Fizik 1: Mekanik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Dalgalar, ses ve optik

Dalga sürati
v = fλ, T = 1/f
İp
v = √(T/μ), μ = m/L
Ses düzeyi
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Noktasal kaynak
I = P/(4πr²)
Duran dalgalar
ip ya da iki ucu açık boru fn = n·v/(2L); bir ucu kapalı boru fn = n·v/(4L), n tek
Doppler etkisi
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Kırılma indisi
n = c/v, λ = λ0/n
Snell yasası
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritik açı
sin θc = n2/n1
Optik lif
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Mercekler ve aynalar
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Çift yarık
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Kırınım ağı
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Tek yarık
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Yöntem

  1. Problemin türünü belirleyin: dalga sürati, ses düzeyi, duran dalga, Doppler, kırılma, mercek ya da ayna veya girişim.
  2. Önce bağıntıyı yazın: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) veya n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
  4. İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
polisa = 2 m/s²otomobil23 m/s

Sabit 23 m/s hızla giden bir araç, duran bir polis arabasının yanından geçiyor. O anda polis arabası harekete geçiyor ve 2 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. Polis arabası başlangıç noktasından ne kadar uzakta yetişir? d değerini bulun.

vcar = 23 m/sapolice = 2 m/s²v0,police = 0
d = m
2.KinematikZor
v₀ = 15 m/s15 m

Bir top, yerden 15 m yükseklikteki bir çatının kenarından 15 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden en büyük yükseklik hmax değerini bulun.

v₀ = 15 m/sh₀ = 15 mg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
15 kg30°F = 60 Nμ = 0,25

15 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 30° üstünde bir halatla 60 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.

m = 15 kgF = 60 Nθ = 30°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 1,5 kg1,5 kgθ = 25°

25° eğimli bir rampadaki 1,5 kg’lık bir blok, rampanın tepesindeki sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple 1,5 kg’lık asılı bir kütleye bağlıdır. Asılı kütle aşağı doğru hareket ediyor. Blok ile rampa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.

m1 = 1,5 kgm2 = 1,5 kgθ = 25°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
v0​ = 40 m/s55°menzilH = ?

Bir top düz zeminden yatayın 55° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Topun ulaştığı en büyük yükseklik H değerini bulun.

v0 = 40 m/sθ = 55°g = 9,81 m/s²
H = m
6.Eğik atışZor
6 mv0​ = 27 m/s60°x = ?

Bir top yer seviyesinden 27 m/s hızla ve yatayın 60° üstünde atılıyor. İnerken 6 m yüksekliğindeki bir binanın düz çatısına düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış noktasından düştüğü yere kadar yatay uzaklık x değerini bulun.

v₀ = 27 m/sθ = 60°hroof = 6 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
θ = ?merkeze90 km/h

Bir yol mühendisi otomobillerin 100 m yarıçaplı bir virajı sürtünmeye dayanmadan 90 km/h ile almasını istiyor. g = 9,81 m/s² alın. Eğim açısı θ değerini bulun.

r = 100 mv = 90 km/hg = 9,81 m/s²
θ = °
8.Dairesel hareketZor
θ = 18°merkezevmax​ = ?

170 m yarıçaplı bir viraj 18° eğimlendirilmiştir ve lastikler ile yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,1’dir. g = 9,81 m/s² alın. Bir otomobilin virajı yukarı ve dışarı kaymadan alabileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 170 mθ = 18°μs = 0,1g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
9.İş ve enerjiOrta
60 km/h

Düz bir yolda 60 km/h hızla giden bir otomobil sert fren yapıyor ve tekerlekleri kilitli olarak kayarak duruyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,5’dir. Durma mesafesi d değerini bulun.

v = 60 km/hμ = 0,5g = 9,81 m/s²
d = m
10.İş ve enerjiZor
h = 2 mL = 1 mμ = 0,3k = 1000 N/m

1 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 2 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 1 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,3) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 1000 N/m) çarpıyor. Blok yaya ulaştığındaki hızı v değerini bulun.

m = 1 kgh = 2 mL = 1 mμ = 0,3k = 1000 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
0,5 kg5 m/s3,5 kg

5 m/s hızla giden 0,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 3,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).

m1 = 0,5 kgm2 = 3,5 kgv1 = 5 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
18 m/s10 m/s

0,15 kg’lık bir top bir duvara 18 m/s hızla çarpıyor ve 10 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 25 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.

m = 0,15 kgvin = 18 m/svout = 10 m/sΔt = 25 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
t (s)x (cm)1,5 s

k = 350 N/m olan bir yaydaki 2,8 kg’lık kütle pozitif yönde 14 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 1,5 s anında dengeden yer değiştirmesi x değerini (işaretiyle) bulun.

m = 2,8 kgk = 350 N/mA = 14 cmt = 1,5 s
x = cm
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
3,4 kgk = 30 N/mA = 4 cm

k = 30 N/m olan bir yaya bağlı 3,4 kg’lık bir kütle denge konumundan 4 cm çekilip serbest bırakılıyor. Salınımın toplam enerjisi E değerini bulun.

m = 3,4 kgk = 30 N/mA = 4 cm
E = J
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
85 dB?10 m30 m

Küçük bir kaynak sesi her yöne eşit olarak yayar. Ondan 10 m uzaklıkta düzey 85 dB’dir. Soğurma ve yansımaları yok sayarak 30 m uzaklıktaki düzeyi, β2, bulun.

β1 = 85 dBr1 = 10 mr2 = 30 m
β2 = dB
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Fdo​ = 4 cmR = 20 cm

Bir cisim, eğrilik yarıçapı 20 cm olan çukur aynanın 4 cm önündedir. Büyütmeyi, m, bulun (ters görüntü için negatif).

do = 4 cmR = 20 cm
m =

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: d = 529 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Eşit mesafeler

v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·23/2 = 23 s

Yol

d = v·t = 23·23 = 529 m

Cevap

d = 529 m

O anda polis arabası 2v = 46 m/s hızla hareket eder.

2.Kinematik

Cevap: hmax = 26,47 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Çatının üzerine yükselme

0 = v₀² − 2·g·Δh → Δh = 15²/(2·9,81) = 11,47 m

Yerden yükseklik

hmax = 15 + 11,47 = 26,47 m

Cevap

hmax = 26,47 m
3.Newton yasaları

Cevap: a = 1,512 m/s²

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Normal kuvvet

N = m·g − F·sin θ = 147,2 − 60·sin 30° = 117,2 N

Yatay kuvvetler

m·a = F·cos θ − μ·N = 51,96 − 29,29
a = 22,67/15 = 1,512 m/s²

Cevap

a = 1,512 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: a = 2,388 m/s²

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

İp boyunca kuvvetler

m₂·g = 14,71 N
m₁·g·sin θ = 6,219 N
μ·m₁·g·cos θ = 1,334 N

Sistemin ivmesi

a = (14,71 − 6,219 − 1,334)/3 = 2,388 m/s²

Cevap

a = 2,388 m/s²
5.Eğik atış

Cevap: H = 54,72 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 40·cos 55° = 22,94 m/s
vy = v0·sin θ = 40·sin 55° = 32,77 m/s

En yüksek nokta

Tepede düşey hız sıfırdır: vy² = 2gH.

H = vy²/(2g) = 32,77²/(2·9,81) = 54,72 m

Cevap

H = 54,72 m
6.Eğik atış

Cevap: x = 60,68 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

vx = 13,5 m/s, vy = 23,38 m/s

Çatıya iniş süresi

Büyük kök: top iniyor.

6 = 23,38·t − 4,905·t²
t = (23,38 + √(23,38² − 2·9,81·6))/9,81 = 4,495 s

Yatay mesafe

x = vx·t = 13,5·4,495 = 60,68 m

Cevap

x = 60,68 m
7.Dairesel hareket

Cevap: θ = 32,5 °

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Birimler

v = 90/3,6 = 25 m/s

Eğim açısı

tan θ = v²/(r·g) = 25²/(100·9,81) = 0,6371
θ = 32,5°

Cevap

θ = 32,5°
8.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 27,06 m/s

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Kuvvet dengeleri

Sürtünme eğim aşağı yönlüdür.

N·(sin θ + μ·cos θ) = m·v²/r
N·(cos θ − μ·sin θ) = m·g

Sürat

v = √(170·9,81·0,4041/0,9202) = 27,06 m/s

Cevap

vmax = 27,06 m/s
(97,43 km/h)
9.İş ve enerji

Cevap: d = 28,32 m

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Temel birimlerde hız

v = 60/3,6 = 16,67 m/s

Enerji denkliği

½mv² = μmg·d → d = v²/(2μg) = 16,67²/(2·0,5·9,81) = 28,32 m

Cevap

d = 28,32 m

Hızı iki katına çıkarmak durma mesafesini dört katına çıkarır.

10.İş ve enerji

Cevap: v = 5,775 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji

Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.

mgh − μmgL = 9,81·(2 − 0,3·1) = 16,68 J

Yaydaki hız

½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·1,7) = 5,775 m/s

Cevap

v = 5,775 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′1 = −3,75 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Duran hedefle esnek çarpışma

Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.

v′1 = (0,5 − 3,5)/(0,5 + 3,5)·5 = −3,75 m/s
v′2 = 2·0,5/(0,5 + 3,5)·5 = 1,25 m/s

Cevap

v′1 = −3,75 m/s

Eksi işareti, birinci kızağın geri sektiği anlamına gelir.

12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: Favg = 168 N

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentumdaki değişim

J = m·Δv = 0,15·(10 + 18) = 4,2 N·s

Ortalama kuvvet

Favg = J/Δt = 4,2/0,025 = 168 N

Cevap

Favg = 168 N
13.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: x = −6,813 cm

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Açısal frekans

ω = √(350/2,8) = 11,18 rad/s
ω·t = 11,18·1,5 = 16,77 rad

Yer değiştirme

x = A·cos(ω·t) = 14·cos(16,77) = −6,813 cm

Cevap

x = −6,813 cm
14.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: E = 0,024 J

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(30/3,4) = 2,97 rad/s

Enerji

E = ½·k·A² = ½·30·0,04² = 0,024 J

Cevap

E = 0,024 J
15.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: β2 = 75,46 dB

Dalgalar: periyodik bir dalga bir periyotta bir dalga boyu ilerler; dolayısıyla v = fλ ve T = 1/f. Gerilmiş bir iplikte v = √(T/μ); burada T gerilme kuvveti, μ = m/L ise metre başına kütledir. Havada ses 20 °C’de yaklaşık 343 m/s ile, boşlukta ışık c = 3,00 × 10⁸ m/s ile yayılır. Ses yüksekliği logaritmik bir ölçekte ölçülür: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, I₀ = 10⁻¹² W/m²; yani şiddetin 10 katı 10 dB ekler. Noktasal bir kaynak gücünü, P, bir küre üzerine yayar: I = P/(4πr²).

Şiddet oranı

I₂/I₁ = (10/30)² = 0,1111

Yeni düzey

β₂ = 85 + 10·log₁₀(0,1111) = 75,46 dB

Cevap

β2 = 75,46 dB

Uzaklığın her ikiye katlanması düzeyi yaklaşık 6 dB düşürür.

16.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: m = 1,667

Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.

Odak uzaklığı

f = R/2 = 10 cm

Ayna denklemi

1/di = 1/f − 1/do = 1/10 − 1/4
di = −6,667 cm
F4 cmf = 10 cm

Büyütme

m = −(−6,667)/4 = 1,667

Cevap

m = 1,667

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics