Sayısal Yöntemler: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 8 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Sayısal yöntemler

Yarılama yöntemi
c = (a + b)/2, width after n steps (b − a)/2ⁿ
Newton–Raphson
xn+1 = xₙ − f(xₙ)/f′(xₙ)
Doğrusal enterpolasyon
y = y₁ + (y₂ − y₁)(x − x₁)/(x₂ − x₁)
Yamuk kuralı
T = (h/2)[f₀ + 2f₁ + … + 2fn−1 + fₙ], h = (b − a)/n
Simpson kuralı (n çift)
S = (h/3)[f₀ + 4f₁ + 2f₂ + … + 4fn−1 + fₙ]
Yamuk hata sınırı
|E| ≤ (b − a)h²M/12, M = max|f″|
Euler
yn+1 = yₙ + h·f(tₙ, yₙ)
Heun
yn+1 = yₙ + (h/2)(k₁ + k₂), k₂ = f(tₙ + h, yₙ + hk₁)
RK4
yn+1 = yₙ + (h/6)(k₁ + 2k₂ + 2k₃ + k₄)

Yöntem

  1. Bir kök için: yarılamada işaret değişimini denetleyin ya da Newton için f ve f′’yi hesaplayın ve iterasyon tablosunda altı ya da daha fazla basamak tutun.
  2. Bir tablo değeri için: iki komşu nokta arasında doğrusal enterpolasyon yapın.
  3. Bir integral için: h = (b − a)/n bulun, her düğümde f’yi listeleyin, ağırlıkları uygulayın (yamuk için 1, 2, …, 2, 1; n çift iken Simpson için 1, 4, 2, …, 4, 1) ve h/2 ya da h/3 ile çarpın.
  4. Bir adi diferansiyel denklem (ADD) için: t₀’dan yₙ₊₁ = yₙ + h·f(tₙ, yₙ) (Euler) ya da ortalama eğimle (Heun) adım atın, istenen t’ye ulaşana kadar adım başına bir satır.

Diziler ve seriler

Aritmetik dizi
aₙ = a₁ + (n − 1)d, Sₙ = n(a₁ + aₙ)/2
Geometrik dizi
aₙ = a₁rⁿ⁻¹, Sₙ = a₁(1 − rⁿ)/(1 − r)
Sonsuz geometrik seri
S = a₁/(1 − r), |r| < 1
p-serisi
Σ1/kᵖ converges only for p > 1
Oran testi
L = lim |ak+1/ak|: L < 1 converges, L > 1 diverges
Yakınsaklık yarıçapı
R = lim |ck/ck+1|
Taylor polinomu
Pₙ(x) = Σ f⁽ᵏ⁾(a)(x − a)ᵏ/k!
Maclaurin serisi
eˣ = Σxᵏ/k!, sin x = x − x³/3! + …, cos x = 1 − x²/2! + …, ln(1 + x) = x − x²/2 + …
Lagrange hata sınırı
|Rₙ| ≤ M·|x − a|ⁿ⁺¹/(n + 1)!

Yöntem

  1. Türü belirleyin: aritmetik (sabit fark), geometrik (sabit oran), standart bir seri, bir kuvvet serisi ya da bir Taylor polinomu.
  2. Toplamlar için Sₙ = n(a₁ + aₙ)/2, Sₙ = a₁(1 − rⁿ)/(1 − r) ya da |r| < 1 iken S = a₁/(1 − r) kullanın; a₁ toplamın ilk terimidir.
  3. Yakınsaklık için: önce n. terim testi, sonra Σ1/kᵖ ya da bir geometrik seriyle karşılaştırma; faktöriyeller ve k. kuvvetler için oran ya da kök testini kullanın.
  4. Taylor polinomları için f(a), f′(a), f″(a), … değerlerini listeleyin, k. türevi k!’e bölün ve hatayı M·|x − a|ⁿ⁺¹/(n + 1)! ile sınırlayın.

Matrisler ve determinantlar

2×2 determinant
det = ad − bc
2×2 ters matris
A⁻¹ = (1/det)·[d −b; −c a]
Ürün
(AB)ij = Σk AikBkj
Özdeğerler
det(A − λI) = 0
Cramer kuralı
xi = det(Ai)/det(A)

Diferansiyel denklemler

Üstel büyüme/azalma
dy/dt = ky → y = y0ekt
Yarı ömür
k = ln 2 / t½
Newton’un soğuma yasası
T(t) = Ta + (T0 − Ta)e−kt
İntegrasyon çarpanı
y′ + p(x)y = q(x): μ = e∫p dx, (μy)′ = μq
Karıştırma tankı
dm/dt = r·c − (r/V)·m

2Alıştırma soruları

1.Sayısal yöntemlerOrta
t (s)010203040v (m/s)101210814

Bir aracın sürati her 10 s’de bir ölçülüyor (tablo). t = 0’dan t = 40 s’ye kadar aldığı yolu, s, Simpson kuralıyla tahmin edin.

h = 10 sn = 4
s = m
2.Sayısal yöntemlerZor
00,20,40,6−4−2ty(0, −1)

y3 ≈ y(0,75) değerini tahmin etmek için y′ = 2y, y(0) = −1 üzerinde h = 0,25 ile Heun yöntemini (geliştirilmiş Euler) kullanın.

y′ = 2yy(0) = −1h = 0,25
y3 =
3.Diziler ve serilerOrta
AΣ 2/k³k = 1 … ∞BΣ ln k / kk = 1 … ∞CΣ k/(k + 1)k = 1 … ∞DΣ 5/kk = 1 … ∞

Dört serinin tam biri yakınsar. Ona tıklayın.

A: Σ 2/k³B: Σ ln k / kC: Σ k/(k + 1)D: Σ 5/k
  1. 1A: Σ 2/k³
  2. 2B: Σ ln k / k
  3. 3C: Σ k/(k + 1)
  4. 4D: Σ 5/k
4.Diziler ve serilerZor

f(x) = sin x, x = 0,3 noktasında 4. dereceden Maclaurin polinomuyla yaklaşıklanıyor. Mümkün olan en büyük hatayı, |R₄|, bulmak için M = 1 ile Lagrange hata sınırını M·|x|ⁿ⁺¹/(n + 1)! kullanın.

f(x) = sin xn = 4x = 0,3M = 1
|R₄| =
5.Matrisler ve determinantlarOrta
A =5−44−5−40432

Gösterilen 3×3 A matrisinin determinantı det A'ı bulun.

A = [5 −4 4; −5 −4 0; 4 3 2]
det A =
6.Matrisler ve determinantlarZor
A =5−44−6b =85

5x − 4y = 8 ve 4x − 6y = 5 sistemini çözün. x'yi bulun.

5x − 4y = 84x − 6y = 5
x =
7.Diferansiyel denklemlerOrta
tyy(0) = 5y(1,5) = ?

y″ + 4y′ + 4y = 0 denklemini y(0) = 5 ve y′(0) = 0 ile çözün. y(1,5) değerini bulun.

y″ + 4y′ + 4y = 0y(0) = 5y′(0) = 0
y(1.5) =
8.Diferansiyel denklemlerZor
xy13(1, 4)y(3) = ?

x > 0 için y(1) = 4 koşuluyla y′ + 3y/x = 2x2 başlangıç değer problemini çözün. y(3) değerini bulun.

y′ + 3y/x = 2x2y(1) = 4
y(3) =

3Çözeltiler

1.Sayısal yöntemler

Cevap: s = 413,3 m

Sayısal integral: [a, b] aralığını x₀ … xₙ düğümleriyle h = (b − a)/n genişliğinde n şeride bölün. Yamuk kuralı: T = (h/2)[f₀ + 2f₁ + 2f₂ + … + 2fn−1 + fₙ]. Simpson kuralı (n çift): S = (h/3)[f₀ + 4f₁ + 2f₂ + 4f₃ + … + 4fn−1 + fₙ]. Yamuk hatası h² gibi küçülür (sınır (b − a)h²·M/12, M = max|f″|), Simpson hatası h⁴ gibi; bu yüzden aynı düğümler için Simpson genellikle çok daha doğrudur.

Ağırlıklı toplam

10 + 4·12 + 2·10 + 4·8 + 14 = 124

Simpson kuralı

s = (10/3)·124 = 413,3 m

Cevap

s = 413,3 m
2.Sayısal yöntemler

Cevap: y3 = −4,291

y′ = f(t, y) denkleminin sayısal çözümü: Euler yöntemi her adımın başındaki eğim boyunca ilerler: yn+1 = yₙ + h·f(tₙ, yₙ). Heun yöntemi (geliştirilmiş Euler) başlangıçtaki eğim ile bir Euler tahmininin eğiminin ortalamasını alır: k₁ = f(tₙ, yₙ), k₂ = f(tₙ + h, yₙ + h·k₁), yn+1 = yₙ + (h/2)(k₁ + k₂). Klasik Runge–Kutta yöntemi (RK4) dört eğimi birleştirir: yn+1 = yₙ + (h/6)(k₁ + 2k₂ + 2k₃ + k₄). Euler’in genel hatası h ile, Heun’un h² ile, RK4’ün h⁴ ile orantılıdır.

ntₙyₙk₁k₂yₙ₊₁00−1−2−3−1,62510,25−1,625−3,25−4,875−2,64062520,5−2,640625−5,28125−7,921875−4,291016

Heun adımları

y₁ = −1 + (0,25/2)(−2 − 3) = −1,625
y₂ = −1,625 + (0,25/2)(−3,25 − 4,875) = −2,640625
y₃ = −2,640625 + (0,25/2)(−5,28125 − 7,921875) = −4,291016
00,20,40,6−4−2ty

Grafik

y3 = −4,291

Cevap

y3 = −4,291

Tam değer y(0,75) = −4,481689’dir.

3.Diziler ve seriler

Cevap: A: Σ 2/k³

Yakınsaklık: terimler 0’a gitmiyorsa seri ıraksar (n. terim testi). Σ1/kᵖ yalnızca p > 1 için, Σrᵏ yalnızca |r| < 1 için yakınsar. Terimleri büyük k için bunlara benziyorsa bir seriyi bunlardan biriyle karşılaştırın. Oran testi: L = lim |ak+1/ak|; kök testi: L = lim |ak|1/k. L < 1 yakınsar, L > 1 ıraksar, L = 1 hiçbir şeye karar vermez. Bir kuvvet serisi Σck(x − x₀)ᵏ, R = lim |ck/ck+1| olmak üzere |x − x₀| < R için yakınsar; terimleri 0’a azalan değişen işaretli bir seri yakınsar.

Her seriyi sınayın

A: Σ 2/k³ → p = 3 > 1 olan p-serisi: yakınsar.
B: Σ ln k / k → k ≥ 3 için 1/k’dan büyüktür: harmonik seriyle karşılaştırmayla ıraksar.
C: Σ k/(k + 1) → Terimler 0’a değil 1’e gider: n. terim testiyle ıraksar.
D: Σ 5/k → Harmonik serinin (p = 1) bir katı: ıraksar.

Cevap

A: Σ 2/k³

Cevap

A: Σ 2/k³
4.Diziler ve seriler

Cevap: |R₄| = 2,025 × 10⁻⁵

Taylor polinomları: x = a yakınında türevlenebilir bir fonksiyon Pₙ(x) = f(a) + f′(a)(x − a) + f″(a)(x − a)²/2! + … + f⁽ⁿ⁾(a)(x − a)ⁿ/n! ile yaklaşıklanır; a = 0 için bu Maclaurin polinomudur. Standart seriler: eˣ = Σxᵏ/k!, sin x = x − x³/3! + x⁵/5! − …, cos x = 1 − x²/2! + x⁴/4! − …, ln(1 + x) = x − x²/2 + x³/3 − …, 1/(1 − x) = Σxᵏ. Lagrange hata sınırı: |f(x) − Pₙ(x)| ≤ M·|x − a|ⁿ⁺¹/(n + 1)!; burada M, a ile x arasında |f⁽ⁿ⁺¹⁾|’in en büyük değeridir.

Türev üzerindeki sınır

M = 1

Lagrange sınırı

|R₄| ≤ 1·0,3⁵/5! = 2,025 × 10⁻⁵

Cevap

|R₄| = 2,025 × 10⁻⁵

Gerçek hata daha küçüktür: |f(0,3) − P₄(0,3)| = 2,021 × 10⁻⁵.

5.Matrisler ve determinantlar

Cevap: det A = −76

Matrisler: 2×2 matrisin determinantı ad − bc'dir. 3×3 için bir satır boyunca açın: her eleman, kendi satırı ve sütunu silinince kalan 2×2 matrisin determinantıyla çarpılır, işaretler + − + şeklinde değişir. Özdeğerler λ, det(A − λI) = 0'ı sağlar; 2×2 için bu λ² − (iz)·λ + det = 0'dır.

İlk satırın 2×2 minörleri

M₁₁ = −8, M₁₂ = −10, M₁₃ = 1

Kofaktör açılımı

det A = 5·(−8) − (−4)·(−10) + 4·1 = −76

Cevap

det A = −76
6.Matrisler ve determinantlar

Cevap: x = 2

Matrisler: 2×2 matrisin determinantı ad − bc'dir. 3×3 için bir satır boyunca açın: her eleman, kendi satırı ve sütunu silinince kalan 2×2 matrisin determinantıyla çarpılır, işaretler + − + şeklinde değişir. Özdeğerler λ, det(A − λI) = 0'ı sağlar; 2×2 için bu λ² − (iz)·λ + det = 0'dır.

Katsayılar matrisinin determinantı

det A = 5·(−6) − (−4)·4 = −14

x sütununu değiştirin

det Aₓ = 8·(−6) − (−4)·5 = −28
x = −28/(−14) = 2

Cevap

x = 2
y = 0,5
7.Diferansiyel denklemler

Cevap: y(1.5) = 0,9957

İkinci mertebeden doğrusal denklemler: y″ + b·y′ + c·y = 0 için y = ert deneyin: bu, r² + b·r + c = 0 karakteristik denklemini verir. İki farklı gerçek kök r₁ ≠ r₂, y = A·er₁t + B·er₂t verir (aşırı sönümlü); çift kök r, y = (A + Bt)·ert verir (kritik sönümlü); −α ± jω karmaşık kökleri y = e−αt(A cos ωt + B sin ωt) verir (az sönümlü, salınımlı). Başlangıç değerleri y(0) ve y′(0), A ile B’yi belirler. y″ + 2ζωny′ + ωn²y = 0 biçiminde yazıldığında ωn doğal frekans, ζ sönüm oranıdır: ζ < 1 salınım yapar. Sabit bir girişle, y″ + by′ + cy = c·K, çözüm K sürekli değeri artı serbest tepkidir.

Çift kök

(r + 2)² = 0 → r = −2

Sabitler

A = y(0) = 5
y′(0) = B − 2A → B = 0 + 10 = 10

Hesaplayın

y(1,5) = (5 + 10·1,5)·e−3 = 0,9957

Cevap

y(1,5) = 0,9957
8.Diferansiyel denklemler

Cevap: y(3) = 9,136

Birinci mertebe diferansiyel denklemler: dy/dt = k·y’nin çözümü y = y₀·ekt’dir (k > 0 için büyüme, k < 0 için azalma); T yarı ömrü k = ln 2/T verir. Newton’un soğuma yasası dT/dt = −k·(T − Tₐ), T(t) = Tₐ + (T₀ − Tₐ)·e−kt verir. y′ + p(x)·y = q(x) lineer denklemi μ = e∫p dx integrasyon çarpanıyla çözülür: (μy)′ = μq, dolayısıyla μy = ∫μq dx + C.

İntegrasyon çarpanı

μ = e∫3/x dx = x3

İntegral alın

(x3y)′ = 2x5 → x3y = 2x6/6 + C

Başlangıç koşulu

4 = 2/6 + C → C = 3,667

Hesaplayın

y(3) = (2·36/6 + 3,667)/33 = 9,136

Cevap

y(3) = 9,136

ExamProblems · examproblems.com/courses/numerical-methods