Tıp Bilimleri: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 14 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorular Derse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Arter kan gazı yorumlama

Normal aralıklar: pH 7,35–7,45, PaCO₂ 35–45 mmHg (4,7–6,0 kPa), HCO₃⁻ 22–26 mmol/L
ROME: Solunumsal: PaCO₂ pH’ın tersi yönde; Metabolik: HCO₃⁻ pH ile aynı yönde
Winter formülü: PaCO₂ = 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2
Metabolik alkaloz: PaCO₂ ≈ 0,7·HCO₃⁻ + 21
Anyon açığı: AG = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻) ≈ 8–12
Albümine göre düzeltilmiş açık: AG + 2,5·(4,0 − alb g/dL) = AG + 0,25·(40 − alb g/L)
Delta oranı: (AG − 12)/(24 − HCO₃⁻)
P/F oranı: PaO₂/FiO₂
Alveoler gaz denklemi: PAO₂ = FiO₂·(760 − 47) − PaCO₂/0,8
Serum ozmolalitesi: 2·Na⁺ + glucose + urea (2·Na⁺ + glucose/18 + BUN/2,8)

Yöntem

pH’a bakın: 7,35’in altı asidoz, 7,45’in üstü alkalozdur.
Bunu açıklayan değeri bulun: PaCO₂ pH’ın tersi yönde hareket ediyorsa solunumsal, HCO₃⁻ pH ile aynı yönde hareket ediyorsa metabolik bozukluktur.
Öbür değere bakın: normalse kompanse olmamış, kompanse eden yönde anormalse kısmi kompansasyon, pH normal ve her iki değer anormalse tam kompansasyon vardır.
Metabolik asidozda PaCO₂’yi Winter formülüyle (1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2) karşılaştırın ve anyon açığını Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻) ile hesaplayın.
Yüksek bir anyon açığını delta oranıyla, albümin düşükse de düzeltilmiş açıkla denetleyin.

EKG ritim şeridi yorumlama

Kâğıt (25 mm/sn, 10 mm/mV): 1 küçük kare = 0,04 sn, 1 büyük kare = 0,20 sn, 10 mm = 1 mV
Kalp hızı, düzenli ritim: 300 ÷ büyük kareler = 1500 ÷ küçük kareler = 60 ÷ RR (sn)
Kalp hızı, düzensiz ritim: 6 sn’deki QRS kompleksleri × 10
Normal PR aralığı: 0,12–0,20 s
Normal QRS süresi: < 0.12 s
QTc (Bazett): QT/√RR
QTc (Fridericia): QT/∛RR
QTc (Framingham): QT + 154·(1 − RR)
Sinüs hızları: bradikardi < 60, normal 60–100, taşikardi > 100 /dk
Kaçış hızları: junctional 40–60, ventriküler 20–40 /dk
Hızlı ritimler: SVT dakikada 150–250 (dar), VT dakikada > 100 (geniş)

Yöntem

Hız: düzenli bir ritimde 300’ü iki R dalgası arasındaki büyük karelere ya da 1500’ü küçük karelere bölün; düzensiz bir ritimde 6 saniyedeki QRS komplekslerini sayın ve 10 ile çarpın.
Ritim: R–R aralıklarını karşılaştırın. Eşitse düzenli; tekrarlayan bir örüntü varsa düzenli düzensiz; hiç örüntü yoksa düzensiz düzensizdir.
P dalgaları: DII’de her QRS’in öncesinde, hepsi birbirine benzer, pozitif bir P dalgası var mı? Fibrilasyon ya da testere dişi dalgalarını, ters P dalgalarını ve QRS’siz P dalgalarını arayın.
PR aralığı: P’nin başından QRS’in başına kadar, normalde 0,12–0,20 sn ve sabit. Uzayıp uzamadığına, düşen bir atımdan önce sabit kalıp kalmadığına ya da rastgele değişip değişmediğine bakın.
QRS süresi: 0,12 sn’nin altı dar; 0,12 sn ve üzeri geniştir. Sonra ritmi adlandırın ve QT için saniye cinsinden sürelerle QTc = QT/√RR (Bazett) kullanın.

Kanıta dayalı uygulama istatistikleri

Duyarlılık ve özgüllük: Se = a/(a + c), Sp = d/(b + d)
Prediktif değerler: PPV = a/(a + b), NPV = d/(c + d)
Doğruluk: (a + d)/n
Olabilirlik oranları: LR+ = Se/(1 − Sp), LR− = (1 − Se)/Sp
p prevalansında PPD: Se·p / (Se·p + (1 − Sp)(1 − p))
Odds: odds = p/(1 − p); p = odds/(1 + odds); test sonrası odds = test öncesi odds × LR
Risk ölçüleri: RR = EER/CER, ARR = CER − EER, RRR = ARR/CER
Tedavi edilmesi gereken sayı: NNT = 1/MRA, yukarı yuvarlanır; NNH = 1/(EER − CER)
Odds oranı: OR = ad/(bc)
İnsidans hızı: yeni olgular / kişi-zaman

Yöntem

Hesaplamadan önce 2 × 2 tabloyu çizin ve a, b, c ve d’yi etiketleyin.
Duyarlılığı ve özgüllüğü sütunlar boyunca, prediktif değerleri satırlar boyunca okuyun.
Başka bir prevalans için 10 000 kişi düşünün ve tabloyu Se, Sp ve prevalansla doldurun.
Olabilirlik oranı için olasılığı odds’a çevirin, çarpın ve geri çevirin.
Bir çalışma için önce EER ve CER’yi bulun; sonra GR = EER/CER, MRA = CER − EER ve NNT = 1/MRA yukarı yuvarlanır.

2Alıştırma soruları

1.İnsan anatomisiOrta

Beynin hangi bölümü esas olarak koordinasyon ve dengeden sorumludur?

ABeyincik
BTalamus
CHipotalamus
DSoğancık (medulla oblongata)

2.İnsan anatomisiZor

Ortak peroneal (fibular) sinirin fibula boynunda yaralanması tipik olarak neye yol açar?

AAyak tabanında duyu kaybı
BDüşük ayak
CDizi bükememe
DZayıf kalça abdüksiyonu

3.İnsan fizyolojisiOrta

Vital kapasite hangi akciğer hacimlerinin toplamıdır?

ASoluk hacmi ve rezidüel hacim
Bİnspiratuvar yedek hacim ve rezidüel hacim
CRezidüel hacim ve ekspiratuvar yedek hacim
DSoluk hacmi, inspiratuvar yedek hacim ve ekspiratuvar yedek hacim

4.İnsan fizyolojisiZor

Spirometride FEV1 ve FVC azalmış, FEV1/FVC oranı normal veya yüksek. Bu hangi örüntüdür?

AAstımda olduğu gibi obstrüktif bir örüntü
BYaşlı bir yetişkinde normal bir sonuç
CAmfizem veya kronik bronşitte olduğu gibi obstrüktif bir örüntü
DPulmoner fibroziste olduğu gibi restriktif bir örüntü

5.MikrobiyolojiOrta

Boğmacaya (pertussis) hangi bakteri neden olur?

ACorynebacterium diphtheriae
BBordetella pertussis
CMycoplasma pneumoniae
DHaemophilus influenzae

6.MikrobiyolojiZor

Penisilinler Mycoplasma pneumoniae'ye karşı neden etkisizdir?

ABüyük miktarda beta-laktamaz üretir
BPenisilinin etki edeceği bir hücre duvarı yoktur
CGirişi engelleyen kalın, mumsu bir mikolik asit tabakası vardır
DYalnızca alyuvarların içinde yaşar

7.FarmakolojiOrta

A patient is due the first dose of IV cefuroxime. Which question is most important before giving it?

A"Have you taken paracetamol today?"
B"Have you eaten anything in the last two hours?"
C"Have you ever had a reaction to penicillin or another antibiotic?"
D"Do you prefer the drip in your left arm or in your right arm?"

8.FarmakolojiZor

An older patient with coronary artery disease is starting levothyroxine for hypothyroidism. Why is a low starting dose used?

ALevothyroxine causes severe hypoglycaemia in older patients
BOlder patients absorb levothyroxine much better, so small doses are all they need
CHigh starting doses cause permanent hypothyroidism
DFast replacement raises cardiac oxygen demand and can cause angina

9.Arter kan gazı yorumlamaOrta

Bir alıştırma gazı PaCO₂ 56 mmHg (7,5 kPa) gösteriyor. HCO₃⁻ için 24 mmol/L başlangıç değerinden yola çıkın ve şu kuralı kullanın: akut solunumsal asidozda PaCO₂, 40’ın üstündeki her 10 mmHg için HCO₃⁻ değeri 1 mmol/L artar. Beklenen HCO₃⁻ değerini bulun.

PaCO₂ 56 mmHg (7,5 kPa)başlangıç değeri: 40 mmHg, 24 mmol/L

HCO₃⁻ = mmol/L

10.Arter kan gazı yorumlamaZor

Bir alıştırma gazı, HCO₃⁻ 31 mmol/L ile metabolik alkaloz gösteriyor. Beklenen PaCO₂ değerini bulmak için beklenen PaCO₂ = 0,7·HCO₃⁻ + 21 formülünü kullanın.

HCO₃⁻ 31 mmol/L

PaCO₂ = mmHg

11.EKG ritim şeridi yorumlamaOrta

Bu düzenli DII şeridinde QT aralığını ve R–R aralığını ölçün, sonra hıza göre düzeltilmiş QTc değerini Bazett formülüyle hesaplayın: QTc = QT/√RR (her ikisi de saniye cinsinden). Cevabı saniye cinsinden üç ondalık basamakla verin.

DII derivasyonu, 25 mm/sn, 10 mm/mV1 küçük kare = 0,04 sn, 1 büyük kare = 0,20 snşerit uzunluğu 6 sn

QTc = s

12.EKG ritim şeridi yorumlamaZor

Bu DII şeridini beş adımla sırayla yorumlayın: hız, ritim, P dalgaları, PR aralığı, QRS süresi. İlk anormal bulguyu hangi adımda buluyorsunuz? Tıklayın.

DII derivasyonu, 25 mm/sn, 10 mm/mV1 küçük kare = 0,04 sn, 1 büyük kare = 0,20 snşerit uzunluğu 6 sn

1oran
2ritim
3P dalgaları
4PR aralığı
5QRS süresi

13.Kanıta dayalı uygulama istatistikleriOrta

Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). Bir olgu-kontrol çalışması, hastalığı olan 400 hastayı (olgular) ve hastalığı olmayan 640 kişiyi (kontroller) karşılaştırıyor. Tablo, her grupta kaç kişinin bir risk etkenine maruz kaldığını gösteriyor. Maruziyet için odds oranını OR bulun. İki ondalık basamağa yuvarlayın.

a = 229b = 160c = 171d = 480

OR =

14.Kanıta dayalı uygulama istatistikleriZor

Alıştırma (uydurma değerler, klinik rehber değildir). İlaç olmadan hastaların %5’inde bir yıl içinde belirli bir yan etki görülüyor. İlaç bu riski GR = 1,81 göreli riskiyle artırıyor. Zarar görmek için gereken sayıyı NNH bulun: bir hastada ek olarak yan etki görülmesi için kaç hasta ilacı bir yıl kullanmalıdır? Hasta sayısına, tam sayıya yukarı yuvarlayın.

kontrol 5%RR = 1,81

NNH =

D · Fast replacement raises cardiac oxygen demand and can cause angina

9.Arter kan gazı yorumlama

Cevap: HCO₃⁻ = 25,6 mmol/L

Beklenen kompanzasyon: metabolik asidozda Winter formülü PaCO₂ = 1,5·HCO₃⁻ + 8 ± 2 mmHg öngörür; bu aralığın üzerindeki ölçülen değer ek bir solunumsal asidoza, altındaki ek bir solunumsal alkaloza işaret eder. Anyon açığı AG = Na⁺ − (Cl⁻ + HCO₃⁻), normalde yaklaşık 8–12 mmol/L, yüksek açıklı metabolik asidozu normal açıklı olandan ayırır; düşük albümin yüksek açığı gizler (albümin 4,0’ın altında kaldığı her g/dL için 2,5 ekleyin). Delta oranı (AG − 12)/(24 − HCO₃⁻) yaklaşık 0,8 ile 2 arasındaysa saf yüksek açıklı asidoza uyar (bazı kaynaklar 0,8 yerine 1 kullanır), bunun altındaysa eklenmiş normal açıklı asidoza, 2’nin üzerindeyse eklenmiş metabolik alkaloza.

PaCO₂ değişimi

|56 − 40| = 16 mmHg → 1,6 × 10 mmHg

Beklenen HCO₃⁻

HCO₃⁻ = 24 + 1·1,6 = 25,6 mmol/L

Cevap

HCO₃⁻ = 25,6 mmol/L

10.Arter kan gazı yorumlama

Cevap: PaCO₂ = 42,7 mmHg

Beklenen PaCO₂

0,7·31 + 21 = 42,7 mmHg

Cevap

PaCO₂ = 42,7 mmHg

Yükselişin bir sınırı vardır: PaCO₂ yalnızca kompansasyonla nadiren yaklaşık 55 mmHg’nin üstüne çıkar.

11.EKG ritim şeridi yorumlama

Cevap: QTc = 0,502 s

QT ve QTc: QT aralığı QRS kompleksinin başından T dalgasının sonuna kadar uzanır. Kalp hızı arttıkça kısalır; bu nedenle saniye cinsinden R–R aralığı kullanılarak hıza göre düzeltilir: Bazett QTc = QT/√RR ve Fridericia QTc = QT/∛RR. Bazett çoğu ders kitabında kullanılan formüldür; hızlı hızlarda fazla düzeltir, bu durumlarda Fridericia tercih edilir. Sınırlar kaynaklara göre değişir: erkeklerde yaklaşık 0,45 sn, kadınlarda 0,46 sn üzerindeki QTc genellikle uzamış, 0,50 sn üzeri ise belirgin uzamış olarak adlandırılır.

Ölçün

QT = 11,5 × 0,04 = 0,46 s

RR = 21 × 0,04 = 0,84 s

Bazett formülü

QTc = 0,46/√0,84 = 0,46/0,9165 = 0,502 s

Cevap

QTc = 0,502 s

0,50 sn’nin üzeri: belirgin uzamış. (502 ms)

12.EKG ritim şeridi yorumlama

Cevap: ritim

Her şerit için beş adım: 1. hız (300 ya da 1500 yöntemi, düzensizse 6 saniye yöntemi); 2. ritim: R–R aralıkları eşit mi; 3. P dalgaları: var mı, DII’de pozitif mi, her QRS’in öncesinde bir tane mi ve hepsi birbirine benzer mi; 4. PR aralığı: 0,12–0,20 sn ve sabit; 5. QRS süresi: 0,12 sn’nin altında. Ritmi ancak beş adımdan sonra adlandırın. Normal sinüs ritmi beşini de geçer: 60–100/dk, düzenli, her QRS’in öncesinde pozitif P, PR 0,12–0,20 sn, QRS 0,12 sn’nin altında.

Beş adım

1. Hız: 6 sn’de 7 QRS kompleksi, × 10 = dakikada 70.

2. Ritim: düzensiz düzensiz, R–R 0,62 ile 1,00 sn arasında, belirli bir örüntü yok.

3. P dalgaları: yok; temel çizgide küçük düzensiz fibrilasyon dalgaları var.

4. PR aralığı: ölçülemiyor.

5. QRS: 0,06 sn, dar (0,12 sn’nin altında).

İlk anormal adım

ritim → atriyal fibrilasyon

Cevap

ritim

13.Kanıta dayalı uygulama istatistikleri

Cevap: OR = 4,02

Olabilirlik oranları ve risk ölçüleri: LR+ = duyarlılık/(1 − özgüllük), LR− = (1 − duyarlılık)/özgüllük. Bir çalışmada EER ve CER, tedaviyle ve tedavisiz olay hızlarıdır: GR = EER/CER, MRA = CER − EER, GRA = MRA/CER ve NNT = 1/MRA, yukarı yuvarlanır. Olgu-kontrol çalışmasında yalnızca odds oranı OR = ad/(bc) kullanılabilir. İnsidans hızı = yeni olgular/kişi-zaman.

Maruziyet odds’u

olgu: 229/171 = 1,339

kontroller: 160/480 = 0,3333

Odds oranı

OR = (229·480)/(160·171) = 4,018 ≈ 4,02

Cevap

OR = 4,02

OR 1’in üzerinde: maruziyet olgular arasında daha yaygındır.

14.Kanıta dayalı uygulama istatistikleri

Cevap: NNH = 25

Prediktif değerler prevalansa bağlıdır: PPD = Se·p/(Se·p + (1 − Sp)(1 − p)) ve NPD = Sp(1 − p)/(Sp(1 − p) + (1 − Se)p). Olabilirlik oranlarıyla: test öncesi odds = p/(1 − p), test sonrası odds = test öncesi odds × LR, olasılık = odds/(1 + odds). N kişilik bir popülasyonda gerçek pozitifler = N·p·Se ve yanlış pozitifler = N·(1 − p)·(1 − Sp). NNT = 1/(CER × GRA), yukarı yuvarlanır.

İlaçla risk

0,05·1,81 = 0,0905

Mutlak risk artışı

ARI = 0,0905 − 0,05 = 0,0405

Zarar görmek için gereken sayı

NNH = 1/0,0405 = 24,69 → 25

Cevap

NNH = 25

ExamProblems · examproblems.com/courses/medical-sciences