Fizik 1: Mekanik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Dalgalar, ses ve optik

Dalga sürati
v = fλ, T = 1/f
İp
v = √(T/μ), μ = m/L
Ses düzeyi
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Noktasal kaynak
I = P/(4πr²)
Duran dalgalar
ip ya da iki ucu açık boru fn = n·v/(2L); bir ucu kapalı boru fn = n·v/(4L), n tek
Doppler etkisi
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Kırılma indisi
n = c/v, λ = λ0/n
Snell yasası
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritik açı
sin θc = n2/n1
Optik lif
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Mercekler ve aynalar
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Çift yarık
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Kırınım ağı
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Tek yarık
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Yöntem

  1. Problemin türünü belirleyin: dalga sürati, ses düzeyi, duran dalga, Doppler, kırılma, mercek ya da ayna veya girişim.
  2. Önce bağıntıyı yazın: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) veya n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
  4. İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)0,9 s33,33

120 km/h hızla giden bir sürücü bir engel görüyor. Tepki süresi 0,9 s’dir; ardından otomobil 6 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Engeli gördüğü andan itibaren toplam durma mesafesi d değerini bulun.

v₀ = 120 km/htr = 0,9 sa = −6 m/s²
d = m
2.KinematikZor
v₀ = 20 m/s20 m

Bir top, yerden 20 m yükseklikteki bir çatının kenarından 20 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden en büyük yükseklik hmax değerini bulun.

v₀ = 20 m/sh₀ = 20 mg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
kutuv₀ = 9,5 m/sμ = ?

Bir kutu düz bir zeminde 9,5 m/s ilk hızla kayıyor ve 15 m sonra duruyor. g = 9,81 m/s² alın. Kinetik sürtünme katsayısı μ değerini bulun.

v₀ = 9,5 m/sd = 15 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 2,5 kg2 kgμ = 0,1

Yatay bir masa üzerindeki 2,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 2 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.

m1 = 2,5 kgm2 = 2 kgμ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
15 my = ?v0​ = 22 m/s45°

Bir top düz zeminden 22 m/s hızla ve yatayın 45° üstünde, 15 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?

v₀ = 22 m/sθ = 45°x = 15 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
30 mv0​ = 33 m/s70°x = ?

Bir top yer seviyesinden 33 m/s hızla ve yatayın 70° üstünde atılıyor. İnerken 30 m yüksekliğindeki bir binanın düz çatısına düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış noktasından düştüğü yere kadar yatay uzaklık x değerini bulun.

v₀ = 33 m/sθ = 70°hroof = 30 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
θ = ?merkeze60 km/h

Bir yol mühendisi otomobillerin 340 m yarıçaplı bir virajı sürtünmeye dayanmadan 60 km/h ile almasını istiyor. g = 9,81 m/s² alın. Eğim açısı θ değerini bulun.

r = 340 mv = 60 km/hg = 9,81 m/s²
θ = °
8.Dairesel hareketZor
R = 9,5 mh = 44,65 m

2,5 kg’lık bir araba sürtünmesiz bir pistte 44,65 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor ve 9,5 m yarıçaplı düşey bir çemberden geçiyor. g = 9,81 m/s² alın. Çemberin dibinde pistin arabaya uyguladığı normal kuvvet Nbottom değerini bulun.

m = 2,5 kgh = 44,65 mR = 9,5 mg = 9,81 m/s²
Nbottom = N
9.İş ve enerjiOrta
20°d = 11 mμ = 0,2

5 kg kütleli bir blok, yatayla 20° açı yapan bir eğimde 11 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,2. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.

m = 5 kgθ = 20°μ = 0,2d = 11 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
k = 1000 N/m40°μ = 0,152 kg

40° eğimli bir yüzeyin dibindeki yay sabiti 1000 N/m olan bir yay, kütlesi 2 kg olan bir bloğa karşı 12 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Blok ile eğim arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,15’dır. Blok durmadan önce bırakma noktasından eğim boyunca ne kadar d yukarı çıkar? (Yayın ittiği kısa mesafeyi ihmal edin, yani sürtünmeyi ve yerçekimini tüm d mesafesi boyunca alın.)

m = 2 kgk = 1000 N/mx = 12 cmθ = 40°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
d = m
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
4,5 kgv = ?12 gh = 9 cm

12 g’lık bir mermi, hafif iplerle asılı 4,5 kg’lık bir tahta bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. Blok, başlangıçtakinden 9 cm daha yükseğe salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.

m = 12 gM = 4,5 kgh = 9 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
3 kgv = ?8 g40°L = 0,7 m

8 g’lık bir mermi, 0,7 m uzunluğunda hafif iplerle asılı 3 kg’lık bir bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. İpler düşeyden en fazla 40° açıyla salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.

m = 8 gM = 3 kgL = 0,7 mθ = 40°g = 9,81 m/s²
v = m/s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
L = ?

Periyodu 1,3 s olması için basit bir sarkaç ne uzunlukta olmalıdır? g = 9,81 m/s² alın. L değerini bulun.

T = 1,3 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
mk = 200 N/mA = 11 cmx = 4 cm

k = 200 N/m olan bir yaydaki kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 11 cm genlikle salınıyor. Dengeden 4 cm uzaktayken kinetik enerjisi K değerini bulun.

k = 200 N/mA = 11 cmx = 4 cm
K = J
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
FFdo​ = 18 cmf = 8 cm

Bir cisim, odak uzaklığı 8 cm olan ince bir yakınsak merceğin 18 cm önünde duruyor. Büyütmeyi, m, bulun (ters görüntü için negatif).

do = 18 cmf = 8 cm
m =
16.Dalgalar, ses ve optikZor
f1​ = 15 cmf2​ = 12 cm18 cm40 cm

İki ince mercek aynı eksen üzerinde, birbirinden 40 cm uzaklıkta duruyor: odak uzaklığı f₁ = 15 cm olan 1. mercek ve f₂ = 12 cm olan 2. mercek. Bir cisim 1. merceğin 18 cm önünde duruyor. Son görüntünün konumunu, di2, 2. merceğe göre bulun (2. merceğin ötesinde pozitif, gerçek-pozitif kuralı).

f1 = 15 cmf2 = 12 cms = 40 cmdo = 18 cm
di2 = cm

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: d = 122,6 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Birimler

v₀ = 120/3,6 = 33,33 m/s

Tepki mesafesi

d1 = v₀·tr = 33,33·0,9 = 30 m

Fren mesafesi

d2 = v₀²/(2a) = 33,33²/(2·6) = 92,59 m

Toplam

d = 30 + 92,59 = 122,6 m

Cevap

d = 122,6 m
2.Kinematik

Cevap: hmax = 40,39 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Çatının üzerine yükselme

0 = v₀² − 2·g·Δh → Δh = 20²/(2·9,81) = 20,39 m

Yerden yükseklik

hmax = 20 + 20,39 = 40,39 m

Cevap

hmax = 40,39 m
3.Newton yasaları

Cevap: μ = 0,3067

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Yavaşlama

a = v₀²/(2d) = 9,5²/(2·15) = 3,008 m/s²

Sürtünme katsayısı

μ·m·g = m·a → μ = a/g = 3,008/9,81 = 0,3067

Cevap

μ = 0,3067
4.Newton yasaları

Cevap: a = 3,815 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Sistemin ivmesi

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (19,62 − 2,453)/4,5 = 3,815 m/s²

Cevap

a = 3,815 m/s²
5.Eğik atış

Cevap: y = 10,44 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Duvara kadar süre

vx = 22·cos 45° = 15,56 m/s
t = x/vx = 15/15,56 = 0,9642 s

O andaki yükseklik

y = 15,56·0,9642 − ½·9,81·0,9642² = 10,44 m

Cevap

y = 10,44 m

Top duvarda hâlâ yükselmektedir.

6.Eğik atış

Cevap: x = 57,9 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

vx = 11,29 m/s, vy = 31,01 m/s

Çatıya iniş süresi

Büyük kök: top iniyor.

30 = 31,01·t − 4,905·t²
t = (31,01 + √(31,01² − 2·9,81·30))/9,81 = 5,13 s

Yatay mesafe

x = vx·t = 11,29·5,13 = 57,9 m

Cevap

x = 57,9 m
7.Dairesel hareket

Cevap: θ = 4,761 °

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Birimler

v = 60/3,6 = 16,67 m/s

Eğim açısı

tan θ = v²/(r·g) = 16,67²/(340·9,81) = 0,08328
θ = 4,761°

Cevap

θ = 4,761°
8.Dairesel hareket

Cevap: Nbottom = 255,1 N

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Enerjinin korunumundan hız

v² = 2·9,81·44,65 = 876 m²/s²

Kuvvetler

Merkeze doğru pozitiftir.

N = m·v²/R + m·g = 2,5·876/9,5 + 24,53 = 255,1 N

Cevap

Nbottom = 255,1 N
9.İş ve enerji

Cevap: Wf = 101,4 J

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Sürtünme kuvveti

N = mg·cos θ = 49,05·0,9397 = 46,09 N
F = μN = 0,2·46,09 = 9,218 N

Sürtünmeye karşı iş

Wf = F·d = 9,218·11 = 101,4 J

Cevap

Wf = 101,4 J
10.İş ve enerji

Cevap: d = 0,4843 m

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Yay enerjisi

x = 12 cm = 0,12 m
½kx² = ½·1000·0,12² = 7,2 J

Eğim boyunca enerji denkliği

m·g = 2·9,81 = 19,62 N
½kx² = mg·d·(sin θ + μ·cos θ)
d = 7,2/(19,62·(0,6428 + 0,15·0,766)) = 0,4843 m

Cevap

d = 0,4843 m
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v = 499,6 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Çarpmadan sonra salınım

V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,09) = 1,329 m/s

Çarpışma

m·v = (m + M)·V → v = (0,012 + 4,5)·1,329/0,012 = 499,6 m/s

Cevap

v = 499,6 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v = 674 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Bloğun yükselmesi

h = L·(1 − cos θ) = 0,7·(1 − cos 40°) = 0,1638 m

Çarpmadan sonraki hız

V = √(2·9,81·0,1638) = 1,793 m/s

Çarpışma

v = (m + M)·V/m = 3,008·1,793/0,008 = 674 m/s

Cevap

v = 674 m/s
13.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: L = 0,4199 m

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Uzunluk için çözün

L = g·(T/2π)² = 9,81·(1,3/2π)² = 0,4199 m

Cevap

L = 0,4199 m
14.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: K = 1,05 J

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Toplam enerji

E = ½·k·A² = ½·200·0,11² = 1,21 J

x’teki yay enerjisi

U = ½·k·x² = ½·200·0,04² = 0,16 J

Kinetik enerji

K = 1,21 − 0,16 = 1,05 J

Cevap

K = 1,05 J
15.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: m = −0,8

Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.

İnce mercek denklemi

1/di = 1/f − 1/do = 1/8 − 1/18
di = 14,4 cm
FF18 cmf = 8 cm

Büyütme

m = −di/do = −14,4/18 = −0,8

Cevap

m = −0,8
16.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: di2 = 9,677 cm

Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.

1. merceğin görüntüsü

1/di1 = 1/15 − 1/18 → di1 = 90 cm

2. mercek için cisim

do2 = 40 − 90 = −50 cm

Son görüntü

1/di2 = 1/12 − 1/(−50) → di2 = 9,677 cm

Cevap

di2 = 9,677 cm

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics