ve her iki değer anormalse tam kompansasyon vardır.
Metabolik asidozda PaCO₂’yi Winter formülüyle (1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2) karşılaştırın ve anyon açığını Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻) ile hesaplayın.
Yüksek bir anyon açığını delta oranıyla, albümin düşükse de düzeltilmiş açıkla denetleyin.

EKG ritim şeridi yorumlama

Kâğıt (25 mm/sn, 10 mm/mV): 1 küçük kare = 0,04 sn, 1 büyük kare = 0,20 sn, 10 mm = 1 mV
Kalp hızı, düzenli ritim: 300 ÷ büyük kareler = 1500 ÷ küçük kareler = 60 ÷ RR (sn)
Kalp hızı, düzensiz ritim: 6 sn’deki QRS kompleksleri × 10
Normal PR aralığı: 0,12–0,20 s
Normal QRS süresi: < 0.12 s
QTc (Bazett): QT/√RR
QTc (Fridericia): QT/∛RR
QTc (Framingham): QT + 154·(1 − RR)
Sinüs hızları: bradikardi < 60, normal 60–100, taşikardi > 100 /dk
Kaçış hızları: junctional 40–60, ventriküler 20–40 /dk
Hızlı ritimler: SVT dakikada 150–250 (dar), VT dakikada > 100 (geniş)

Yöntem

Hız: düzenli bir ritimde 300’ü iki R dalgası arasındaki büyük karelere ya da 1500’ü küçük karelere bölün; düzensiz bir ritimde 6 saniyedeki QRS komplekslerini sayın ve 10 ile çarpın.
Ritim: R–R aralıklarını karşılaştırın. Eşitse düzenli; tekrarlayan bir örüntü varsa düzenli düzensiz; hiç örüntü yoksa düzensiz düzensizdir.
P dalgaları: DII’de her QRS’in öncesinde, hepsi birbirine benzer, pozitif bir P dalgası var mı? Fibrilasyon ya da testere dişi dalgalarını, ters P dalgalarını ve QRS’siz P dalgalarını arayın.
PR aralığı: P’nin başından QRS’in başına kadar, normalde 0,12–0,20 sn ve sabit. Uzayıp uzamadığına, düşen bir atımdan önce sabit kalıp kalmadığına ya da rastgele değişip değişmediğine bakın.
QRS süresi: 0,12 sn’nin altı dar; 0,12 sn ve üzeri geniştir. Sonra ritmi adlandırın ve QT için saniye cinsinden sürelerle QTc = QT/√RR (Bazett) kullanın.

Kanıta dayalı uygulama istatistikleri

Duyarlılık ve özgüllük: Se = a/(a + c), Sp = d/(b + d)
Prediktif değerler: PPV = a/(a + b), NPV = d/(c + d)
Doğruluk: (a + d)/n
Olabilirlik oranları: LR+ = Se/(1 − Sp), LR− = (1 − Se)/Sp
p prevalansında PPD: Se·p / (Se·p + (1 − Sp)(1 − p))
Odds: odds = p/(1 − p); p = odds/(1 + odds); test sonrası odds = test öncesi odds × LR
Risk ölçüleri: RR = EER/CER, ARR = CER − EER, RRR = ARR/CER
Tedavi edilmesi gereken sayı: NNT = 1/MRA, yukarı yuvarlanır; NNH = 1/(EER − CER)
Odds oranı: OR = ad/(bc)
İnsidans hızı: yeni olgular / kişi-zaman

Yöntem

Hesaplamadan önce 2 × 2 tabloyu çizin ve a, b, c ve d’yi etiketleyin.
Duyarlılığı ve özgüllüğü sütunlar boyunca, prediktif değerleri satırlar boyunca okuyun.
Başka bir prevalans için 10 000 kişi düşünün ve tabloyu Se, Sp ve prevalansla doldurun.
Olabilirlik oranı için olasılığı odds’a çevirin, çarpın ve geri çevirin.
Bir çalışma için önce EER ve CER’yi bulun; sonra GR = EER/CER, MRA = CER − EER ve NNT = 1/MRA yukarı yuvarlanır.

2Alıştırma soruları

1.İnsan anatomisiOrta

Beyin omurilik sıvısının büyük kısmını hangi yapı üretir?

APineal bez
BAraknoid granülasyonlar
CKoroid pleksus
DPia mater

2.İnsan anatomisiZor

Aksiller lenf nodu ameliyatından sonra hasta duvara doğru ittiğinde skapulası göğüs duvarından dışarı çıkıyor. Hangi sinir hasar görmüştür?

ATorakodorsal sinir
BSupraskapular sinir
CAksiller sinir
DUzun torasik sinir

3.İnsan fizyolojisiOrta

Yağlı bir yemekten sonra safra kesesini hangi hormon kasar?

AKolesistokinin (CCK)
Bİnsülin
CSekretin
DGastrin

4.İnsan fizyolojisiZor

Büyük kanamadan sonra erken hipovolemik şoktaki bir hastada hangi belirti kombinasyonu beklenir?

ABradikardi, sıcak kızarık cilt ve yüksek idrar çıkışı
BBradikardi, soğuk soluk cilt ve yüksek idrar çıkışı
CTaşikardi, soğuk soluk cilt ve azalmış idrar çıkışı
DTaşikardi, sıcak kızarık cilt ve yüksek idrar çıkışı

5.MikrobiyolojiOrta

Mide ülserlerinin en sık nedeni hangi bakteridir?

AEscherichia coli
BClostridioides difficile
CHelicobacter pylori
DStaphylococcus aureus

6.MikrobiyolojiZor

Joseph Lister 1860'larda ameliyat sonrası enfeksiyonu azalttı. Temel yeniliği neydi?

ACerrahları stafilokoklara karşı aşılamak
BHer ameliyattan sonra sülfonamid antibiyotikler vermek
CYaralarda ve aletlerde antiseptik olarak karbolik asit (fenol) kullanmak
DHer ameliyattan önce tüm cerrahi aletleri buharlı otoklavlarla sterilize etmek

7.FarmakolojiOrta

An Rh-negative mother gives birth to an Rh-positive baby. When is anti-D immunoglobulin usually given?

AOnly at the start of the next pregnancy
BWithin 72 hours after the birth
CAt least two weeks after the birth
DIt is not needed if the baby is Rh-positive

8.FarmakolojiZor

A patient with HIV has a CD4 count below 200 cells/mm³. Which prophylaxis is usually started?

ACo-trimoxazole to prevent Pneumocystis pneumonia
BFluconazole to prevent urinary and skin infections
CIsoniazid to prevent hepatitis B
DOseltamivir to prevent influenza

9.Arter kan gazı yorumlamaOrta

Bir alıştırma arter kan gazı pH 7,54, PaCO₂ 29 mmHg (3,9 kPa) ve HCO₃⁻ 24 mmol/L gösteriyor. Birincil bozukluk solunumsal alkaloz’dır. Ne kadar kompanse edilmiştir? Cevabınıza tıklayın.

pH 7,54PaCO₂ 29 mmHg (3,9 kPa)HCO₃⁻ 24 mmol/L

1kompanse olmamış
2kısmen kompanse
3tam kompanse

10.Arter kan gazı yorumlamaZor

Bir alıştırma gazı, HCO₃⁻ 34 mmol/L ile metabolik alkaloz gösteriyor. Beklenen PaCO₂ değerini bulmak için beklenen PaCO₂ = 0,7·HCO₃⁻ + 21 formülünü kullanın.

HCO₃⁻ 34 mmol/L

PaCO₂ = mmHg

11.EKG ritim şeridi yorumlamaOrta

Bu düzenli DII şeridinde QT aralığını ve R–R aralığını ölçün, sonra hıza göre düzeltilmiş QTc değerini Bazett formülüyle hesaplayın: QTc = QT/√RR (her ikisi de saniye cinsinden). Cevabı saniye cinsinden üç ondalık basamakla verin.

DII derivasyonu, 25 mm/sn, 10 mm/mV1 küçük kare = 0,04 sn, 1 büyük kare = 0,20 snşerit uzunluğu 6 sn

QTc = s

12.EKG ritim şeridi yorumlamaZor

Bu DII şeridini beş adımla sırayla yorumlayın: hız, ritim, P dalgaları, PR aralığı, QRS süresi. İlk anormal bulguyu hangi adımda buluyorsunuz? Tıklayın.

DII derivasyonu, 25 mm/sn, 10 mm/mV1 küçük kare = 0,04 sn, 1 büyük kare = 0,20 snşerit uzunluğu 6 sn

1oran
2ritim
3P dalgaları
4PR aralığı
5QRS süresi

13.Kanıta dayalı uygulama istatistikleriOrta

Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Bir olgu-kontrol çalışması, hastalığı olan 130 hastayı (olgular) ve hastalığı olmayan 380 kişiyi (kontroller) karşılaştırıyor. Tablo, her grupta kaç kişinin bir risk etkenine maruz kaldığını gösteriyor. Maruziyet için odds oranını OR bulun. İki ondalık basamağa yuvarlayın.

a = 81b = 110c = 49d = 270

OR =

14.Kanıta dayalı uygulama istatistikleriZor

Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Duyarlılığı %74 ve özgüllüğü %86 olan bir testle 10 000 kişi taranıyor. Hastalığın prevalansı %7. Kaç yanlış pozitif sonuç FP beklenir?

N = 10 000p = 7%Se = 74%Sp = 86%

FP =

A · Co-trimoxazole to prevent Pneumocystis pneumonia

9.Arter kan gazı yorumlama

Cevap: kompanse olmamış

Kan gazı okuma (ROME): önce pH: 7,35’in altı asidemi, 7,45’in üstü alkalemidir. Sonra bunu açıklayan değeri bulun. PaCO₂ (normal 35–45 mmHg, 4,7–6,0 kPa) solunumsal kısımdır ve solunumsal bir bozuklukta pH’ın tersi yönde (Opposite) hareket eder; HCO₃⁻ (normal 22–26 mmol/L) metabolik kısımdır ve pH ile aynı yönde (Equal) hareket eder (Respiratory Opposite, Metabolic Equal). Öbür değer kompansasyonu gösterir: normalse kompanse olmamıştır; pH hâlâ anormalken pH’ı geri çeken yönde anormalse kısmen kompanse; pH normal ve her iki değer anormalse tam kompanse. Aralıklar laboratuvarlar arasında biraz farklılık gösterir; bunlar alıştırma değerleridir.

ROME, değer değer

pH 7,54: alkalemi (7,45’in üstü)

PaCO₂ 29 mmHg: düşük (35–45)

HCO₃⁻ 24 mmol/L: normal (22–26)

Kompansasyon

kompanse olmamış

Cevap

kompanse olmamış

10.Arter kan gazı yorumlama

Cevap: PaCO₂ = 44,8 mmHg

Beklenen kompanzasyon: metabolik asidozda Winter formülü PaCO₂ = 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2 mmHg öngörür; bu aralığın üzerindeki ölçülen değer ek bir solunumsal asidoza, altındaki ek bir solunumsal alkaloza işaret eder. Anyon açığı AG = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻), normalde yaklaşık 8–12 mmol/L, yüksek açıklı metabolik asidozu normal açıklı olandan ayırır; düşük albümin yüksek açığı gizler (albümin 4,0’ın altında kaldığı her g/dL için 2,5 ekleyin). Delta oranı (AG − 12)/(24 − HCO₃⁻) yaklaşık 0,8 ile 2 arasındaysa saf yüksek açıklı asidoza uyar (bazı kaynaklar 0,8 yerine 1 kullanır), bunun altındaysa eklenmiş normal açıklı asidoza, 2’nin üzerindeyse eklenmiş metabolik alkaloza.

Beklenen PaCO₂

0,7·34 + 21 = 44,8 mmHg

Cevap

PaCO₂ = 44,8 mmHg

Yükselişin bir sınırı vardır: PaCO₂ yalnızca kompansasyonla nadiren yaklaşık 55 mmHg’nin üstüne çıkar.

11.EKG ritim şeridi yorumlama

Cevap: QTc = 0,49 s

QT ve QTc: QT aralığı QRS kompleksinin başından T dalgasının sonuna kadar uzanır. Kalp hızı arttıkça kısalır; bu nedenle saniye cinsinden R–R aralığı kullanılarak hıza göre düzeltilir: Bazett QTc = QT/√RR ve Fridericia QTc = QT/∛RR. Bazett çoğu ders kitabında kullanılan formüldür; hızlı hızlarda fazla düzeltir, bu durumlarda Fridericia tercih edilir. Sınırlar kaynaklara göre değişir: erkeklerde yaklaşık 0,45 sn, kadınlarda 0,46 sn üzerindeki QTc genellikle uzamış, 0,50 sn üzeri ise belirgin uzamış olarak adlandırılır.

Ölçün

QT = 12,5 × 0,04 = 0,50 s

RR = 26 × 0,04 = 1,04 s

Bazett formülü

QTc = 0,50/√1,04 = 0,50/1,02 = 0,49 s

Cevap

QTc = 0,49 s

Hem erkekler (yaklaşık 0,45 sn) hem kadınlar (yaklaşık 0,46 sn) için olağan sınırların üzerinde: uzamış. (490 ms)

12.EKG ritim şeridi yorumlama

Cevap: PR aralığı

Her şerit için beş adım: 1. hız (300 ya da 1500 yöntemi, düzensizse 6 saniye yöntemi); 2. ritim: R–R aralıkları eşit mi; 3. P dalgaları: var mı, DII’de pozitif mi, her QRS’in öncesinde bir tane mi ve hepsi birbirine benzer mi; 4. PR aralığı: 0,12–0,20 sn ve sabit; 5. QRS süresi: 0,12 sn’nin altında. Ritmi ancak beş adımdan sonra adlandırın. Normal sinüs ritmi beşini de geçer: 60–100/dk, düzenli, her QRS’in öncesinde pozitif P, PR 0,12–0,20 sn, QRS 0,12 sn’nin altında.

Beş adım

1. Hız: R–R = 23 küçük kare, 1500 ÷ 23 ≈ dakikada 65.

2. Ritim: düzenli, her R–R 0,92 sn.

3. P dalgaları: pozitif, her QRS’in öncesinde bir tane, hepsi birbirine benzer.

4. PR aralığı: 0,26 sn, sabit, 0,20 sn’den uzun.

5. QRS: 0,08 sn, dar (0,12 sn’nin altında).

İlk anormal adım

PR aralığı → birinci derece AV blok

Cevap

PR aralığı

13.Kanıta dayalı uygulama istatistikleri

Cevap: OR = 4,06

Olabilirlik oranları ve risk ölçüleri: LR+ = duyarlılık/(1 − özgüllük), LR− = (1 − duyarlılık)/özgüllük. Bir çalışmada EER ve CER, tedaviyle ve tedavisiz olay hızlarıdır: GR = EER/CER, MRA = CER − EER, GRA = MRA/CER ve NNT = 1/MRA, yukarı yuvarlanır. Olgu-kontrol çalışmasında yalnızca odds oranı OR = ad/(bc) kullanılabilir. İnsidans hızı = yeni olgular/kişi-zaman.

Maruziyet odds’u

olgu: 81/49 = 1,653

kontroller: 110/270 = 0,4074

Odds oranı

OR = (81·270)/(110·49) = 4,058 ≈ 4,06

Cevap

OR = 4,06

OR 1’in üzerinde: maruziyet olgular arasında daha yaygındır.

14.Kanıta dayalı uygulama istatistikleri

Cevap: FP = 1302

Prediktif değerler prevalansa bağlıdır: PPD = Se·p/(Se·p + (1 − Sp)(1 − p)) ve NPD = Sp(1 − p)/(Sp(1 − p) + (1 − Se)p). Olabilirlik oranlarıyla: test öncesi odds = p/(1 − p), test sonrası odds = test öncesi odds × LR, olasılık = odds/(1 + odds). N kişilik bir popülasyonda gerçek pozitifler = N·p·Se ve yanlış pozitifler = N·(1 − p)·(1 − Sp). NNT = 1/(CER × GRA), yukarı yuvarlanır.

Hastalığı olanlar ve olmayanlar

10 000·0,07 = 700

10 000 − 700 = 9300

Yanlış pozitifler

FP = 9300·0,14 = 1302

Cevap

FP = 1302

1820 pozitiften yalnızca 518 kişide hastalık var (PPD %28,5).

ExamProblems · examproblems.com/courses/medical-sciences